Ο πόλεμος ξεκίνησε: Θα ήθελες να φυλάνε τα δεδομένα σου οι Ρώσοι; Τα Data Centers, η τεχνητή νοημοσύνη και η ευρωπαϊκή αυτονομία
Τα data centers είναι οι νέες ανεμογεννήτριες. Το καινούργιο κοσκινάκι κάθε μερακλή ψεκασμένου που αναζητά την αλήθεια εκεί που οι υπόλοιποι αδυνατούν ή κολώνουν. Η ερμηνεία των πάντων με όρους «κάτι μας κρύβουν» αποτελεί τον αυτοσκοπό της ύπαρξης κάθε αντισυστημικού πολίτη. Αποδεικνύει την πνευματική του υπεροχή έναντι των «προβάτων» και μπορεί ενδεχομένως να αποδειχθεί η φιλοσοφική λίθος που θα μετατρέψει την «ψέκα» σε ψήφους, δίνοντας μια καλή διέξοδο στη συνωμοσιολογική του δημιουργικότητα.
Το πρώτο στάδιο αμφισβήτησης αφορούσε στην ίδια τη χρησιμότητα των data centers για τη Νέα Τάξη Πραγμάτων. Ο αφυπνισμένος πολίτης κατάλαβε αμέσως ότι «μας φακελώνουν». Όταν του εξήγησαν ότι είμαστε εμείς οι ίδιοι που δίνουμε τα προσωπικά μας δεδομένα για μερικά credits σε κάποιο ανούσιο παιχνίδι στο Facebook, απάντησε βρίζοντας και ορκίστηκε να ανακαλύψει τα βαθύτερα μυστικά της συμπαιγνίας που γίνεται «στην πλάτη του».
Εκεί ήρθε η ορθόδοξη κομμουνιστική θεωρία για να δώσει τις απαντήσεις. «Τα data centers είναι όργανο του διεθνούς καπιταλισμού». Τα εκμεταλλεύονται οι λεγόμενοι hyper scalers (Amazon, Microsoft, Google, Meta κ.λπ.) και οι λαοί δεν έχουν να κερδίσουν τίποτε. Άρχισε λοιπόν να διακινεί την ιδέα των «δημόσιων data centers» που θα βρίσκονται υπό κρατικό έλεγχο και θα λειτουργούν «από τον λαό, για τον λαό». Δεν είναι βέβαιο αν θα λειτουργούσαν μόνο «επτά με μία καθημερινά πλην Παρασκευής και αργιών» ή αν το κράτος μπορούσε όντως να καινοτομήσει και να επενδύσει γρήγορα σε τέτοιες υποδομές. Είναι όμως βέβαιο ότι η μονοπωλιακή κατοχή της αποθηκευμένης πληροφορίας από το κράτος υποκρύπτει πολύ περισσότερους κινδύνους. Ιδίως καθώς αυξάνονται διαρκώς τα κράτη με αυταρχικές ηγεσίες.
Στη Ρωσία, για παράδειγμα, η πληροφορία είναι αρκετά πολύτιμη για τον πατερούλη Βλαδίμηρο. Βάσει νόμου, όλοι οι πάροχοι τηλεπικοινωνιών και ίντερνετ στη χώρα υποχρεούνται να εγκαταστήσουν ειδικό υλικό και λογισμικό στις υποδομές τους με δικά τους έξοδα. Το λογισμικό αυτό δημιουργεί το σύστημα SORM (Σύστημα Επιχειρησιακών Μηχανισμών Έρευνας), το οποίο και επιτρέπει στην ομοσπονδιακή υπηρεσία ασφαλείας (FSB) να έχει απευθείας πρόσβαση σε κλήσεις, SMS, γεωεντοπισμό (GPS) και δεδομένα διαδικτύου, χωρίς να χρειάζεται να ειδοποιήσει τον πάροχο ή να επιδείξει δικαστικό ένταλμα. Σαν να μην έφτανε αυτό, μετά τους περιορισμούς και τα μπλοκαρίσματα σε ξένες πλατφόρμες (όπως το WhatsApp), το ρωσικό κράτος προωθεί εντατικά μια εγχώρια εφαρμογή που ονομάζεται Max. Η εφαρμογή έχει τη δυνατότητα να τραβάει στιγμιότυπα οθόνης (screenshots) της συσκευής του χρήστη εν αγνοία του, να αποκτά πρόσβαση σε μηνύματα και πληρωμές, καθώς και να εκτελεί κώδικα που επιτρέπει την πλήρη καταγραφή της δραστηριότητας στο smartphone. Πλέον, πολλοί εργαζόμενοι σε κρατικούς φορείς υποχρεούνται να τη χρησιμοποιούν.
Συνεπώς, το κράτος πρέπει να μπορεί να ελέγχει τους διάφορους μεγάλους παίκτες της αλυσίδας, αλλά είναι τρομερά επικίνδυνο να είναι ο μόνος παίκτης στο τραπέζι.
Έπειτα από την επιχειρηματολογία κατά του κράτους «big brother», ο αφυπνισμένος δεν το έβαλε κάτω και δανείστηκε ένα τμήμα της φιλοσοφίας των παιδιών των λουλουδιών. «Δεν χρειαζόμαστε τα data centers. Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι η φύση, μερικοί φίλοι και λίγο τσίπουρο». Το οξύμωρο είναι ότι διακίνησε αυτές τις -κυριολεκτικά- αμπελοφιλοσοφίες μέσω των social media. Χρειάστηκε δηλαδή να λειτουργήσουν data centers, ώστε η αποκλειστική πληροφορία του να φτάσει στους ακολούθους του. Όπως χρειάζεται να λειτουργήσουν οι servers κάθε φορά που ο υποψιασμένος πολίτης «κάνει τη δική του έρευνα» και νομίζει ότι έγινε computer scientist επειδή είδε ένα δεκάλεπτο βίντεο στο YouTube. Μεταφρασμένο από τα ρωσικά. Με αυτόματη μετάφραση που πραγματοποιήθηκε σε ένα επάρατο data center.
