Η Νορβηγία στα άκρα: Τι είδαμε στο «Φιόρδ» του Κριστιάν Μουντζίου. Το γκρίζο σε έναν κόσμο από ασπρόμαυρες φωνές.
Στο διάλειμμα, στο θερινό, έβραζα από τον θυμό μου. Θα μου πείτε, σινεμά πήγες, καλή μου, κι εκεί ακόμα τσαντίστηκες; Η απάντηση είναι: απολύτως. Τσαντίστηκα γιατί αυτά που έβλεπα στην οθόνη hit super close to home, που λένε και στο χωριό μου: έχω περάσει μια ζωή αγαπώντας τη Νορβηγία και προσπαθώντας να μεταφέρω και σε άλλους την αγάπη αυτήν, μέσα από μεταφράσεις, λέσχες ανάγνωσης, άρθρα, πόντκαστ – κι έρχεται τώρα το νορβηγικό κράτος (για να είμαστε ακριβείς: η Πρόνοια), στην αδιανόητα καλή ταινία του Κριστιάν Μουντζίου που κέρδισε φέτος τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, και τα κάνει λαμπόγυαλο. Λαμπόγυαλο.
Πάμε όμως από την αρχή. Η ταινία λέγεται «Φιόρδ», λίγο πιασάρικα ίσως, όχι επειδή δεν διαδραματίζεται όντως σε ένα φιόρδ, αλλά επειδή μια λέξη λες, εκατό πράγματα καταλαβαίνεις από αυτόν τον τίτλο. Ό,τι θα διαμειφθεί στις οθόνες σας, φίλοι θεατές, λέει ο Μουντζίου, δεν αφορά καμία άλλη χώρα παρά τη χώρα των φιόρδ. Η ταινία δεν λέγεται «Αποχωρισμός», ούτε «Ποτέ χωρίς τα παιδιά μου», ούτε «Στα σαγόνια της Πρόνοιας» (κρυάδες). Λέγεται «Φιόρδ» κι ό,τι είναι να πει, το λέει για τη Νορβηγία.
Κι αυτό που θέλει να πει είναι η ιστορία της σύγκρουσης μιας φανατικά χριστιανικής οικογένειας (με πατέρα Ρουμάνο, μητέρα Νορβηγίδα και παιδιά μιξ) με την «προοδευτική» αντίληψη της χώρας όπου έρχονται να ζήσουν και να εργαστούν μετά τον θάνατο των γονιών του Ρουμάνου. Και κάπου ανάμεσα στη δικιά τους, βαλκάνια θα λέγαμε, κουλτούρα διαπαιδαγώγησης (μια λάιτ βερσιόν του «το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο») και της αντίστοιχης του νορβηγικού κράτους (το παραμικρό ατσούμπαλο άγγιγμα από ενήλικα σε παιδί θεωρείται βία), συντελείται ένα συγκλονιστικό δράμα που αποτυπώνει τη σύγκρουση αξιών σε όλο τον πλανήτη: μια σύγκρουση άκρων.
Από τη μία έχεις μια οικογένεια που απαγορεύει στα παιδιά της να τραγουδούν ή να χορεύουν, να βλέπουν τηλεόραση ή να έχουν κινητά (τυχερά παιδάκια σε αυτό, μα την αλήθεια) και τους μαθαίνει να πορεύονται με γνώμονα τη θέληση του Θεού και τις προσταγές της Αγίας Γραφής, όπως την ερμηνεύουν εκείνοι και το ευαγγελικό ποίμνιο στο οποίο ανήκουν («είναι αμαρτία να είσαι ΛΟΑΤΚΙ+ και ο Θεός θα σε κάψει», λέει το βαθιά νυχτωμένο 7χρονο χριστιανόπουλο στην εξίσου βαθιά νυχτωμένη 7χρονη Νορβηγίδα συμμαθήτριά του που διατείνεται ότι είναι λεσβία…). Κι από την άλλη, μια σειρά από κρατικούς λειτουργούς (δασκάλους, καθηγητές, εργαζομένους στην Πρόνοια, εισαγγελείς κ.λπ.) που έχουν πάρει πάρα πολύ σοβαρά τον ρόλο τους ως «προστάτες παιδιών» και ακολουθούν με ανατριχιαστική προσήλωση το γράμμα του Νόμου, διατεινόμενοι ότι βάζουν πάντα πάνω απ’ όλα το καλό τους, χωρίς όμως στην πραγματικότητα να ακούν τι θέλουν τα παιδιά κι αν το καλό τους συνάδει με τη θέλησή τους. Όταν το παιδί λέει «μπορεί ο μπαμπάς μου να με χτύπησε λιγάκι», το ακούμε· όταν όμως λέει «εγώ θέλω να είμαι με τον μπαμπά μου», δεν τον ακούμε.
