Κλιματική κρίση: Οι επιστήμονες εκτιμούν με πιθανότητα 95% ότι θα καταρριφθεί το προηγούμενο ρεκόρ του 2024
Το 2026 αναμένεται να καταγραφεί ως η θερμότερη χρονιά στην ιστορία των μετρήσεων, καθώς η κλιματική αλλαγή και το φαινόμενο Ελ Νίνιο ενισχύουν την άνοδο της θερμοκρασίας σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Την εκτίμηση αυτή διατυπώνουν επιστήμονες στο BBC, την ώρα που η διεθνής κοινότητα συγκεντρώνεται στην Τουρκία για την έναρξη της 31ης Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31).
Σύμφωνα με την ανεξάρτητη αμερικανική ερευνητική ομάδα Berkeley Earth, υπάρχει πιθανότητα 95% το 2026 να ξεπεράσει το προηγούμενο ρεκόρ, το οποίο είχε καταγραφεί το 2024, παρά το γεγονός ότι απομένουν ακόμη δύο μήνες μέχρι το τέλος του έτους.
Οι συνέπειες της ακραίας ζέστης έχουν γίνει ήδη ιδιαίτερα αισθητές σε πολλές χώρες. Από τη δυτική Ευρώπη έως την Ινδονησία, εκτεταμένες πυρκαγιές έχουν δοκιμάσει περιοχές και πληθυσμούς, ενώ στο Νεπάλ η κατάρρευση παγετώνα προκάλεσε τον θάνατο περισσότερων από 1.000 ανθρώπων.
«Έχουμε μια σειρά ετών με θερμοκρασίες-ρεκόρ. Αυτό ακριβώς περιμένουμε καθώς προχωρά η υπερθέρμανση του πλανήτη: κατάρρευση παγετώνων, κύματα καύσωνα που καταρρίπτουν ρεκόρ και ξηρασίες», δήλωσε ο δρ Ρόμπερτ Ρόντε της Berkeley Earth.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ρόντε, οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να αποτελούν μόνο την αρχή, καθώς στο μέλλον είναι πιθανές πολύ μεγαλύτερες και πιο δραματικές αλλαγές.
Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής και του Ελ Νίνιο
Βασικός παράγοντας της ανόδου της παγκόσμιας θερμοκρασίας είναι η αυξανόμενη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, η οποία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην καύση ορυκτών καυσίμων.
Τη δική του εκτίμηση δημοσίευσε τη Δευτέρα και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO). Αν και εμφανίζεται πιο συγκρατημένος από την Berkeley Earth, προβλέπει ότι το 2026 θα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα τέσσερα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η κατάσταση δεν αναμένεται να βελτιωθεί το 2027, καθώς ένα ασυνήθιστα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο προβλέπεται να συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά, ενισχύοντας περαιτέρω τις θερμοκρασίες.
Η εξήγηση βρίσκεται και στους ωκεανούς. Τα πρόσθετα αέρια του θερμοκηπίου που συσσωρεύονται στην ατμόσφαιρα παγιδεύουν περισσότερη θερμότητα, με περίπου το 90% αυτής να απορροφάται από τους ωκεανούς.
Το Ελ Νίνιο, ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο, συμβάλλει στην περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας. Όπως εξήγησε η Σάουλο, δεν προσθέτει νέα θερμότητα στον πλανήτη, αλλά απελευθερώνει θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στον ωκεανό, ο οποίος βρίσκεται ήδη στα υψηλότερα επίπεδα θερμοκρασίας που έχουν μετρηθεί.
Με βάση τις σημερινές εκτιμήσεις, ο κόσμος βρίσκεται σε τροχιά αύξησης της θερμοκρασίας κατά 2,8 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα, σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
COP31: Τι μπορεί να αλλάξει στις διεθνείς διαπραγματεύσεις
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αντιπροσωπείες των χωρών οι οποίες συγκεντρώνονται στην Αττάλεια της Τουρκίας για την COP31.
