Η ακρίβεια δεν μπαίνει σε κάθε νοικοκυριό από την ίδια πόρτα

Ένα γέμισμα δεξαμενής οικιακού πετρελαίου θέρμανσης κοστίζει φέτος περίπου 430 ευρώ περισσότερο από πέρσι, και αυτό με την έκπτωση. Ο πληθωρισμός είναι σχεδόν ίδιος για φτωχότερους και πλουσιότερους, η αντοχή τους όμως δεν είναι.

Οι πρώτες κρύες νύχτες έφτασαν, και σε πολλά σπίτια τα καλοριφέρ άρχισαν να ανάβουν για λίγη ώρα, ώσπου να φύγει η υγρασία. Φέτος όμως αρκετοί θα το σκεφτούν δύο φορές πριν γυρίσουν τον διακόπτη.

Το πετρέλαιο θέρμανσης έκανε πρεμιέρα στις 15 Οκτωβρίου στα 1,53 ευρώ το λίτρο στην Αττική, όταν πέρσι την ίδια μέρα ήταν 1,10 ευρώ, και αυτό παρά την έκπτωση των 40 λεπτών που φέτος μοιράζονται κράτος και διυλιστήρια. Για ένα γέμισμα 1.000 λίτρων η διαφορά φτάνει περίπου τα 430 ευρώ και θα ξεπερνούσε τα 800 χωρίς αυτή τη στήριξη, που παρατάθηκε ως τις 15 Νοεμβρίου.

Ανάλογες αυξήσεις είδαν και οι υπόλοιποι λογαριασμοί: μέσα σε έναν χρόνο το φυσικό αέριο ακρίβυνε περίπου 55% και το ρεύμα 15%, με φόντο τον πόλεμο με το Ιράν, που στα τέλη Οκτωβρίου έφερε το πετρέλαιο Brent πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι. Με την ενέργεια να βαραίνει περισσότερο από κάθε άλλη κατηγορία, ο πληθωρισμός, που πέρσι τέτοια εποχή ήταν 1,9%, έφτασε τον Σεπτέμβριο στο 5%.

Είναι το 5% ίδιο για όλους;

Το 5% είναι βέβαια ένας μέσος όρος, καθώς κανένα νοικοκυριό δεν ψωνίζει ακριβώς «το μέσο καλάθι». Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει τις αγορές κάθε ομάδας, από το 20% των νοικοκυριών με τις χαμηλότερες δαπάνες έως το 20% με τις υψηλότερες. Εφαρμόζοντας τις φετινές αυξήσεις σε κάθε καλάθι, μπορούμε να δούμε πόσο ακρίβυνε η ζωή του καθενός. Στο κείμενο χρησιμοποιούμε τους όρους «φτωχότερα» και «πλουσιότερα» νοικοκυριά, με την επιφύλαξη ότι η κατάταξη βάσει δαπάνης δεν ταυτίζεται απόλυτα με την αντίστοιχη κατάταξη βάσει του εισοδήματος.

Θα περίμενε κανείς ότι η ακρίβεια τρέχει πιο γρήγορα για τους λιγότερο προνομιούχους, αφού τα τρόφιμα και η ενέργεια πιάνουν μεγαλύτερο μέρος του καλαθιού τους. Έτσι έγινε τον Σεπτέμβριο του 2022, όταν ακρίβαιναν ταυτόχρονα και τα δύο: με αντίστοιχο υπολογισμό, οι φτωχότεροι είχαν πληθωρισμό πάνω από 14% και οι πλουσιότεροι γύρω στο 12%. Φέτος όμως τα τρόφιμα ανέβηκαν μόλις 0,6% και η απόσταση σχεδόν εξαφανίστηκε: 4,8% για το φτωχότερο 20%, 5,0% για το πλουσιότερο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ακρίβεια επιβαρύνει όλα τα νοικοκυριά στον ίδιο βαθμό. Η ίδια αύξηση τιμών μπορεί να έχει πολύ διαφορετικές συνέπειες για τον καθένα, ανάλογα με το πού κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του. Και, όπως φαίνεται παρακάτω, δεν μπαίνει σε κάθε σπίτι από την ίδια είσοδο.