Βασικά —λέει ο Μουντζίου— ακούμε μόνο ό,τι θέλουμε να ακούσουμε και ό,τι συμφωνεί με τις υπάρχουσες αντιλήψεις μας. Δίνουμε χώρο στις μειονότητες να ακουστούν, φτάνει να είναι οι σωστές μειονότητες. Γι’ αυτό και για όσους ξέρουν την ιστορία της Νορβηγίας, το γεγονός ότι τα σχολεία οργανώνουν εθνική γιορτή για την ημέρα των Σάμι (Λαπώνων) και βάζουν τα παιδάκια να κουβαλούν Σάμι σημαιούλες ακούγεται σχεδόν γκροτέσκο: μέχρι τη δεκαετία του 1970, το νορβηγικό κράτος απαγόρευε στους Λάπωνες να μιλούν τη γλώσσα τους δημοσίως, να κάνουν αγοραπωλησίες γης αν δεν μιλούσαν νορβηγικά και έκλεινε τα παιδιά τους σε οικοτροφεία, όπου τα χλεύαζαν για τις παραδόσεις τους και τους απαγορευόταν να φορούν τις φορεσιές τους. Μέχρι το 1970 υπήρχε επίσημη πολιτική διαγραφής της ταυτότητάς τους και εσκεμμένης εκνορβηγοποίησης.
Πίσω στις οθόνες μας, στο 2026, το κακό ξεκινά όταν η οδηγός του σχολικού λεωφορείου ακούει τα δυο μεγάλα αδέλφια της 7μελούς οικογένειας να λένε ότι τσακώθηκαν και ότι (ίσως) η μάνα τους χτύπησε ένα από αυτά. Αργότερα την ίδια μέρα, η καθηγήτρια γυμναστικής διαπιστώνει ότι το κορίτσι φέρει μώλωπες στην πλάτη της. Μια-δυο, συνασπίζονται και καταγγέλλουν την πιθανή κακοποίηση στην Πρόνοια, η οποία υποχρεούται από τον νόμο πρώτα να δράσει και μετά να ερευνήσει. Χωρίς να έχει αποδειχθεί απολύτως τίποτα (π.χ. όλη την προηγούμενη εβδομάδα το κορίτσι με τους μώλωπες έκανε μαθήματα πάλης, συνεπώς ποιος λέει ότι οι μώλωπες είναι προϊόν κακοποίησης και μάλιστα γονεϊκής;), η Πρόνοια απομακρύνει με συνοπτικές διαδικασίες τα παιδιά από τους γονείς και τα δίνει σε ξεχωριστές ανάδοχες οικογένειες. Μέχρι και το βρέφος που θηλάζει ακόμα τους παίρνουν. [Εξαιρετικά σκηνοθετημένη εδώ η σκηνή, όπου οι δύο εκπρόσωποι του Κράτους ανακοινώνουν στη δόλια μάνα ότι θα της πάρουν τα παιδιά, με μια τεράστια νορβηγική σημαία να ξεδιπλώνεται ναρκισσιστικά έξω από το παράθυρο. Αριστούργημα.]
Οπότε πώς να μην τα πάρω κι εγώ στο κρανίο; Εδώ μιλάμε για τη χώρα που αγαπώ κι η οποία κάνει παζάρια με τον Άντερς Μπράιβικ —τον μακελάρη των 77 νεκρών στο Όσλο και την Ουτόγια το 2011— για το τι μάρκα γαλάκτωμα σώματος του επιτρέπεται να έχει και με τι σόι παιχνιδομηχανή θα παίζει στο κελί του… Για τη χώρα που μόλις πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι έδινε κρατική χρηματοδότηση σε οργανισμούς όπως ο NOREF (Norwegian Centre for Conflict Resolution) για να έρθουν σε συνεννόηση με τη Χαμάς ώστε να «αμβλύνουν τη διεθνή της απομόνωση», προσφέροντάς της πρόσβαση σε Ευρωπαίους αξιωματούχους, ως «πιθανό τρόπο διερεύνησης της επίλυσης του Ισραηλο-Παλαιστινιακού ζητήματος».
Δηλαδή δίνουμε βήμα σε κάθε λογής μακελάρηδες, κάνοντάς τους διάφορα χατίρια, αλλά στους γονείς των παιδιών που νομίζουμε ότι ασκούν βία δεν δείχνουμε ούτε γραμμάριο κατανόησης. Άντε μωρέ.
Γίνεται λοιπόν το διάλειμμα και, φουρκισμένη, επιστρέφω στη θέση μου όπου, φυσικά, ξεδιπλώνεται τώρα η απέναντι παράλογη κι ακραία μεριά της υπόθεσης, ένας φανατικός πατέρας που χρησιμοποιεί εργαλεία ακροδεξιάς προπαγάνδας για να ασκήσει εξωθεσμική πίεση στις νορβηγικές αρχές. Και δύο γονείς οι οποίοι παραδέχονται ότι, ε, ναι, έχουν δώσει και κάνα χαστουκάκι στα παιδιά τους, καμιά ξυλιά στον ποπό και τα λοιπά και τα λοιπά.