Αυτή ακριβώς η δυνατότητα να «σερβίρει» κανείς υπηρεσίες και πληροφορία κατά το δοκούν αποτελεί και τη μόνη σοβαρή συζήτηση γύρω από το θέμα της ανάπτυξης data centers. Τη γεωπολιτική σημασία της ασφάλειας των πληροφοριών. Ασχέτως της κάθε ιδεοληψίας ή των αντιρρήσεων της «κοινωνίας των πολιτών», οι άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη καταναλώνουν πληροφορίες με τεράστια λαιμαργία. Αυτές οι πληροφορίες είναι κάπου αποθηκευμένες και, καθώς «scientia potentia est» (μτφ. η γνώση είναι ισχύς), είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς ότι όποιος ελέγχει την «αποθήκη» αποκτά αδιανόητη δύναμη. Αν δηλαδή η Ελλάδα δεν έχει data centers εντός της επικράτειάς της, θα αναγκαστεί να φιλοξενεί τα δεδομένα της αλλού. Στη Ρωσία, την Κίνα, τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή ακόμη και στην Τουρκία λόγω εγγύτητας και διασυνδέσεων. Μεταξύ αυτών των δεδομένων περιλαμβάνονται φυσικά και ευαίσθητα. Όπως στρατιωτικά σχέδια, χάρτες ή ακόμη και ο «πηγαίος κώδικας» για τον οποίο τόσο πολύ κόπτονται οι πατριώτες. Κάποιος κακόβουλος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι, π.χ., οι γείτονες Τούρκοι θα μπορούσαν να μπουν στον πειρασμό να «ρίξουν μια ματιά».
Το θέμα ανέδειξε πολύ πρόσφατα (11 Σεπτεμβρίου) με άρθρο του στους Financial Times μία από τις λίγες εναπομείνασες προσωπικότητες της Ευρώπης, ο Μάριο Ντράγκι. Ο άνθρωπος που κατανόησε νωρίς την ανάγκη του κοινού δανεισμού της Ε.Ε., οδηγώντας τελικά σε ευρωομόλογο και ταμείο ανάκαμψης. Η βασική ιδέα του άρθρου είναι ότι, αν η ευρωπαϊκή οικονομία αρχίσει να εξαρτάται βαθιά από την ΑΙ, τότε η εξάρτηση από αμερικανικά ή κινεζικά μοντέλα μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό μοχλό πίεσης. Δίνει μάλιστα πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα: μια μελλοντική αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε θεωρητικά να συνδέσει την πρόσβαση στα πιο προηγμένα μοντέλα AI με αλλαγές στην ευρωπαϊκή ρύθμιση ή στη φορολόγηση των ψηφιακών εταιρειών. Αντίστοιχα, η Κίνα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις άδειες των δικών της μοντέλων ως διαπραγματευτικό όπλο σε μια εμπορική σύγκρουση.
Ο Ντράγκι χαρακτηρίζει τις πιθανές συνέπειες «καταστροφικές».
Γι’ αυτό υποστηρίζει την άποψη ότι η Ευρώπη πρέπει να κρατήσει υπό ευρωπαϊκό έλεγχο τουλάχιστον ένα κρίσιμο τμήμα της αλυσίδας. Θεωρεί ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα που της απομένει είναι τα δεδομένα: πρέπει να μπορεί να τα αποθηκεύει και να τα επεξεργάζεται στην Ευρώπη και, άρα, χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή υπολογιστική υποδομή και data centers. Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, η Ε.Ε. διαθέτει κάτω από το 5% της παγκόσμιας AI compute capacity, έναντι περίπου 75% των ΗΠΑ.
Από την άλλη πλευρά, τα ίδια τα δεδομένα παράγονται πολύ περισσότερο εδώ, σε ευρωπαϊκό έδαφος, παρά αλλού. Ακόμη και σε εμπορικό επίπεδο, η Ε.Ε., με περίπου 450 εκατ. καταναλωτές, 34 εκατ. επιχειρήσεις και ΑΕΠ περίπου 18 τρισ. ευρώ, είναι μια «δεξαμενή δεδομένων» την οποία άπαντες εποφθαλμιούν. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη χαρακτηρίζει ως τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά παγκοσμίως. Θα ήταν καθαρή ανοησία να τα χαρίσουμε σε τρίτους είτε επειδή είμαστε ιδεοληπτικοί είτε επειδή είμαστε ανίκανοι.
Πολύ περισσότερο με τη γεωπολιτική αστάθεια που αυξάνεται διαρκώς, η εξάρτηση της Ε.Ε. από «φίλους» ή «πρόθυμους» δεν μοιάζει καλή ιδέα. Το παράδειγμα της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία θα έπρεπε να μας γίνει μάθημα. Ελπίζουμε να μη χρειαστεί να μας γίνει μάθημα και η εξάρτηση της αμυντικής θωράκισης της Ε.Ε. από τις ΗΠΑ.
Υπάρχουν δύο δρόμοι που μπορούμε να διαλέξουμε. Ο ένας είναι να κινηθούμε γρήγορα και αποφασιστικά. Υπάρχουν άλλοι τομείς για να εξαντλήσουμε την τυπολατρία μας. Δεν έχει σημασία που δεν είμαστε πρωτοπόροι. Η βιολογία έχει δείξει ότι επιβιώνουν οι προσαρμοστικοί, όχι απαραίτητα οι πρώτοι.
25°
