Το δικαίωμα στην ανία και η μεταφυσική της ραστώνης | Mode Pause: Οδηγός επιβίωσης για βαριεστημένους
Ένα γαλήνιο απόγευμα δεν είναι καθόλου αθώο, και μια πόλη χωρίς θόρυβο είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια πόλη χωρίς άλλοθι: δείχνει ύποπτη, σαν άγνωστος πιστολέρο σε μεθοριακό σαλούν που όλοι τον κοιτάζουν στραβά — και όχι άδικα. Ο άνθρωπος της πόλης δεν εμπιστεύεται την ησυχία: η σιωπή στο αστικό περιβάλλον μοιάζει με βλάβη. Ο θόρυβος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, κάτι που μας κρατά σε εγρήγορση, κάτι που μας σώνει από την πλήξη. Η ησυχία, λένε, κάνει τον αστικό χώρο πιο ευάλωτο. Χωρίς το θορυβώδες πλήθος που τον κατοικεί και τον λυμαίνεται, αποκαλύπτονται όλες οι φθορές του, όπως ακριβώς αποκαλύπτεται η προσεκτική χορογραφία σε μια ταινία πολεμικών τεχνών αν πατήσεις κατά λάθος το mute: οι ξεβαμμένοι τοίχοι, τα σπασμένα πλακάκια, τα σημάδια από παλιές αφίσες, οι κλιματιστικές μονάδες που στάζουν πεισματικά. Ο θόρυβος —αυτό το αστικό μακιγιάζ— έχει, από την άλλη, και παρηγορητική χρήση: μας απαλλάσσει από την ευθύνη της εσωτερικής ησυχίας. Η πόλη, λένε, χρειάζεται ανθρώπους, μετακινήσεις, τριβή, ζωή που παράγει ήχο. Η πόλη, λένε, είναι πολλά, αλλά είναι κι αυτά:
Τα αυτοκίνητα που ξεκινούν το πρωί, τα μηχανάκια που μαρσάρουν, τα κορναρίσματα στο φανάρι, τα φορτηγά τροφοδοσίας, τα απορριμματοφόρα, οι σειρήνες των ασθενοφόρων, οι συναγερμοί των αυτοκινήτων και των καταστημάτων, τα ποδήλατα που κουδουνίζουν, τα καπάκια των φρεατίων που χτυπούν όταν περνούν από πάνω τους τα αμάξια, τα προειδοποιητικά μπιπ τής όπισθεν, οι πόρτες των αυτοκινήτων που κλείνουν, η σκυλοπόπ από τα ανοιχτά παράθυρα των Smart·
τα σχολικά λεωφορεία, οι μαθητές που φωνάζουν στον δρόμο, τα παιδιά στο προαύλιο, τα παιδιά στις παιδικές χαρές, οι κούνιες που τρίζουν, οι τραμπάλες, οι μπάλες που χτυπούν στα κάγκελα, οι μπάλες που σκάνε πάνω σε μεταλλικά ρολά, τα παιδιά που κυνηγιούνται, τα πατίνια πάνω στις πλάκες, τα σκέιτμπορντ, τα ποδήλατα, τα καροτσάκια των μωρών, τα μωρά που κλαίνε, τα παιδιά που κλαίνε όταν φεύγουν από το πάρκο, οι γονείς που φωνάζουν ονόματα και παράξενα υποκοριστικά·
οι τηλεφωνικές συνομιλίες στον δρόμο, τα γυάλινα μπουκάλια που πέφτουν στους κάδους ανακύκλωσης, τα καρότσια μεταφοράς προϊόντων, οι παρέες στους δρόμους, οι παρέες στα μαγαζιά, τα γέλια τους, οι πλανόδιοι μουσικοί, οι τηλεοράσεις των καφενείων, οι φωνές στις μεταδόσεις των ματς, οι πανηγυρισμοί στα γκολ που δεν είναι του Άρεως, οι λαϊκές αγορές, οι συζητήσεις για τις τιμές, οι γυρολόγοι και οι παλιατζήδες με τα μεγάφωνα, οι πωλητές φρούτων άνευ POS με τα αγροτικά·
τα κομπρεσέρ, τα τρυπάνια, τα δράπανα, οι βαριοπούλες, τα σφυριά, τα ηλεκτρικά κατσαβίδια, τα δισκοπρίονα, τα τριβεία, τα κοπτικά πλακιδίων, οι σκαλωσιές που συναρμολογούνται, οι ανακαινίσεις διαμερισμάτων, τα μερεμέτια, οι σωληνώσεις, τα καλοριφέρ που ξηλώνονται, τα πλακάκια που σπάνε, τα παλιά έπιπλα που κατεβαίνουν από τις σκάλες, τα συνεργεία που βάφουν προσόψεις, τα συνεργεία του Δήμου που ξηλώνουν το οδόστρωμα, τα έργα του φυσικού αερίου, οι εργασίες οπτικών ινών, οι ασφαλτοστρώσεις, οι οδοστρωτήρες, οι πλάκες των πεζοδρομίων που διαλύονται, τα συνεργεία που κλαδεύουν δέντρα με το αλυσοπρίονο, οι παντελώς άχρηστοι φυσητήρες φύλλων·