Οι διαπραγματεύσεις θα διαρκέσουν δύο εβδομάδες, ενώ στη σύνοδο αναμένεται να συμμετάσχουν ηγέτες και κυβερνητικοί εκπρόσωποι από όλο τον κόσμο.
Στις προηγούμενες διασκέψεις, το βάρος είχε δοθεί κυρίως στη μείωση των εκπομπών και στον περιορισμό των αιτιών της κλιματικής αλλαγής. Πλέον, όμως, όλο και περισσότερες χώρες καλούνται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα δύο προκλήσεις: να περιορίσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να προσαρμοστούν στις ολοένα συχνότερες ακραίες καιρικές συνθήκες.
«Καμία COP δεν αποτελεί μαγική λύση. Καμία διάσκεψη δεν μπορεί από μόνη της να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και την πραγματικότητα», αναμένεται να δηλώσει ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, Σάιμον Στιλ, κατά την έναρξη των εργασιών.
Όπως αναμένεται να προσθέσει, η επείγουσα φύση της κατάστασης πρέπει να αποτελέσει κινητήριο δύναμη για δράση, καθώς η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει ήδη σοβαρό κόστος για τη Γη.
Τον προηγούμενο μήνα, ο Βρετανός υπουργός Άμυνας προειδοποίησε πολίτες και επιχειρήσεις να προετοιμαστούν για τις επιπτώσεις των ολοένα συχνότερων φυσικών καταστροφών, προτείνοντας ακόμη και τη δημιουργία αποθεμάτων τροφίμων.
Ο υπουργός Ενέργειας και Κλιματικής Πολιτικής της Βρετανίας, Γουές Στρίτινγκ, είχε αναφερθεί στις πυρκαγιές του καλοκαιριού και στις θερμοκρασίες-ρεκόρ, τις οποίες, σύμφωνα με τη βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία Met Office, η κλιματική αλλαγή κατέστησε 130 φορές πιθανότερες. Παράλληλα, προειδοποίησε για αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών τον χειμώνα εξαιτίας του Ελ Νίνιο.
«Έχουμε σχεδιαστεί για ένα κλίμα του 20ού αιώνα, στο οποίο πλέον δεν ζούμε. Επομένως, θα αλλάξουν όλες οι πτυχές της ζωής μας», δήλωσε ο επικεφαλής επιστήμονας του Met Office, Στίβεν Μπέλτσερ, στο BBC.
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και το αγκάθι των ορυκτών καυσίμων
Παρά τη συνεχιζόμενη αύξηση των εκπομπών, σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι η αύξηση της δυναμικότητάς τους κατά τα επόμενα έξι χρόνια θα είναι κατά 57% μεγαλύτερη σε σχέση με την προηγούμενη αντίστοιχη περίοδο.
Η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο συντελεστή στην παγκόσμια αύξηση της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αν και το μερίδιό της αναμένεται να περιοριστεί καθώς περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες επεκτείνουν τις σχετικές επενδύσεις.
Ο Σάιμον Στιλ αναμένεται επίσης να υπογραμμίσει ότι η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και οικονομική απάντηση στις πρόσφατες ενεργειακές κρίσεις. Όπως αναμένεται να αναφέρει, οι ανανεώσιμες πηγές εξοικονόμησαν περίπου μισό τρισεκατομμύριο δολάρια παγκοσμίως την προηγούμενη χρονιά.
Η τουρκική κυβέρνηση επιθυμεί οι φετινές διαπραγματεύσεις να επικεντρωθούν και σε έναν νέο στόχο για την ηλεκτροδότηση, δηλαδή τη μετάβαση των ενεργειακών συστημάτων από τα ορυκτά καύσιμα στην ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και στη μείωση της σπατάλης.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο ζήτημα αναμένεται να προκαλέσει διαφωνίες μεταξύ των χωρών.