Οι πόρτες της ακρίβειας

Στο φτωχότερο 20%, η στέγαση (δηλαδή το ρεύμα, η θέρμανση, το νερό και το ενοίκιο) απορροφά το 22% των εξόδων. Από τις 4,8 μονάδες του πληθωρισμού τους, οι 3,3 προέρχονται από εκεί, δηλαδή σχεδόν επτά στις δέκα. Στο πλουσιότερο 20%, το βάρος μοιράζεται διαφορετικά: η στέγαση δίνει 1,7 μονάδες, οι μεταφορές 1,8 και τα εστιατόρια-ξενοδοχεία σχεδόν 0,9. Οι μεταφορές καλύπτουν το 16% των εξόδων αυτών των νοικοκυριών, έναντι μόλις 6,5% στα φτωχότερα, σε μια χρονιά που η βενζίνη ακρίβυνε 22,5% και το πετρέλαιο κίνησης 38,8%.

Γράφημα 1. Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (ΔΤΚ Σεπτεμβρίου 2026, ΕΟΠ 2025), υπολογισμοί του συντάκτη.

Όσο ανεβαίνουμε την κλίμακα, η ακρίβεια μετακομίζει από το καλοριφέρ στο ρεζερβουάρ και στο τραπέζι του εστιατορίου.

Τα ενοίκια δεν ανέβηκαν 14,7%

Η κατηγορία «στέγαση» του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά 14,7% και τίτλοι ειδησεογραφικών μέσων έσπευσαν να μιλήσουν για «άνοδο 14,7% στα ενοίκια». Η αλήθεια είναι διαφορετική: τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 5,9%, ενώ περίπου τα τρία τέταρτα της συνολικής αύξησης οφείλονται στην ενέργεια, με πρωταγωνιστές το πετρέλαιο θέρμανσης και το ρεύμα.

Γράφημα 2. Πηγή: Eurostat (ΕνΔΤΚ Σεπτεμβρίου 2026), υπολογισμοί του συντάκτη. Οι τιμές του πετρελαίου θέρμανσης στο κείμενο είναι της 15ης Οκτωβρίου, για την Αττική (Υπουργείο Ανάπτυξης).

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ενοίκια έπαψαν να αποτελούν θηλιά στον λαιμό των ενοικιαστών. Σύμφωνα με ανάλυση του ΚΕΦΙΜ, το 2025 αυξήθηκαν κατά 10,1%, κατέχοντας τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση στην ΕΕ και, παρότι φέτος ο ρυθμός επιβραδύνθηκε, το επίπεδό τους παρέμεινε ψηλά. Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, πάντως, το ενοίκιο δεν αποτελεί την κύρια πηγή στεγαστικής επιβάρυνσης. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 67,5% όσων βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας στην Ελλάδα κατοικεί σε ιδιόκτητη κατοικία, έναντι 47,8% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το σπίτι υπάρχει· εκείνο που συχνά λείπει είναι η δυνατότητα να διατηρηθεί ζεστό.

Πρώτοι στην ΕΕ στο κρύο σπίτι

Ήδη το 2025, πριν από τις φετινές ανατιμήσεις, το 36,1% των ανθρώπων κάτω από το όριο της φτώχειας στην Ελλάδα δήλωνε ότι δεν μπορεί να κρατήσει το σπίτι του ζεστό, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα είναι πρώτη και στο σύνολο του πληθυσμού, με 18,1%, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 8,8%.

Γράφημα 3. Πηγή: Eurostat, EU-SILC 2025.

Την ίδια χρονιά, δύο στους τρεις ανθρώπους κάτω από το όριο της φτώχειας (66,5%) ζούσαν σε νοικοκυριό που είχε αργήσει να πληρώσει κάποιον λογαριασμό ρεύματος, νερού ή θέρμανσης, όταν στην ΕΕ το ίδιο ίσχυε για έναν στους έξι. Όσα από αυτά θερμαίνονται με πετρέλαιο μπαίνουν τώρα στον χειμώνα με περίπου 430 ευρώ επιπλέον σε κάθε γέμισμα 1.000 λίτρων, ή με πάνω από 800 αν η έκπτωση δεν συνεχιστεί.

