Γιώργος Παππάς: «Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι μια πραγματικότητα στην οποία πρέπει να προσαρμοστούμε»
11 ερωτήσεις και απαντήσεις για τα αυξημένα κρούσματα στην Αττική, για το πόσο κινδυνεύουμε πραγματικά, τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής και τα μέτρα προστασίας
Ο Παθολόγος Γιώργος Παππάς απαντάει σε καίριες ερωτήσεις για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την προσοχή που πρέπει να δείξουμε στην αυξανόμενη απειλή του
Ο ιός του Δυτικού Νείλου βρίσκεται φέτος ξανά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με ιδιαίτερα έντονη παρουσία στην Αττική. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 232 κρούσματα και 19 θάνατοι, αριθμοί που εύλογα προκαλούν ανησυχία. Πόσο ασυνήθιστο είναι όμως αυτό που συμβαίνει; Γιατί εμφανίζονται πλέον κρούσματα κάθε χρόνο και γιατί φέτος πλήττεται τόσο πολύ η Αττική;
Ο Γιώργος Παππάς, παθολόγος και ειδικός στα λοιμώδη νοσήματα, βάζει τα δεδομένα στη σωστή τους διάσταση: ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι μια νέα απειλή που εμφανίστηκε ξαφνικά, αλλά μια πραγματικότητα με την οποία η Ελλάδα ζει εδώ και περίπου 15 χρόνια. Η κλιματική αλλαγή, τα κουνούπια, οι μετακινήσεις των αποδημητικών πτηνών και οι αλλαγές στη χρήση γης συνθέτουν ένα πολύ πιο σύνθετο οικολογικό τοπίο απ’ όσο υποδηλώνει ένα ακόμη «καλοκαίρι με πολλά κουνούπια».
Του θέσαμε 11 ερωτήσεις για όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε: πόσο κινδυνεύουμε πραγματικά, ποιοι είναι περισσότερο ευάλωτοι, γιατί η Αττική βρίσκεται φέτος στο επίκεντρο, τι θα έπρεπε να έχει γίνει σε επίπεδο δημόσιας υγείας και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς για να προστατευτούμε.
— Γιατί τόση ανησυχία φέτος για τον ιό του Δυτικού Νείλου; Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα επιδημία;
Ο κυριότερος λόγος είναι ότι ο ιός εμφανίστηκε στην Αττική με πολύ μεγαλύτερη ένταση από οποιαδήποτε άλλη χρονιά. Όμως τα 232 κρούσματα που έχουν διαγνωσθεί ως τώρα και οι 19 θάνατοι δεν αποτελούν έκπληξη, αλλά μάλλον μια πραγματικότητα στην οποία καλούμαστε να προσαρμοστούμε τα τελευταία 15 χρόνια. Αυτή τη στιγμή κινούμαστε στις τάσεις του 2018, την αντίστοιχη περίοδο. Το 2018 είχαμε 52 νεκρούς, ενώ το 2019, το 2020, το 2022, το 2023 και το 2024 είχαμε περισσότερους από 20 νεκρούς. Απλά η κατανομή ήταν κυρίως στην επαρχία, περισσότερο στην Κεντρική Μακεδονία και, την τελευταία τετραετία, στη Θεσσαλία. Το ενδιαφέρον είναι συχνά αθηνοκεντρικό... Περιμένουμε πλέον να έχουμε κάθε χρόνο κρούσματα και θανάτους, με διαφορετική συχνότητα κάθε φορά. Σε κάποιες περιοχές είναι πιθανότερο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να επαναπαυθούν οι υπόλοιπες.
Όχι λοιπόν, καμία επιδημία δεν ξεκινάει. Θα έχουμε αρκετά κρούσματα και δυστυχώς και κάποιους ακόμη θανάτους τις επόμενες 2-3 εβδομάδες, και μετά τα κρούσματα θα αρχίσουν να εξασθενούν μέχρι να μηδενιστούν.
— Γιατί περιμένουμε πλέον κρούσματα κάθε χρόνο;
Επειδή πλέον η Ελλάδα, και γενικότερα η Μεσόγειος, φαίνεται να έχει ιδανικές συνθήκες για την ευδοκίμηση του είδους του κουνουπιού που μεταδίδει τον ιό, καθώς οι κατάλληλες θερμοκρασίες διαρκούν για μεγαλύτερο μέρος του έτους, και για τη διατήρηση του ιού μέσω της αλληλεπίδρασης των κουνουπιών με κυρίως αποδημητικά πτηνά. Ένας από τους λόγους που έχουμε περισσότερα κρούσματα προς τα τέλη Αυγούστου είναι ότι φεύγουν τα αποδημητικά και τα κουνούπια αναζητούν άλλους στόχους, όπως ο άνθρωπος. Δεν είναι ο καύσωνας που αυξάνει τα κρούσματα – τα συγκεκριμένα κουνούπια δεν ενθουσιάζονται με τους 40 βαθμούς Κελσίου, αποδίδουν καλύτερα στους 25-30 βαθμούς. Πιθανώς ορισμένα μη αποδημητικά πτηνά να αποτελούν φορείς, επιτρέποντας στον ιό να ξεχειμωνιάζει.