οι διανομείς που χτυπούν τα κουδούνια, τα έπιπλα που μετακινούνται, οι καρέκλες τού από πάνω διαμερίσματος, οι ηλεκτρικές σκούπες, τα πλυντήρια στο στύψιμο, τα στεγνωτήρια, τα πλυντήρια πιάτων, τα μίξερ, τα μπλέντερ, οι απορροφητήρες, οι τηλεοράσεις, τα ραδιόφωνα, οι ηλεκτρικές κιθάρες, τα πιάνα, οι πρόβες μουσικής, τα παιδιά που μαθαίνουν φλογέρα και όμποε, τα σκυλιά που γαβγίζουν όταν ακούγεται το ασανσέρ, τα σκυλιά που γαβγίζουν στα μπαλκόνια, οι γάτες που νιαουρίζουν στα μπαλκόνια, τα παπαγαλάκια στα κλουβιά τους, τα καναρίνια που θυμώνουν με τα πάντα·
οι οικογενειακές συζητήσεις με ανοιχτά παράθυρα, οι καβγάδες, τα τηλεφωνήματα στα μπαλκόνια, οι τηλεδιασκέψεις, οι επισκέψεις, τα γέλια από τα παραδιπλανά διαμερίσματα, οι κατσαρόλες που πλένονται, τα χαλιά που τινάζονται, οι ουρές έξω από τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες και ταχυδρομεία, οι πολίτες που διαμαρτύρονται, τα μεγάφωνα στους σταθμούς, οι ανακοινώσεις στο μετρό, τα ακυρωτικά μηχανήματα, οι μπάρες που ανοίγουν, τα τρένα που φρενάρουν, οι συρμοί που μπαίνουν στις αποβάθρες, οι πόρτες που προειδοποιούν ότι κλείνουν, οι βαλίτσες με ροδάκια στο πεζοδρόμιο, οι διαδηλώσεις, οι πορείες, τα συνθήματα, οι ντουντούκες, οι συγκρούσεις με την αστυνομία, οι κρότου-λάμψης·
οι καμπάνες των εκκλησιών, τα μεγάφωνα στις λιτανείες, οι ψαλμοί, οι γάμοι, οι βαφτίσεις, τα κορναρίσματα των καλεσμένων, οι κηδείες, οι τελετές, οι θρησκευτικές πομπές, οι εορτασμοί των πολιούχων, οι περιφορές επιταφίων, οι στρατιωτικές μπάντες, τα εμβατήρια, οι μαθητικές παρελάσεις, οι εθνικές γιορτές, οι καταθέσεις στεφάνων, οι χαιρετισμοί και οι ομιλίες από μικροφωνικές εγκαταστάσεις, τα φεστιβάλ, τα υπαίθρια θέατρα, οι θερινές προβολές, οι εκδηλώσεις στις πλατείες, τα εγκαίνια εκθέσεων, οι παρουσιάσεις βιβλίων, τα μικρόφωνα που σφυρίζουν, τα χειροκροτήματα του βαριεστημένου κοινού που μόλις τινάχτηκε από τον ύπνο του·
τα κινητά που χτυπούν, τα μπαρ, τα κλαμπ, οι πόρτες που ανοίγουν και αφήνουν τη μουσική να ξεχυθεί στον δρόμο, οι πελάτες που περιμένουν έξω, οι καβγάδες μετά το κλείσιμο, τα ταξί που φτάνουν και φεύγουν, τα μηχανάκια των εργαζομένων, τα μπουκάλια που αδειάζουν στους κάδους τα ξημερώματα, κι αυτός που κάνει εμετό πιάνοντας με το ένα χέρι τον πράσινο κάδο·
οι άνθρωποι που σταματούν στη μέση του πεζοδρομίου για κουβέντα, οι σκύλοι που γαβγίζουν ο ένας στον άλλο, οι άνθρωποι που φωνάζουν τα σκυλιά τους, οι περαστικοί που μιλούν στο κινητό με ανοιχτή ακρόαση, τα ηχητικά μηνύματα που παίζονται χωρίς ακουστικά, τα βίντεο στα smartphone, οι ειδοποιήσεις, οι ήχοι των παιχνιδιών, τα κουδουνίσματα των εφαρμογών διανομής, οι εξαερισμοί των κτιρίων, οι ανεμιστήρες, τα κλιματιστικά, τα συστήματα ψύξης, τα ψυγεία των σούπερ μάρκετ, τα ασανσέρ, οι καβγάδες, οι συνομιλίες, οι ψίθυροι.