Για εμάς εδώ στο Ελλάντα (και προφανώς και στη Ρουμανία) η ξυλιά στον ποπό δεν φαίνεται αδιανόητη όπως φαίνεται στους Νορβηγούς, και για να το αναδείξει αυτό ο Μουντζίου βάζει την Πολιτική Αγωγή να ρωτάει τον βαλκάνιο πατέρα: «Πώς θα μεταφράζατε τη φράση xxxxxx από τα ρουμάνικα στα αγγλικά, παρακαλώ;» —όπου xxxxxx είναι η έκφραση «το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο». Και όταν ο Ρουμάνος μεταφράζει δειλά «σημαίνει ότι το να ρίχνεις και λίγο ξύλο είναι πράξη ευλογημένη», καταλαβαίνουμε πάρα πολύ καλά γιατί σε μια κουλτούρα χωρίς μια Βουγιουκλάκη να κοιτάζει τη Γιαδικιάρογλου που κοιτούσε την Πετροπούλου, αυτή η φράση μπορεί να δημιουργεί ακόμα και συνειρμούς φρίκης.
Αλλά όσο ένοχος είναι ο Ρουμάνος πατέρας που δεν μπορεί να κατανοήσει τη νορβηγική κουλτούρα της απόλυτης μη σωματικής βίας, άλλο τόσο ένοχοι είναι και οι Νορβηγοί που δεν μπορούν να κατανοήσουν τη ρουμανική κουλτούρα — και μάλιστα αποδίδουν, χωρίς δεύτερη σκέψη, όλες τις «ιδιαιτερότητες» της οικογένειας στη χριστιανική τους εμμονή [άλλη φοβερή σκηνή: μαθαίνοντας η μάνα ότι θα της πάρουν τα παιδιά, αναστενάζει κάτι του στιλ «Θεέ μου, γιατί; Δώσ' μου δύναμη» και της λέει η κρατική λειτουργός: «Σας παρακαλώ, προσέχετε τα λόγια σας»]. Αυτή την αντιθρησκευτική εμμονή του κρατικού μηχανισμού ο κατηγορούμενος την εκμεταλλεύεται πλήρως, διασύροντάς τη Νορβηγία στα διεθνή μίντια για διάκριση με βάση τη θρησκεία: με τα ίδια της, δηλαδή, τα όπλα.
Είναι, δε, πολύ έξυπνη η επιλογή του Μουντζίου να κάνει τους γονείς φανατικούς χριστιανούς, κι όχι, ας πούμε, μουσουλμάνους ή εβραίους. Πρώτον, γιατί δεν πέφτει στη λούμπα της ευρωπαϊκής ανοησίας των διπόλων: ισλαμοφοβία/ισλαμολατρεία & εβραιοφοβία/εβραιολατρεία, που φαίνεται να σκοτώνει και τα τελευταία εγκεφαλικά κύτταρα μερικών και να παραλύει τις κοινωνίες μας. Δεύτερον, γιατί ο χριστιανικός φανατισμός παραπέμπει στην άνοδο της Ακροδεξιάς των TheoBros και των OrthoBros και των μηχανισμών που έχουν αναπτύξει, αγγίζοντας διάφορες κρατικές εξουσίες. Και τρίτον, γιατί η Νορβηγία έχει όντως, από μόνη της, μια πολύ βαθιά παράδοση ευαγγελικού χριστιανισμού διαφόρων υπο-δογμάτων (Frikirken, Læstadianisme κ.λπ.), με φανατικούς οπαδούς που αντιτίθενται σθεναρά στην κρατική προτεσταντική εκκλησία και πάντα ήταν ένα μικρό κράτος εν κράτει που απέρριπτε κάθε πρόταση προοδευτικής μεταρρύθμισης από το Όσλο.
Long story short: μιλάμε για την ταινία της χρονιάς. Επιτέλους ένα έργο που ασχολείται με το βελονάκι και εις βάθος με ζητήματα που ταλανίζουν τις κοινωνίες μας καθημερινά και για τα οποία, αντί να συζητάμε σοβαρά, παίζουμε σφαλιάρες στα σόσιαλ μίντια: για τα όρια της κρατικής και οικογενειακής παρέμβασης, για τον κίβδηλο προοδευτισμό της πολιτικής των ταυτοτήτων που διαχωρίζει τις «καλές» από τις «κακές» μειονότητες, για τη φορτική και περιοριστική αγάπη ενός θρησκευτικού δόγματος, για το πού σταματάει το «εγώ ξέρω καλύτερα», αν είναι να αναμετρηθεί με το «αγαπώ». Για το γκρίζο, το γκρίζο, το γκρίζο σε έναν κόσμο ασπρόμαυρων φωνών. Άξιος ο Χρυσός Φοίνικας.
Πέντε δημιουργοί του μicro μιλούν για το σπίτι, την ταυτότητα, τον τουρισμό, την παράδοση και τις ιστορίες που αξίζει να κοιτάξουμε πέρα από το προφανές
Αντικείμενα και τεκμήρια της Ελλάδας των 80s, πολιτικές γελοιογραφίες της Μεταπολίτευσης, αρχιτεκτονικές μινιατούρες της προσεισμικής Κεφαλονιάς, φιγούρες του Καραγκιόζη και υλικό για τη σχέση μουσικής και κινηματογράφου
17°