Ο ρυθμός έπεσε, οι τιμές έμειναν

Σε έρευνα του ΙΕΛΚΑ τον Μάρτιο, οι καταναλωτές ανέφεραν τα τρόφιμα ως τη μεγαλύτερη μεμονωμένη πηγή πίεσης (40%), και δεν έχουν άδικο. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα υποχώρησε σχεδόν στο μηδέν, οι τιμές όμως δεν επέστρεψαν στα προηγούμενα επίπεδα. Αντίθετα, παραμένουν σήμερα περίπου ένα τρίτο υψηλότερες σε σχέση με το 2020.

Εδώ αποκαλύπτεται η απόσταση που κρύβει ο φετινός δείκτης. Από το 2019, πριν από την πανδημία, το κόστος του καλαθιού του φτωχότερου 20% έχει αυξηθεί κατά περίπου 28%, ενώ για το πλουσιότερο 20% η αύξηση κυμαίνεται μεταξύ 25% και 26%. Σε ανάλογο εύρημα, μια σωρευτική απόσταση περίπου 2,5 μονάδων, είχε καταλήξει και μελέτη του ΚΕΠΕ με τα αναλυτικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τα έτη ως το 2024. Ο πληθωρισμός μετρά πόσο τρέχουν οι τιμές φέτος, την ώρα που το νοικοκυριό καλείται να πληρώσει εκεί που έχουν ήδη φτάσει.

Τι σημαίνει για τα μέτρα

Αν ο πληθωρισμός είναι σχεδόν ίδιος για όλους, εύλογα αναρωτιέται κανείς γιατί η κρατική στήριξη πρέπει να είναι στοχευμένη. Η απάντηση βρίσκεται στην αντοχή: όποιος ήδη ξοδεύει ό,τι βγάζει έχει πολύ μικρότερο περιθώριο να απορροφήσει την ίδια αύξηση. Τα φετινά μέτρα κινούνται σε τρία επίπεδα:

• Το επίδομα θέρμανσης, με προϋπολογισμό αυξημένο κατά 30% και ποσά από 130 έως 1.560 ευρώ, δίνεται με εισοδηματικά κριτήρια, δηλαδή στα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα.
• Η έκπτωση στο πετρέλαιο θέρμανσης δίνεται οριζόντια σε όλους, αγγίζει όμως ακριβώς την πόρτα από την οποία εισβάλλει η κρίση στα ασθενέστερα νοικοκυριά.
• Οι εκπτώσεις στα καύσιμα κίνησης (20 λεπτά στο πετρέλαιο κίνησης και 10 στην αμόλυβδη) ωφελούν κυρίως όσους οδηγούν συχνότερα: με βάση τα μερίδια δαπάνης, αναλογικά περισσότερο τα νοικοκυριά με υψηλότερες δαπάνες.

Αν λοιπόν το ζητούμενο είναι να πιάνει τόπο κάθε ευρώ, τα στοιχεία δείχνουν προς το σπίτι και όχι προς το ρεζερβουάρ. Σε βάθος χρόνου, η πιο αποτελεσματική ασπίδα παραμένει ένα κτίριο που απαιτεί λιγότερη ενέργεια για να θερμανθεί. Ο πληθωρισμός είναι σχεδόν ίδιος για όλους, η αντοχή όμως δεν είναι.

Υπολογίστε τον δικό σας πληθωρισμό: k-kolovos.github.io/greek-inflation-households

Σημείωση για τη μέθοδο

Ο πληθωρισμός κάθε ομάδας είναι ο σταθμισμένος μέσος των ετήσιων μεταβολών τιμών στις 13 ομάδες του ΔΤΚ (Σεπτέμβριος 2026), με βάρη τα μερίδια δαπάνης κάθε πεμπτημορίου από την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025, της οποίας τον πλήρη Πίνακα 15 έστειλε η ΕΛΣΤΑΤ κατόπιν αιτήματος. Με τα επίσημα βάρη η μέθοδος δίνει 5,07%, έναντι 5,0% του δελτίου. Ο έλεγχος με τα καλάθια της Eurostat (2015 και 2020), η σύγκριση με το 2022 και οι σωρευτικές μεταβολές έγιναν με τον Εναρμονισμένο ΔΤΚ, και διαφορές κάτω από μισή μονάδα δεν διαβάζονται ως πραγματικές. Αναλυτικά στη σελίδα του υπολογιστή.