Η δεδομένη θνητότητα και οι θρησκείες επιχειρούν να αμβλύνουν την αγωνία του πεπερασμένου μας.
Το θαύμα της αισθητικής του σύμπαντος.
Η πραγματικότητα είναι πάντα «ιστορική», ποτέ άμεση.
Ο Γιώργος Γραμματικάκης έχει γράψει τα βιβλία:
Η κόμη της Βερενίκης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2006. Στο βιβλίο αυτό βασίσθηκε η τηλεοπτική σειρά «Αναζητώντας τη Βερενίκη» στην ΕΤ1
Κοσμογραφήματα, εκδ. «Πόλις», Αθήνα 1999.
Η αυτοβιογραφία του φωτός, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2006, και σε αγγλική μετάφραση The Autobiography of Light, μτφ. Ben Petre, εκδ. Springer 2024.
Συνομιλίες με το φως, Ιανός 2009.
Ένας αστρολάβος του ουρανού και της ζωής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2012.
Η κοσμολογία, η διαστολή του σύμπαντος, η ηλικία των άστρων γίνεται αφορμή για να στοχαστεί πόσο «μικρή» είναι η ανθρώπινη ζωή, πώς η μνήμη δίνει ψευδαίσθηση συνέχειας και αν ο χρόνος είναι κάτι που «ρέει» ή κάτι πιο θεμελιώδες και παράδοξο.
Η θνητότητα και το πεπερασμένο. Στα βιβλία του υπάρχει μια ήρεμη, στωική στοχαστική αποδοχή της θνητότητας. Η επιστημονική γνώση ότι όλα φθείρονται άστρα, γαλαξίες, άνθρωποι δεν παρουσιάζεται δραματικά αλλά ως μέρος μιας κοσμικής τάξης. Συχνά συνδέει την εξέλιξη των άστρων με την ανθρώπινη ανάγκη για νόημα και διάρκεια.
Η θέση του ανθρώπου στο σύμπαν είναι χαρακτηριστικό του θέμα. Ο άνθρωπος δεν είναι «κέντρο» του σύμπαντος, αλλά ούτε και ασήμαντος σε κάποια άκρη. Βρίσκεται σε μια ενδιάμεση θέση. Είναι ένα ον που γεννήθηκε από κοσμικές διεργασίες που μπορεί να τις κατανοήσει. Αυτό τον οδηγεί σε ένα υπαρξιακό, φιλοσοφικό ερώτημα. Πώς ένα μικρό, πεπερασμένο ον μπορεί να κατανοεί ένα απέραντο σύμπαν;
Τα όρια της γνώσης. Ο Γιώργος Γραμματικάκης επιστρέφει συχνά στο ότι η επιστήμη είναι ισχυρή αλλά όχι παντοδύναμη. Τον απασχολεί τι μπορεί να εξηγήσει η φυσική και τι παραμένει εκτός (νόημα, αξίες, εμπειρία). Δεν υποτιμά την επιστήμη, αντίθετα τη θαυμάζει, αλλά δείχνει ότι η γνώση δεν αρκεί για την πλήρη κατανόηση του κόσμου.
Η σχέση επιστήμης και μύθου. Ένα πιο «διακριτικό» αλλά σταθερό θέμα του είναι η συνέχεια από τον Μύθο στη Φυσική. Η μυθολογία δεν είναι αντίπαλος της επιστήμης αλλά διαφορετικός τρόπος για να απαντήσει ο άνθρωπος στο ίδιο αγωνιώδες ερώτημα. Ο μύθος δίνει σημασία, έννοια και νόημα ενώ η επιστήμη δίνει εξήγηση και απεικόνιση.
Το θαύμα και η αισθητική του σύμπαντος. Υπάρχει ποιητική διάσταση στα κείμενα του Γιώργου Γραμματικάκη αφού θεωρεί το σύμπαν ως κάτι που προκαλεί δέος και θαυμασμό και ότι η επιστημονική γνώση δεν είναι ψυχρή απομυθοποίηση, αλλά βαθύτερη κατανόηση του «θαύματος».
