Βασιλική Πουλά: «Ας σταματήσουμε να πιστεύουμε ότι τίποτα δεν αλλάζει στην Αθήνα»

Η Αθήνα είναι μια πόλη που συχνά μοιάζει να έχει συμβιβαστεί με τις αδυναμίες της. Κατεστραμμένα πεζοδρόμια, παράνομο παρκάρισμα, έλλειψη πρασίνου στις γειτονιές, εγκαταλελειμμένα κτίρια, κενά ισόγεια καταστήματα. Στη δημόσια συζήτηση κυριαρχούν τα μεγάλα έργα, οι φιλόδοξοι σχεδιασμοί και οι διαρκείς αναφορές στις ελλείψεις πόρων και αρμοδιοτήτων. Το Plan A επιχειρεί να ακολουθήσει μια διαφορετική διαδρομή.

«Η Αθήνα δεν είναι χαμένη υπόθεση – την πόλη αυτή λατρεύουμε πολύ να τη μισούμε», λέει η Βασιλική Πουλά – ακούγεται σαν μία απλή ατάκα, μα η αλήθεια είναι ότι από κάτω κρύβει κάτι άλλο: «Όσο συνηθίζουμε στην ιδέα ότι τίποτα ποτέ δεν μπορεί να αλλάξει, τόσο παύει να μας κάνει διαφορά το αν κάποιες δράσεις έχουν αποτέλεσμα ή όχι».

Την περασμένη Παρασκευή ο χώρος ΣΜΟΛ στα Εξάρχεια γέμισε από κόσμο που θέλησε να ακούσει τις 20 προτάσεις της Astylab και να λάβει μέρος στο πρώτο στάδιο της συζήτησης. Έτσι κι έγινε: Η Βασιλική Πουλά παρουσίασε τις ιδέες και ακολούθησε διάλογος, με ιδέες αλλά και σημεία τριβής λόγω διαφωνιών. 

Το Plan A είναι ένα σχέδιο συγκεκριμένων προτάσεων - ο αριθμός 20 δεν είναι τυχαίος. «Θέλαμε έναν αριθμό που να μην είναι τεράστιος», εξηγεί η κ. Πουλά στην ATHENS VOICE. «Αναφερόμαστε σε φορείς με συγκεκριμένους πόρους και δεν μπορεί κανείς να έχει την προσδοκία ότι κάποιος μπορεί να κάνει άπειρα πράγματα τέλεια. Αλλά μπορούμε να κάνουμε συγκεκριμένα πράγματα πάρα πολύ καλά. Οπότε ας ξεκινήσουμε από αυτά».

Η λογική είναι να γίνει η αλλαγή εύκολη εκεί που μετράει: «Προσπαθούμε να εστιάσουμε σε πράγματα τα οποία δεν απαιτούν ούτε νομοθετική αλλαγή, ούτε πάρα πολλούς πόρους, ούτε τεράστια αλλαγή κουλτούρας». Οι προτάσεις οργανώνονται σε πέντε στόχους: να γίνει η μετακίνηση πιο εύκολη, ο δημόσιος χώρος πιο φιλικός, η στέγαση πιο προσιτή και τα κτίρια πιο ποιοτικά, να διατηρηθεί η ταυτότητα της πόλης και να γίνει ο Δήμος πιο αποτελεσματικός.

Plan A: Πώς φτιάχτηκε και τι είναι

Το εγχείρημα ξεκίνησε από την Astylab, τη μη κερδοσκοπική εταιρεία του Αδάμ Μαρκάκη. Το σχέδιο διαμορφώθηκε μέσα από βιβλιογραφική έρευνα, τη συμμετοχή 29 ειδικών και δημόσια διαβούλευση μέσω της πλατφόρμας «Πόλις».  

Το ζητούμενο δεν είναι ένα ακόμη κείμενο. «Οι περισσότερες προτάσεις δεν απαιτούν νομοθετική αλλαγή. Ο Δήμος αν τις δει, μπορεί να τις πάρει ως έχουν και να τις εφαρμόσει αύριο». Το σχέδιο αναμένεται να φτάσει στον Δήμο Αθηναίων, αλλά αφορά εξίσου άλλους δήμους της Αττικής, ακόμη και νησιωτικούς - ενώ αρκετές προτάσεις μπορούν να τρέξουν κι από ιδιώτες.

Να ξαναβρεί ο δρόμος τους πεζούς

Το πρώτο πεδίο είναι η μετακίνηση, και η κ. Πουλά ξεκινά από τα πεζοδρόμια. «Είναι μικρά και κακής ποιότητας. Δαπανώνται εκατομμύρια, αλλά ο μέσος κάτοικος δεν βλέπει διαφορά». Η πρόταση: ο κάτοικος που εντοπίζει πρόβλημα στο πεζοδρόμιό του το φωτογραφίζει και το τεκμηριώνει στον Δήμο, ο Δήμος δίνει τα χρήματα απευθείας σε αυτόν μέσα από ένα μητρώο αναδόχων και ο ίδιος ο κάτοικος αναλαμβάνει το project management της επισκευής. «Αυτό δίνει ταχύτητα, αποτελεσματικότητα και βελτιώνει την αίσθηση ότι η αλλαγή είναι ορατή».