— Γιατί έχουμε πλέον τόσο ευνοϊκές συνθήκες για την κυκλοφορία του ιού;
Δύο τα προαπαιτούμενα: Πρώτον, ιδανικές συνθήκες για το κουνούπι, που τις εξασφάλισε η κλιματική αλλαγή. Έχουμε νωρίτερα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θερμοκρασίες που επιτρέπουν στα κουνούπια να πολλαπλασιαστούν – η θερμότερη άνοιξη είναι εδώ το κλειδί. Δεύτερον, κάποιες μεταβολές στις διαδρομές που ακολουθούν τα αποδημητικά πουλιά. Το πού σταματάνε και αν αυτή η περιοχή είναι κοντά σε ανθρώπους εξαρτάται από τη χρήση γης. Ακόμη και ένα μεγάλο έργο, π.χ. ένας αυτοκινητόδρομος, μπορεί να αλλάξει τον βιότοπο και μαζί την οικολογία των φορέων ενός ιού.
— Τι μπορούμε να κάνουμε, λοιπόν, για να περιορίσουμε την κυκλοφορία του ιού σε πτηνά και κουνούπια;
Δεν μπορούμε να ντουφεκίζουμε τα πτηνά-φορείς, αλλά πρέπει να παρακολουθούμε αν υπάρχουν συρροές κρουσμάτων σε πτηνά. Μπορούμε όμως να περιορίσουμε τους πληθυσμούς των κουνουπιών – έτσι άλλωστε θα εξασφαλίσουμε ότι δεν θα έχουμε και άλλα είδη κουνουπιών, που επανέφεραν τον (πολύ πιο επικίνδυνο) δάγκειο πυρετό και τον chikungunya σε άλλες περιοχές της Νότιας Ευρώπης. Οι χώροι που αγαπάνε τα κουνούπια είναι γνωστοί, ειδικά τα στάσιμα νερά. Οι μέθοδοι καταπολέμησης των κουνουπιών σε τέτοιους χώρους είναι επίσης γνωστές και αποτελούν βασική αρχή δημόσιας υγείας – αλλά πρέπει να εφαρμόζονται πολύ νωρίτερα, τον Απρίλιο, τον Μάιο… τώρα οι απεντομώσεις είναι έως και κατόπιν εορτής.
— Γιατί, λοιπόν, πλήττεται τόσο πολύ η Αττική φέτος;
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν εφαρμόστηκαν, και δη έγκαιρα, τα απαραίτητα μέτρα καταπολέμησης των κουνουπιών. Δεν υπήρξε κάτι δραματικό (όπως, π.χ., οι πλημμύρες Daniel στη Θεσσαλία) στο Μαρκόπουλο ή στα Σπάτα τους προηγούμενους μήνες, που να το εξηγεί από μόνο του. Δεν μπορούμε επίσης να γνωρίζουμε, ακόμη τουλάχιστον, αν υπήρξε κάποια τοπική αλλαγή στη χρήση γης που να επέτρεψε την αυξημένη παρουσία κουνουπιών ή πτηνών-φορέων – ειδικά αυτό το δεύτερο πρέπει να διερευνηθεί, επειδή θα μας επέτρεπε να προβλέψουμε τι πρέπει να αποφεύγεται στο μέλλον. Σκέψεις περί μεταλλαγμένου στελέχους, από την άλλη, μάλλον αγνοούν ότι αυτό που βλέπουμε είναι μια μικρή διακύμανση μιας χρόνιας κατάστασης.
— Αν τα μέτρα δημόσιας υγείας δεν επαρκούν ή δεν εφαρμόστηκαν εγκαίρως, τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατευτούμε ατομικά;
Μικρότερη έκθεση σε κουνούπια. Αν έχει κουνούπια εκεί που κυκλοφορούμε, λιγότερο εκτεθειμένο δέρμα (ειδικά πρωινές και ύστερες απογευματινές ώρες!), εντομοαπωθητικά, φροντίδα να μην υπάρχουν στάσιμα νερά στο σπίτι ή γύρω από αυτό.