Ο πυρήνας του έργου του είναι ότι η επιστήμη μας δείχνει πόσο μικροί είμαστε αλλά και πόσο ικανοί να κατανοήσουμε το αχανές σύμπαν που μας γέννησε.
Το ιδιαίτερο σημείο του Γραμματικάκη είναι ότι δεν βάζει όριο ανάμεσα σε επιστήμη και πολιτισμό. Για εκείνον, η αρχαία τραγωδία, η ευρωπαϊκή ποίηση, η κοσμολογία είναι μέρος της ίδιας ανθρώπινης προσπάθειας. Αφήνει χώρο στην αμφιβολία και θεωρεί τη σιωπή του σύμπαντος μέρος του νοήματος.
Ο Hawking θεωρεί την επιστήμη σαν εξήγηση του σύμπαντος. Το σύμπαν εξηγείται.
Ο Sagan θεωρεί την επιστήμη ανθρώπινη παιδεία και ορθολογική ηθική. Το σύμπαν γίνεται κατανοητό και παιδαγωγικό.
Ο Γραμματικάκης θεωρεί την επιστήμη ως πολιτισμικό και υπαρξιακό ταξίδι. Το σύμπαν γίνεται εμπειρία που σε κάνει να σκέφτεσαι τον εαυτό σου.
ο Hawking «λύνει» το σύμπαν, ο Sagan το «διδάσκει», ο Γραμματικάκης το διδάσκει και το στοχάζεται σαν εμπειρία ύπαρξης.
«Το φως ως μνήμη του σύμπαντος» (Αυτοβιογραφία του φωτός). Μία βασική ιδέα του βιβλίου είναι ότι το φως που βλέπουμε από μακρινούς γαλαξίες δεν είναι «παρόν» είναι παρελθόν που ταξιδεύει. Δηλαδή, όταν κοιτάς τον ουρανό δεν βλέπεις το σύμπαν όπως είναι τώρα αλλά όπως ήταν πριν εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια χρόνια. Τι κάνει εδώ ο Γραμματικάκης; Δεν μένει στο φυσικό γεγονός. Πηγαίνει πιο πέρα εκεί όπου το φως γίνεται μεταφορά για τη μνήμη, η γνώση γίνεται κάτι που πάντα καθυστερεί, η πραγματικότητα είναι πάντα «ιστορική», ποτέ άμεση. Αυτό είναι το δικό του ύφος: επιστήμη και υπαρξιακή σκέψη. «Ο άνθρωπος πλάστηκε από κοσμική σκόνη» Τα άτομα στο σώμα μας (άνθρακας, οξυγόνο, σίδηρος),δημιουργήθηκαν μέσα σε άστρα. Κυριολεκτικά είμαστε «παιδιά των άστρων». Αυτό το χρησιμοποιεί για να μιλήσει για ταυτότητα, για το ότι ο άνθρωπος δεν είναι «ξένος» στο σύμπαν αλλά μέρος του και ταυτόχρονα είναι το μόνο ον που το συνειδητοποιεί. Άρα προκύπτει ένα φιλοσοφικό παράδοξο: Το σύμπαν γνωρίζει τον εαυτό του μέσα από εμάς.
Τι γίνεται στην πόλη της Αθήνας αυτές τις μέρες: από τη μεγάλη συναυλία των Iron Maiden στο ΟΑΚΑ μέχρι το Ongoing της Τίλντα Σουίντον στο Onassis Ready
Οι πρώτες «μουτζούρες» ενός παιδιού συχνά αγχώνουν τους ενήλικες. «Γιατί κάνει μόνο γραμμές; «Μήπως έπρεπε ήδη να ζωγραφίζει κάτι; Είναι φυσιολογικό που συνέχεια μουτζουρώνει;
Μια σημαντική πρωτοβουλία του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ελληνικό και Παγκόσμιο Θέατρο: Δραματουργία, Παράσταση, Εκπαίδευση»του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
17°
