Από την κατάρρευση παγετώνων στα Ιμαλάια μέχρι τις καταστροφικές συνέπειες ισχυρών σεισμών, τα παραδείγματα που παρουσίασε ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ αναδεικνύουν τις νέες προκλήσεις για την επιστήμη και την ασφάλεια των πολιτών
Την ανάγκη ριζικής προσαρμογής του σχεδιασμού πολιτικής προστασίας στις νέες συνθήκες που δημιουργούν η κλιματική κρίσηκαι η αυξανόμενη συνθετότητα των φυσικών καταστροφών υπογράμμισε ο Ευθύμιος Λέκκας, ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), κατά τη διάρκεια της Κλιματικής Εβδομάδας Κηφισιάς.
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ εξήγησε ότι τα σχέδια που καταρτίστηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες δεν επαρκούν πλέον για την αντιμετώπιση σύνθετων καταστροφών. «Όταν έρχεται ένας κίνδυνος και συνοδεύεται από άλλους κινδύνους, τότε τα σχέδια αυτά θα πρέπει να είναι σύνθετα», ανέφερε, τονίζοντας ότι απαιτείται διαφορετική προσέγγιση τόσο στην επιστημονική εκτίμηση όσο και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Για να καταδείξει το μέγεθος της πρόκλησης, παρουσίασε τρία παραδείγματα από διεθνείς επιστημονικές αποστολές.
Το πρώτο αφορούσε δύο ισχυρούς σεισμούς στη Βενεζουέλα, μεγέθους περίπου 7,6 έως 7,8 βαθμών, όπως ανέφερε. Σύμφωνα με την περιγραφή του, ενώ στην επικεντρική περιοχή οι ζημιές ήταν περιορισμένες, καταγράφηκαν εκτεταμένες καταστροφές σε απόσταση περίπου 230 χιλιομέτρων. Ο ίδιος απέδωσε τη διαφοροποίηση αυτή στη συμβολή των σεισμικών κυμάτων και στην κατευθυντικότητα της σεισμικής ενέργειας, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μηχανισμούς που εξακολουθούν να διερευνώνται.
Στη συνέχεια αναφέρθηκε σε σεισμό στην Κολομβία, με εστιακό βάθος περίπου 150 χιλιομέτρων, ο οποίος επίσης προκάλεσε σημαντικές ζημιές. Όπως εξήγησε, η επιστημονική διερεύνηση επιχειρεί να αποσαφηνίσει τους μηχανισμούς που οδήγησαν στις συγκεκριμένες καταστροφές, παρά το μεγάλο βάθος της σεισμικής εστίας.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η περιγραφή του για την κατάρρευση παγετώνα στα Ιμαλάια. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, αποσπάστηκαν περίπου τέσσερα εκατομμύρια κυβικά μέτρα πάγου, ενώ συμπαρασύρθηκαν επιπλέον περίπου τρία εκατομμύρια κυβικά μέτρα πετρωμάτων από το γρανιτικό υπόβαθρο. Η τεράστια αυτή μάζα κινήθηκε προς χαμηλότερα υψόμετρα, αναπτύσσοντας, σύμφωνα με τον ίδιο, ταχύτητες που έφτασαν τα 180 χιλιόμετρα την ώρα. Η καταστροφική ροή παρέσυρε υποδομές, οχήματα και φράγματα, ενώ ο κ. Λέκκας αναφέρθηκε σε πλημμυρικό ρεύμα, που σε ορισμένα σημεία έφτασε σε ύψος τουλάχιστον 100 μέτρων. Περιέγραψε επίσης την εξαιρετικά γρήγορη εξέλιξη του φαινομένου, με τη μάζα να διανύει, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, περίπου 80 χιλιόμετρα σε 40 λεπτά.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο «ήταν ότι αρχικά η καταστροφή αποδόθηκε σε σεισμό. Η μεταγενέστερη διερεύνηση έδειξε ότι η αφετηρία της καταστροφικής αλληλουχίας ήταν η αποκόλληση του παγετώνα και των πετρωμάτων».
Με το παράδειγμα αυτό θέλησε να αναδείξει πόσο δύσκολο είναι να εκτιμηθεί εγκαίρως η πραγματική φύση ενός φαινομένου, όταν διαφορετικοί φυσικοί μηχανισμοί ενεργοποιούνται διαδοχικά. «Η συνθετότητα είναι μια καινούργια παράμετρος, πολύ σημαντική». Όπως εξήγησε, πέρα από την ένταση των φυσικών φαινομένων και τη συχνότητα εκδήλωσής τους, η επιστημονική κοινότητα καλείται πλέον να αντιμετωπίσει και τις σύνθετες αλληλεπιδράσεις τους.
Τα ειδικά σχέδια πολιτικής προστασίας
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά Λέκκα στον νέο σχεδιασμό πολιτικής προστασίας για τους δήμους της χώρας. Όπως ανακοίνωσε, «βρίσκεται στην τελική φάση η επεξεργασία των ειδικών σχεδίων, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη τις συγκεκριμένες συνθήκες και τους κινδύνους κάθε περιοχής». Σε αντίθεση με τα γενικά σχέδια που εφαρμόζονταν μέχρι σήμερα, «τα νέα σχέδια θα εξετάζουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες, τις υποδομές, τις πιθανές αλληλεπιδράσεις διαφορετικών κινδύνων και τις επιχειρησιακές δυνατότητες αντιμετώπισής τους».