— Πόσο πιθανό είναι να νοσήσουμε σοβαρά και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Να μην πανικοβληθείς γενικώς. Η συντριπτική πλειοψηφία των λοιμώξεων από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν δίνει καν συμπτώματα. Ή δίνει μια πολύ ήπια, παροδική πυρετική κίνηση. Περίπου ένας στους 140 ανθρώπους που μολύνονται θα εμφανίσει σοβαρή νευρολογική νόσο. Προφανώς οι ηλικιωμένοι είναι πιο επιρρεπείς σε κάτι τέτοιο (ίσως έχει να κάνει με ελαττωμένη άμυνα μέσω ιντερφερόνης, για να το πούμε επιστημονικότερα). Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και σε όσους λαμβάνουν θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα (για κάποιους καρκίνους, κυρίως αιματολογικούς, αλλά και για άλλα νοσήματα, όπως ρευματολογικά και νευρολογικά). Όσοι λαμβάνουν τέτοιες anti-CD20 θεραπείες –ξέρουν αυτοί– έχουν δυνητικά πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο να νοσήσουν πολύ σοβαρά και πολλαπλάσιο κίνδυνο να πεθάνουν, όχι μόνο από τον συγκεκριμένο ιό αλλά και από άλλους από τους λεγόμενους αρμποϊούς.
— Αν με τσιμπήσει κουνούπι, πρέπει να κάνω εξετάσεις; Να πάρω προληπτικά αντιβίωση;
Εξετάσεις γίνονται μόνο στα βαριά περιστατικά, που μπαίνουν στο νοσοκομείο, και δεν γίνονται άλλωστε στο μικροβιολογικό της γειτονιάς σου. Δεν υπάρχει λόγος να γίνουν στους υπόλοιπους, δεν θα αλλάξει κάτι αν αρχίσουμε να εξετάζουμε όλο τον κόσμο με το παραμικρό πυρετάκι, π.χ.
— Ποια συμπτώματα πρέπει να μας ανησυχήσουν;
Πυρετός, αδυναμία, ανορεξία και, κυρίως, νευρολογικά συμπτώματα – έτσι κι αλλιώς, βέβαια, αυτά είναι συμπτώματα που πρέπει να μας ανησυχήσουν. Σε αυτούς τους ασθενείς λοιπόν γίνονται εξετάσεις για τον ιό του Δυτικού Νείλου και μια σειρά από άλλα παθογόνα. Πρέπει να ξέρουμε τι προκαλεί τη νόσο, επειδή κάποια από τα άλλα παθογόνα μπορεί να απαιτούν ειδική θεραπεία. Αλλά και για να μπορούμε να αναγνωρίσουμε ένα δυνητικά επικίνδυνο παθογόνο, νέο για τη χώρα μας.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου κατά τα άλλα είναι ιός. Δεν τον πιάνει αντιβίωση. Δεν υπάρχει καν αντιικό που να τον πιάνει. Όσοι νοσήσουν βαριά νοσηλεύονται με υποστηρικτική αγωγή – από το 90% που επιζεί, μεγάλο ποσοστό εμφανίζει υπολειμματικά προβλήματα για μήνες ή και μόνιμα.
— Κινδυνεύω να κολλήσω από κάποιον που έχει μολυνθεί;
Όχι. Μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο μπορεί πάρα πάρα πολύ σπάνια να συμβεί μέσω μετάγγισης ή μεταμόσχευσης οργάνων ή πολύ σπάνια από τη μητέρα στο έμβρυο/βρέφος. Κατά τα άλλα, από πλευράς ιού του Δυτικού Νείλου, φιληθείτε και αγκαλιαστείτε και συναγελαστείτε ελεύθερα – κάτι γρίπες και Covid πάλι μπορεί να μην τα αποφύγετε.
— Εμβόλιο δεν υπάρχει; Ακούμε συχνά το επιχείρημα ότι «όπου ακούς για νέο ιό, έρχεται από πίσω και το εμβόλιο». Τι ισχύει στην περίπτωση του Δυτικού Νείλου;
Δεν υπάρχει εμβόλιο, ούτε προβλέπεται να αναπτυχθεί εμβόλιο για τον άνθρωπο (για τα ιπποειδή είναι άλλη ιστορία – νοσούν πολύ βαριά και σε κάποιες χώρες έχει κόστος αυτό). Πρώτον: ακόμη κι αν φτιαχνόταν εμβόλιο, ειλικρινά, πόσοι θα το έκαναν; Εδώ δεν μπορούμε να πείσουμε τον κόσμο για σοβαρότερα νοσήματα. Δεύτερον, ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι κατ’ αρχάς αντιμετωπίσιμος μέσω της εφαρμογής κανόνων δημόσιας υγείας – δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, άρα αλλού, πέρα από τον άνθρωπο, πρέπει να τον σταματήσουμε. «Εμβόλιο», από την άλλη, και ιδιαίτερα αποτελεσματικό μάλιστα, θα ήταν η ενδυνάμωση της εγγραμματοσύνης του ευρύτερου πληθυσμού για θέματα επιστήμης και δημόσιας υγείας.
11 ερωτήσεις και απαντήσεις για τα αυξημένα κρούσματα στην Αττική, για το πόσο κινδυνεύουμε πραγματικά, τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής και τα μέτρα προστασίας
17°