Η πόλη, λένε, είναι όλοι αυτοί οι τρομεροί ήχοι της οργανωμένης καθημερινότητας. Και η Α.Ι. από το χωριό συναινεί: «Τελικά, ο θόρυβος δεν είναι απλώς ενόχληση. Είναι και αφήγηση. Όταν λείπει, η πόλη δεν παύει να υπάρχει. Απλώς σταματά να εξηγεί συνεχώς τον εαυτό της». Άσε μας, αγάπη μου.
Το καλοκαίρι η πρωινή κυκλοφοριακή αιχμή, οι μαθητές, οι εργαζόμενοι, τα γραφεία, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, οι οικοδομές, οι παραδόσεις, οι λαϊκές, τα γεμάτα καταστήματα, οι ουρές, οι συσκέψεις, οι μετακινήσεις προς και από τη δουλειά, οι βιαστικές συνομιλίες, τα κορναρίσματα της ανυπομονησίας — όλα, όλα τους πηγαίνουν διακοπές: πάνε στα μπάνια. Απομένουν κυρίως οι μηχανικοί ήχοι της πόλης, κάποιο μακρινό αυτοκίνητο, ένα κλιματιστικό, ένα απορριμματοφόρο, ένα τζιτζίκι, ένα περιστέρι, ένα σκυλί, ένα ρολό που ανεβαίνει σε έναν άδειο δρόμο.
Γι’ αυτό και το καλοκαίρι δεν έχει μεγαλύτερο αυγουστιάτικο δώρο από αυτή την ωραία πλήξη που απλώνεται πάνω από την πόλη σαν καυτό μέλι, όταν ο θόρυβος ξαφνικά υποχωρεί και μένει μόνο η θερινή αστική ησυχία, αυτή η χρυσή, λαμπερή απουσία. Μέσα της η πόλη επιτέλους γδύνεται, βγάζει το βιαστικό της μακιγιάζ, τα κορναρίσματα, τις φωνές και τα μηχανάκια, και εμφανίζεται γυμνή, ζεστή, νωχελική, με τις ξεθωριασμένες προσόψεις της, τις σκιές που πέφτουν βαριές, τα παγκάκια που κανείς δεν κάθεται πάνω τους να καεί, και τα κουτάλια που ακούγονται απόμακρα σαν φασματικές καμπάνες.
Εδώ, μέσα σε αυτή την τεμπέλικη σιωπή του Αυγούστου, η πλήξη γίνεται η πιο εκλεπτυσμένη πολυτέλεια, ο μόνος χώρος που μας επιτρέπει να υπάρχουμε χωρίς να τρέχουμε, χωρίς να εξηγούμε τίποτε και σε κανέναν, χωρίς να παράγουμε. Μας αφήνει επιτέλους να ακούμε τα δικά μας βήματα να ηχούν αργά πάνω στο καυτό πεζοδρόμιο, να νιώθουμε τον ιδρώτα να κυλάει στον σβέρκο μας, να βλέπουμε τα δέντρα να στέκουν ακίνητα σαν φρουροί ενός ναού που μόνο εμείς γνωρίζουμε. Τότε που η πόλη σταματά να φωνάζει και αρχίζει να ψιθυρίζει τα πιο βαθιά της μυστικά. Μόνο η πλήξη μπορεί να μας γυρίσει πίσω στον εαυτό μας ολόκληρους, μέσα σε έναν χωροχρόνο που επιδεικνύει το θάρρος να μην πηγαίνει πουθενά.
Ίσως επειδή δεν υπάρχει κάπου να πάει.
* * *
Το αυγουστιάτικο Ημερολόγιο της Πλήξης θα κυκλοφορεί όλο τον μήνα, κάθε μέρα, στις 7 το πρωί. Ελπίζουμε να μην είναι πολύ πληκτικό. Σας ευχαριστούμε.
Ο ρόλος της αστικοποίησης ως βασικός μοχλός οικονομικής, τεχνολογικής και πολιτισμικής προόδου και τα οφέλη που προκύπτουν από τη συγκέντρωση πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα.
17°