Πιο φιλόδοξο -και πιο αμφιλεγόμενο- είναι το κεφάλαιο του πάρκινγκ. «Στην Αθήνα αναλογεί σχεδόν ένα αυτοκίνητο ανά κάτοικο, διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ το 30% της κίνησης οφείλεται στο cruising, στο γύρω-γύρω που κάνουμε για να ψάξουμε πάρκινγκ». Η διάγνωση: «Όσο πιο εύκολο είναι το πάρκινγκ, τόσο πιο ελκυστικό είναι να πάρεις αυτοκίνητο». Γι' αυτό η πρόταση είναι να γίνει η στάθμευση στον δρόμο λιγότερο ελκυστική - πάντα όμως, επιμένει, «συνοδεύοντάς το με μέτρα που κάνουν άλλες επιλογές πιο ελκυστικές».

Η εναλλακτική είναι το ποδήλατο. «Η Αθήνα έχει πυκνό δίκτυο στενών δρόμων όπου είναι αρκετά ασφαλές να κινηθεί κανείς χωρίς ειδικό ποδηλατόδρομο», επισημαίνει, υποστηρίζοντας ότι όσο αυξάνονται οι ποδηλάτες τόσο αυξάνεται και η πίεση για καλύτερες υποδομές. Το πατίνι το βλέπει με επιφύλαξη: «Δεν είναι τόσο αποτελεσματικό για τις καθημερινές μετακινήσεις - πολλοί το βλέπουν ως παιχνίδι».

Ο δημόσιος χώρος και το όριο της παρανομίας

Το πράσινο στην Αθήνα είναι ζήτημα ανισότητας περισσότερο παρά έλλειψης. Η λύση που προτείνει δεν ζητάει ούτε ένα νέο τετραγωνικό μέτρο γης: «να ανοίξουν τα σχολικά προαύλια, που ανήκουν ήδη στη δικαιοδοσία του Δήμου, ως χώροι πρασίνου και γειτονιάς εκτός σχολικού ωραρίου, με έμφαση στη συντήρηση».

Στα τραπεζοκαθίσματα και τη μουσική, η Βασιλική Πουλά εντοπίζει ένα βασικό πρόβλημα: την αδιαφάνεια. Επικαλούμενη έρευνα σε 14 δήμους, μεταξύ των οποίων και ο Δήμος Αθηναίων, σημειώνει ότι περίπου το 70% των επιχειρήσεων είτε δεν διαθέτει άδεια για τραπεζοκαθίσματα είτε παραβιάζει τους όρους της.

«Είμαστε τόσο συνηθισμένοι σε αυτό, που πλέον δεν μας εντυπωσιάζει». Η πρόταση: Διαγράμμιση στο έδαφος για τα όρια των τραπεζοκαθισμάτων και ανάρτηση του επιτρεπόμενου ωραρίου μουσικής, ώστε ο πολίτης να γνωρίζει τι είναι νόμιμο και τι όχι. Παράλληλα, προτείνεται ο Δήμος να παρέχει επί πληρωμή υπηρεσίες καθαρισμού του εξωτερικού χώρου των επιχειρήσεων, με τις ίδιες να αναλαμβάνουν τη φροντίδα και της γύρω περιοχής.

Στέγαση: Συγκατοίκηση και ταράτσες

Στο πεδίο της στέγασης μία από τις προτάσεις αφορά στη συγκατοίκηση: «Δεν μπορούμε να θέσουμε ως στόχο ότι κάποιος νέος με τον πρώτο του μισθό θα νοικιάσει ένα μεγάλο κεντρικό διαμέρισμα μόνος του. Αυτό είναι ανέφικτο. Πρέπει να μπορεί να νοικιάσει ένα μικρό, αξιοπρεπές διαμέρισμα». Η πρόταση είναι υποδομές co-living - όχι η κλασική συγκατοίκηση από ανάγκη, αλλά κτίρια σχεδιασμένα γι' αυτό: «ιδιωτικά υπνοδωμάτια, ιδιωτικό μπάνιο, και μεγάλο σαλόνι, μεγάλη κουζίνα», ακόμη και κοινό γυμναστήριο ή χώρο εργασίας.

«Είναι σαν εστίες, φτιαγμένες για την κοινή ζωή, όχι έχω ένα διαμέρισμα, μένω εγώ σε ένα δωμάτιο και φωνάζω και έναν άλλον». Το υλικό υπάρχει: «Εγκαταλελειμμένα κτίρια, ιδιοκτησία του Δήμου σε μια πόλη όπου ένα στα τέσσερα κτίρια είναι κενό. Και το σενάριο είναι πολύ ελκυστικό και για ιδιωτική επένδυση, για μια εταιρεία που θα έμπαινε ως developer».

