Για τον Γιάννη Παυλίδη η Ερμούπολη της Σύρου έχει άρωμα περασμένων δεκαετιών και χαρακτήρα
Από τη Σύρο ήμουν πάντα περαστικός στην παιδική μου ηλικία, όταν το πλοίο έπιανε στο λιμάνι της κατά την επιστροφή από τα διάφορα νησιά του Αιγαίου όπου παραθέριζα τα καλοκαίρια με τον παππού και τη γιαγιά. Ο παππούς ήταν από τους δύτες με τα σκάφανδρα, σαν αυτά των σφουγγαράδων, που έβαζαν τα μπλόκια για να φτιάξουν και να εκσυγχρονίσουν τα διάφορα λιμάνια της χώρας.
Η στάση μας εκεί ήταν σημείο αναφοράς του ταξιδιού μας, γιατί μετά τη Σύρο ήμασταν φορτωμένοι χαλβαδόπιτες και λουκουμάκια. Αργότερα, ως «μεγάλος» πλέον και έπειτα από κάποιες τουριστικές επισκέψεις στις Κυκλάδες και σε άλλα ελληνικά νησιά, την εποχή που ξεκινούσε δειλά δειλά ο τουρισμός, επισκέφτηκα και τη Σύρο, συνδυάζοντας δουλειά και διακοπές, κάτι που συνέχισα να κάνω για πολλά συνεχόμενα χρόνια. Λόγω της δουλειάς ερχόμουν σε επαφή με πολλούς πολιτικούς μηχανικούς και αρχιτέκτονες, τους οποίους έπρεπε να επισκέπτομαι στον χώρο τους. Έτσι, έχω περπατήσει στους περισσότερους δρόμους της Ερμούπολης, στο κέντρο, στις γειτονιές κι έχω μπει στα περισσότερα ψηλοτάβανα νεοκλασικά κτίρια του κέντρου και του λιμανιού, είτε ως ένοικος είτε ως επισκέπτης.
Το πρώτο πράγμα που αιστάνθηκα όταν έφτασα στο λιμάνι κι άρχισα να συναναστρέφομαι με τους ντόπιους ήταν μια οικειότητα φοβερή και μια ευχάριστη διάθεση. Μου έκανε εντύπωση ο τρόπος που μιλούσαν και εκφράζονταν, μια αστική διάλεκτος με ναυτικά και αργκό στοιχεία, όπως μιλούσαμε κι εμείς στο Κερατσίνι, στη Δραπετσώνα, στο λιμάνι και στην επισκευαστική ζώνη – κάτι που δεν το συνάντησα σε κανένα άλλο νησί που είχα επισκεφτεί έως τότε. Εκ των υστέρων έμαθα ότι, όταν έγινε πρωτεύουσα η Αθήνα, οι πρώτοι κάτοικοι του Πειραιά ήταν οι Χιώτες από την Ερμούπολη και ίσως αυτοί να επηρέασαν τον τρόπο που εκφράζονταν οι κάτοικοι της νέας πόλης, που αποτελούνταν από πολλούς νησιώτες και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, όπως και η Ερμούπολη. Άλλωστε ο κοινωνικός ιστός των δύο πόλεων παρουσίαζε εντυπωσιακές δομικές ομοιότητες, καθώς αποτέλεσαν κορυφαία αστικά, βιομηχανικά και ναυτιλιακά κέντρα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Η Ερμούπολη που πρωτοσυνάντησα είχε μια παραμελημένη ομορφιά, όμως ήταν περήφανη, εντελώς ανθρώπινη, με άρωμα περασμένων δεκαετιών και χαρακτήρα. Ο νεοκλασικισμός στην αρχιτεκτονική, τα αρχοντικά των εμπόρων και των καπεταναίων δημιουργούν μέχρι σήμερα ένα σκηνικό που θυμίζει ευρωπαϊκή πόλη, και η βόλτα στους δρόμους της μοιάζει με περιήγηση σε υπαίθριο μουσείο. Περπατώντας στα μαρμαρόστρωτα σοκάκια, η μυρωδιά του γλυκάνισου και του χταποδιού στα κάρβουνα από τα πολλά τότε καφενεία σ’ έπνιγε και παράλληλα σε προκαλούσε, υποβάλλοντάς σε σ’ ένα γλυκό μαρτύριο όσο περίμενες να ξεμπερδέψεις από τις υποχρεώσεις σου για να ξαποστάσεις σε κάποιο από τα τραπέζια τους.
Σήμερα αυτή η δραστηριότητα έχει περιοριστεί πολύ, καθώς πολλά από τα κτίρια άλλαξαν χρήση. Παρά τον τουρισμό όμως, η αρχιτεκτονική και ο κοινωνικός ιστός της πόλης πιστεύω ότι δεν θα επιτρέψουν να χαθεί ο χαρακτήρας του νησιού. Ένας χαρακτήρας που περιλαμβάνει και την Άνω Σύρο. Ένας άριστα διατηρημένος μεσαιωνικός οικισμός καστροπολιτείας, αμφιθεατρικά χτισμένος στον λόφο δίπλα στην Ερμούπολη, εξ ολοκλήρου πεζοδρομημένος. Με πυκνή δόμηση, στενά δρομάκια που προσφέρουν σκιά και προστασία από τον άνεμο –για να μη χάνουμε και την αίσθηση των Κυκλάδων–, με σκαλοπάτια, με καμάρες. Οικισμός οχυρωμένος, με τα σπίτια να σχηματίζουν ένα τείχος περιμετρικά, με ταράτσες και λίγες πύλες.
Στο νησί υπάρχει ποικιλία από παραλίες, οι περισσότερες προστατευμένες από τους βόρειους άνεμους και εύκολα προσβάσιμες. Γαστρονομικά, η πλούσια αστική και λαϊκή παράδοση του νησιού συνδυάζει δυτικές, μικρασιατικές και κυκλαδίτικες επιρροές, με εμβληματικά τοπικά προϊόντα, όπως το τυρί Σαν Μιχάλη, η λούζα, τα συριανά λουκούμια, οι χαλβαδόπιτες, το φρέσκο ψάρι και οι θαλασσινοί μεζέδες. Πάντως για μένα η Σύρος δεν είναι η γαστρονομική της ποικιλία και ποιότητα, δεν είναι οι απάνεμες παραλίες της, αλλά η «ατμόσφαιρα» που με ταξιδεύει όμορφα στον χρόνο, σε ρυθμούς ανθρώπινους, και μου προκαλεί μια ευχάριστη χαλαρότητα.
17°