Σύμφωνα με προσχέδια της ευρωπαϊκής θέσης που είδε το BBC, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δεχόταν έναν στόχο για την ηλεκτροδότηση μόνο εφόσον δεν θα επιτρεπόταν στις χώρες να τον εκπληρώσουν χρησιμοποιώντας φυσικό αέριο.
«Είναι σημαντικό η πρόοδος στην ηλεκτροδότηση να βασίζεται σε καθαρές πηγές ενέργειας», αναφέρεται σε σχετικό υπόμνημα προς τα κράτη-μέλη.
Αντίθετα, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν τη μεταβατική χρήση του φυσικού αερίου, παρουσιάζοντάς το ως μια καθαρότερη εναλλακτική λύση σε σχέση με τον άνθρακα.
Οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις των COP έχουν δυσκολευτεί να καταλήξουν σε συμφωνία για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, με τις διαφορετικές ενεργειακές και οικονομικές προτεραιότητες των κρατών να παραμένουν βασικό εμπόδιο.
Η χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών και οι νέες δεσμεύσεις
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα της COP31 είναι η οικονομική στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες βρίσκονται συχνά αντιμέτωπες με τις σοβαρότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, χωρίς να διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για την προσαρμογή τους.
Πλουσιότερα κράτη είχαν συμφωνήσει σε προηγούμενες διασκέψεις να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, με στόχο να φτάσει τουλάχιστον τα 85 δισ. δολάρια έως το 2035.
Ωστόσο, τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2024 δείχνουν ότι έχει καλυφθεί μόλις περίπου το ένα τρίτο του συγκεκριμένου ποσού.
Ο ΟΗΕ προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι οι ζημιές που προκαλεί ήδη η κλιματική αλλαγή είναι σημαντικές και ότι ενδέχεται να απαιτηθούν ακόμη μεγαλύτερα χρηματοδοτικά κονδύλια.
Την ίδια στιγμή, αρκετές κυβερνήσεις έχουν ανακατευθύνει πόρους από τους προϋπολογισμούς αναπτυξιακής βοήθειας προς τις αμυντικές δαπάνες και την παροχή βραχυπρόθεσμης οικονομικής στήριξης στα νοικοκυριά, καθώς οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αυξάνονται μετά τον πόλεμο μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Η βρετανική κυβέρνηση, σύμφωνα με πληροφορίες του BBC, εμφανίζεται απρόθυμη να αναλάβει νέες δεσμεύσεις στην COP31, εκτιμώντας ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι η υλοποίηση των ήδη συμφωνημένων στόχων. Τον Σεπτέμβριο, ωστόσο, είχε δεχθεί επικρίσεις από βουλευτές της Επιτροπής Διεθνούς Ανάπτυξης για περικοπές στον προϋπολογισμό βοήθειας, οι οποίες ενδέχεται να εμποδίσουν την εκπλήρωση προηγούμενων δεσμεύσεων για τη χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης.
Στο τραπέζι των συζητήσεων αναμένεται να βρεθεί και η παγκόσμια πολιτική για την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς η ραγδαία εξάπλωσή της αυξάνει τις ανάγκες σε ενέργεια και νερό. Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί στους πόρους που απαιτούν τα κέντρα δεδομένων, τα οποία αποτελούν βασική υποδομή για την ανάπτυξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Η COP31 ξεκινά, επομένως, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιστημονικές προειδοποιήσεις γίνονται ολοένα πιο έντονες, αλλά η διεθνής συμφωνία για ουσιαστικές και δεσμευτικές λύσεις εξακολουθεί να αποτελεί δύσκολο εγχείρημα.
Από τις 3 έως τις 6 Νοεμβρίου, το Ρίμινι φιλοξενεί τη διεθνή διοργάνωση με επίκεντρο την κυκλική οικονομία, τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες και τη βιώσιμη ανάπτυξη
14°