Η δεύτερη ιδέα για τη στέγαση είναι ουσιαστικά ένα μοντέλο πρόληψης. Το κτιριακό απόθεμα της Αθήνας είναι γερασμένο και ενεργειακά κακό, ενώ τα προγράμματα ανακαίνισης υπάρχουν, αλλά «πολύ συχνά οι άνθρωποι δεν ξέρουν γι' αυτά και τα αντιμετωπίζουν με καχυποψία». Η λύση που περιγράφει είναι ένα στοχευμένο μήνυμα από το ίδιο το κράτος.

Και μετά είναι οι ταράτσες, ένας αναξιοποίητος χώρος: «Δεν υπάρχει καμία μελέτη που να το καταγράφει. Πόσες ταράτσες είναι αξιοποιημένες; Ελάχιστες. Αν ανέβεις στην Ακρόπολη και κοιτάξεις κάτω είναι όλο λευκό από τσιμέντο». Η πρόταση είναι να λειτουργήσει η ταράτσα ως «χρηματοδοτικός βραχίονας» για την αναβάθμιση της πολυκατοικίας με τα έσοδα να επιστρέφουν στο κτίριο. Το πιο δύσκολο, παραδέχεται, δεν είναι τεχνικό: είναι «να αποφασίσουν οι κάτοικοι μεταξύ τους».

Τα κενά ισόγεια

Ο χαρακτήρας της Αθήνας, υπογραμμίζει, βασίζεται στις μικτές χρήσεις: «Οι άνθρωποι ζουν στα σπίτια και πάνε στα μαγαζιά στον ίδιο δρόμο. Δεν έχουμε διακριτές οικιστικές και εμπορικές ζώνες». Σήμερα όμως «σχεδόν ένα στα τέσσερα ισόγεια καταστήματα είναι κενό», γεγονός που «ευνοεί τον τουρισμό και τη μονοκαλλιέργεια χρήσεων».

Η πρόταση είναι ο Δήμος να λειτουργήσει ως εγγυητής μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών, ώστε να γίνει πιο ελκυστική η αξιοποίηση των ισογείων.

Η μόνη καθαρά νομοθετική πρόταση αφορά τις χρήσεις γης. «Όταν μιλούσε για οικιστική χρήση ο νομοθέτης, δεν είχε στο μυαλό του το Airbnb», σημειώνει, ενώ αντίστοιχα οι εμπορικές χρήσεις πλέον περιλαμβάνουν δραστηριότητες όπως τα lockers που δεν υπήρχαν όταν γράφτηκαν οι κανόνες. «Μιλάμε με το σήμερα της Αθήνας, όχι με την Αθήνα την παραδοσιακή. Ας δούμε συγκεκριμένα τα προβλήματα σήμερα, με σύγχρονα εργαλεία».

Διαβάστε αναλυτικά τις 20 προτάσεις

Ένας Δήμος που μετρά το αποτέλεσμα

Ο τελευταίος άξονας του σχεδίου αφορά τη λειτουργία του ίδιου του Δήμου. Κεντρική πρόταση είναι οι «Γειτονιές Πρότυπα», όπου πολλές διαφορετικές παρεμβάσεις θα εφαρμόζονται ταυτόχρονα σε περιοχές που υστερούν βάσει συγκεκριμένων δεικτών. «Αντί να τις εφαρμόζουμε λίγο-λίγο διάσπαρτα, ας τις εφαρμόσουμε συγκεντρωτικά εκεί, ώστε ο αντίκτυπος να είναι συσσωρευτικός και να είναι αισθητή η αλλαγή». Η λογική είναι ότι οι βελτιώσεις συχνά χάνονται μέσα στον όγκο των προβλημάτων της πόλης.

Παράλληλα, η κ. Πουλά υποστηρίζει ότι ο Δήμος πρέπει να αρχίσει να αξιολογεί τις συμβάσεις όχι με βάση τις εργατοώρες ή τις διαδικασίες, αλλά με βάση το πραγματικό αποτέλεσμα που παράγουν. Και κυρίως επιμένει ότι το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε η έλλειψη χρημάτων. «Μια αφετηρία αυτού του σχεδίου είναι να απαντήσουμε σε δύο πολύ συχνά παράπονα από Έλληνες πολιτικούς: έλλειψη αρμοδιοτήτων και έλλειψη χρημάτων. Πολύ υπαρκτά και τα δύο. Αλλά ας αξιοποιήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε τις αρμοδιότητες και τους πόρους που ήδη υπάρχουν».

Στο τέλος επιστρέφει στη βασική ιδέα του εγχειρήματος, που είναι ουσιαστικά ολόκληρη η φιλοσοφία του Plan A: «Να μην πνιγόμαστε σε μια πολυπλοκότητα που καμιά φορά υπάρχει, αλλά καμιά φορά δεν υπάρχει. Αντί να μιλάμε για έξτρα αρμοδιότητες και έξτρα πόρους, ας αξιοποιήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε αυτά που ήδη έχουμε. Και, κυρίως, να αρχίσουν να γίνονται πράγματα τώρα».