Αναφέρθηκε, επίσης, στις σημαντικές ελλείψεις που είχαν καταγραφεί στο παρελθόν σε μεγάλο αριθμό δήμων, επισημαίνοντας ότι «η μετάβαση από τον γενικό στον εξειδικευμένο σχεδιασμό αποτελεί ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο οργάνωσης της πολιτικής προστασίας». Τόνισε, πάντως, ότι «το κάθε σχέδιο δοκιμάζεται όταν εφαρμόζεται».
Η συζήτηση για την πολιτική προστασία, την κλιματική κρίση και τη θερμική ανθεκτικότητα των πόλεων στην Κλιματική Εβδομάδα Κηφισιάς.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για θερμική ανθεκτικότητα και να προσθέτουμε τσιμέντο»
Κριτική στην προοπτική πρόσθετης δόμησης στην Αττική άσκησε ο Κωνσταντίνος Καρτάλης, μέλος της Ευρωπαϊκής Επιστημονικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, συνδέοντας τη συζήτηση για τη θερμική ανθεκτικότητα με τις πολεοδομικές επιλογές. «Τα παθήματα πρέπει να μας γίνονται μαθήματα», ανέφερε, επισημαίνοντας την αντίφαση ανάμεσα στις επιστημονικές προειδοποιήσεις για την αστική θερμική νησίδα και στη συζήτηση για εκατοντάδες χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα πρόσθετης δόμησης στον Βόρειο Τομέα Αθηνών.
Αναφέρθηκε στην προτεινόμενη πρόσθετη δόμηση περίπου 500.000 τετραγωνικών μέτρων, διερωτώμενος πώς μπορεί να ενισχυθεί η κλιματική ανθεκτικότητα μιας ήδη επιβαρυμένης αστικής περιοχής όταν εξετάζεται η περαιτέρω αύξηση του δομημένου όγκου. Εξήγησε ότι «η πυκνή δόμηση, η έλλειψη πρασίνου και οι μεγάλες οδικές αρτηρίες εντείνουν τις επιπτώσεις των καυσώνων, καθώς τα κτίρια και οι δομημένες επιφάνειες απορροφούν και επανεκπέμπουν θερμότητα». Παράλληλα, επισήμανε ότι οι ίδιες πολεοδομικές συνθήκες μπορούν να επιδεινώσουν τις συνέπειες των έντονων βροχοπτώσεων και των πλημμυρικών φαινομένων.
Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ της μη προώθησης της συγκεκριμένης επιλογής πρόσθετης δόμησης, υπογραμμίζοντας ότι οι αποφάσεις για το αστικό περιβάλλον πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις κλιματικές συνθήκες των επόμενων δεκαετιών. «Έχουμε χτίσει και οργανώσει τις πόλεις για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια», ανέφερε, σημειώνοντας ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί ταυτόχρονα κίνδυνο και ευκαιρία για να επανεξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται και λειτουργούν οι πόλεις.
Στη σημασία της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της τεχνολογίας αναφέρθηκε ο περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας, Φάνης Σπανός, τονίζοντας ότι ακόμη και ο καλύτερος σχεδιασμός δεν αρκεί χωρίς συντονισμό και διαρκή εγρήγορση «με το μαχαίρι στα δόντια». Παρουσίασε την αξιοποίηση drones, αισθητήρων στάθμης ποταμών, συστημάτων GPS και τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση και αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Σπύρος Βασιλάκος, αναφέρθηκε στην απόκτηση τριών κινητών μετεωρολογικών σταθμών μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και στο εθνικό δίκτυο CLIMPACT, που μελετά τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης σε τομείς όπως ο τουρισμός, η γεωργία και η αλιεία, παρέχοντας επιστημονικά δεδομένα στην Πολιτεία.
Ο πρόεδρος του Ελληνικού Γραφείου της Greenpeace, Κωστής Παπαϊωάννου, υπογράμμισε την ανάγκη μετατροπής της επιστημονικής γνώσης σε πολιτική δράση, θέτοντας ως προτεραιότητες την εξοικονόμηση πόρων, την κυκλική οικονομία και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Παρουσίασε επίσης πρωτοβουλίες συμμετοχής των πολιτών, όπως οι «Cool Routes», διαδρομές με σκιά και πρόσβαση σε νερό για την προστασία από την ακραία ζέστη, την ιδέα ενός «άλλου 112» για την αυτοοργάνωση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και τη συνεργασία σχολείων με ΚΑΠΗ για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
Από τις 3 έως τις 6 Νοεμβρίου, το Ρίμινι φιλοξενεί τη διεθνή διοργάνωση με επίκεντρο την κυκλική οικονομία, τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες και τη βιώσιμη ανάπτυξη
20°
