Η πραγματικότητα και η ναΐφ εκδοχή της ζωής

Στην τέχνη, η ζωή βρίσκει την απάντηση σε όλα τα ερωτήματα –φροντίζοντας πάντοτε να θέτει κάποια καινούργια. Με την ακαθόριστη αίσθηση περιπέτειας που την κατατρώει, η καλλιτεχνική δημιουργία εξέφρασε την ασέβειά της προς τους κανόνες μέσα από το κίνημα ναΐφ.

Ακατέργαστος, πρωτογονικός, απατηλά απλοϊκός και αφελής, ο όρος ναΐφ επινοήθηκε για να υιοθετήσει όλους εκείνους που απαρνήθηκαν τη συμβατική ακαδημαϊκή παιδεία και την τυραννία της φόρμας, ώσπου εξελίχθηκε σε αυτόφωτο εικαστικό υβρίδιο, με πληθωρικό σώμα έργου και σημαντική παρουσία στις διεθνείς πινακοθήκες και το παγκόσμιο τζετ σετ των τεχνών.

Ήταν πρόδρομος του ναΐφ ο Γκογκέν, θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στις τάξεις του ο Μιρό ή ο Ματίς; Μικρή σημασία έχει, καθώς ήδη από τον 19^ο, αλλά κυρίως τον 20^ο αιώνα, οι κυρίως αυτοδίδακτοι, απρόβλεπτοι όσο και πεισματικά αυθεντικοί καλλιτέχνες του ναΐφ γράφουν και ξανασβήνουν την ιστορία ενός σπουδαίου εικαστικού κινήματος.

Συνήθως πρόκειται για «απλούς» ανθρώπους της βιοπάλης, που ξαφνικά έπιασαν το πινέλο και άρχισαν να εκφράζονται με τον μόνο τρόπο που μπορούσαν. Έναν τρόπο απλοϊκό για τα δεδομένα της «επίσημης» τέχνης, αλλά με ένα πηγαίο ταλέντο που δύσκολα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους τους «επαγγελματίες» του χώρου.

Κι έτσι, με την τόλμη τους και τη φαντασία τους, δημιούργησαν έναν καλλιτέχνη στη θέση του παλιού εαυτού τους και μεταμόρφωσαν πάνω στον καμβά τους την ενδεχομένως όμορφη αλλά πεζή καθημερινότητα σε τέχνη.

Μια αντιπαραβολή της πραγματικότητας όπως την έχει καταγράψει ο φωτογραφικός φακός με εκείνη που εμπνεύστηκαν ναΐφ καλλιτέχνες:

O Henri Rousseau, επονομαζόμενος και «τελωνειακός», καθώς αυτή ήταν η δουλειά του, άρχισε να ζωγραφίζει σε ηλικία 49 ετών. Παραιτήθηκε από την εργασία του για να αφιερωθεί αποκλειστικά στην τέχνη. Αρχικά εισέπραξε χλεύη για το στιλ του, ωστόσο σταδιακά άρχισε να γίνεται αποδεκτό και τελικά θεωρείται ως ο κορυφαίος εκπρόσωπος του ναΐφ.

O Ιταλός Guido Vedovato είναι οικονομολόγος, ωστόσο το πάθος του για τη ζωγραφική άλλαξε τον δρόμο της ζωής του. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους εκπροσώπους του ναΐφ. Συνήθως αποτυπώνει με έναν ιδιαίτερο τρόπο τη ζωή στα ιταλικά χωριά, αλλά μια από τις πιο πετυχημένες συλλογές του ήταν αφιερωμένη στο ζωικό βασίλειο. Μέσα από τους πίνακές του επιχειρεί να πει μικρές ιστορίες, όπως λέει ο ίδιος.

H Μεξικανή ζωγράφος, Frida Kahlo, αν και δεν είναι τυπική εκπρόσωπος του κινήματος του ναΐφ, θεωρείται ότι χρησιμοποίησε το «εργαλείο» αυτού του στιλ προκειμένου να θέσει τα ερωτήματα ταυτότητας, ύπαρξης, φύλου, τάξης και φυλής.

H Grandma Moses ξεκίνησε να ζωγραφίζει σε ηλικία 78 ετών. Όλη τη ζωή της είχε εργαστεί σε φάρμες και αυτές τις εικόνες καταγράφει με το ιδιαίτερο βλέμμα της στους πίνακές της. Το στιλ της χαρακτηρίζεται από νοσταλγία αλλά και φωτεινά χρώματα. Η «γιαγιά» πρόλαβε να γίνει γνωστή για το έργο της πριν σταματήσει να δημιουργεί, εξαιτίας της προχωρημένης αρθρίτιδας. 

H Μαροκινή Chaibia Talal, όπως εξιστορεί η ίδια, μια μέρα είδε ένα όνειρο: κάποιος της χάρισε χρώματα και πινέλα. Αυτό αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και σύντομα η Ταλάλ άρχισε να ζωγραφίζει, κάνοντας το όνειρο πραγματικότητα.

O Louis Vivin ήταν υπάλληλος στα γαλλικά ταχυδρομεία, ωστόσο ξέκλεβε χρόνο για τη ζωγραφική του. Σύμφωνα με τον ίδιο μεταφέρει εικόνες από μνήμης. Πρόκειται συνήθως για still life θεματολογία, που αποδίδεται σε τόνο ελαφρώς μελαγχολικό.

O Ελβετός Adolf Dietrich εργαζόταν από παιδί στην οικογενειακή φάρμα, την οποία στη συνέχεια κληρονόμησε. Ταυτόχρονα, για να αυξήσει το μηδαμινό εισόδημά του, απασχολούνταν καθημερινά ως εργάτης. Ζωγράφιζε μόνο τις Κυριακές. Η παρατηρητικότητα ήταν το ατού του προκειμένου να μεταφέρει με τόση ζωντάνια στον καμβά του τις εικόνες της φύσης. 

H Tarsila do Amaral από τη Βραζιλία, αν και δεν αποτελεί τυπική εκπρόσωπο του κινήματος του ναΐφ, καθώς θεωρείται ότι ακολουθεί κυρίως το ρεύμα του μοντερνισμού, εντούτοις είχε επιλέξει να εκφράζεται και με πιο απλοϊκό στιλ -μια πρόκληση για οποιονδήποτε εκπαιδευμένο καλλιτέχνη.

H Ουκρανή Maria Primachenko «ζωγράφισε» τα πρώτα λουλούδια της στην άμμο, αμέσως μετά στους τοίχους του υπνοδωματίου της και στη συνέχεια δεν σταμάτησε να δημιουργεί με αυτόν τον τόσο ιδιαίτερο και έντονο τρόπο. Πρόκειται για μια καλλιτέχνιδα που έχει κερδίσει ευρεία αναγνώριση, ακόμη και από τον Πικάσο.

O Alfred Wallis ήταν ένας Βρετανός επαγγελματίας ψαράς που άρχισε να ζωγραφίζει σε ηλικία 70 ετών. Μετέφερε από μνήμης στον καμβά του τα λιμάνια, τους φάρους και τα καράβια που είχε τόσο καλά και για τόσα χρόνια παρατηρήσει. Η τεχνοτροπία του θεωρείται εντυπωσιακή και το ταλέντο του έχει αναγνωριστεί διεθνώς.