Το γονίδιο των κόκκινων μαλλιών ευνοήθηκε από τη φυσική επιλογή τα τελευταία 10.000 χρόνια, αποκαλύπτει μελέτη
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα κόκκινα μαλλιά και το ανοιχτόχρωμο δέρμα ευνοήθηκαν λόγω της αποδοτικότερης σύνθεσης βιταμίνης D, σε μια έρευνα που εξέτασε αν η ανθρώπινη εξέλιξη έχει «παγώσει» μετά την εμφάνιση της γεωργίας.
Άτομα με κόκκινα μαλλιά που έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με πειράγματα ή στερεότυπα περί «φλογερού χαρακτήρα» ίσως χαρούν να μάθουν ότι, από εξελικτική σκοπιά, φαίνεται να είναι… κερδισμένα. Μια μεγάλη γενετική μελέτη αποκάλυψε ότι στην Ευρώπη το γονίδιο για τα κόκκινα μαλλιά επιλέγεται ενεργά από τη φυσική επιλογή εδώ και περισσότερα από 10.000 χρόνια.
Η μελέτη δεν είχε ως στόχο να εντοπίσει τα ακριβή αίτια αυτής της τάσης, αλλά να απαντήσει σε ένα ευρύτερο ερώτημα: αν η ανθρώπινη εξέλιξη έχει επιβραδυνθεί ή σταματήσει μετά την εμφάνιση της γεωργίας. Αναλύοντας DNA από σχεδόν 16.000 αρχαία ανθρώπινα λείψανα και περισσότερα από 6.000 σύγχρονα άτομα, οι επιστήμονες παρουσίασαν ισχυρές ενδείξεις ότι η βιολογική εξέλιξη συνεχίζεται με ταχείς ρυθμούς.
Οι ερευνητές εντόπισαν 479 γενετικές παραλλαγές που φαίνεται να ευνοήθηκαν από τη φυσική επιλογή. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται γονίδια που συνδέονται με τα κόκκινα μαλλιά, το ανοιχτόχρωμο δέρμα, την προδιάθεση για κοιλιοκάκη, αλλά και παραλλαγές που μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη, φαλάκρας και ρευματοειδούς αρθρίτιδας, οι οποίες έχουν γίνει συχνότερες στη σχετικά πρόσφατη ανθρώπινη ιστορία.
«Ίσως τα κόκκινα μαλλιά να ήταν ωφέλιμα πριν από 4.000 χρόνια ή ίσως να “συνοδεύουν” κάποιο άλλο, σημαντικότερο χαρακτηριστικό», ανέφεραν οι ερευνητές. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα με κόκκινα μαλλιά και ανοιχτό δέρμα μπορούν να παράγουν βιταμίνη D πιο αποτελεσματικά, κάτι που ενδέχεται να προσέφερε πλεονέκτημα επιβίωσης σε περιοχές με χαμηλή ηλιοφάνεια.
Η νέα μελέτη, που βασίστηκε σε πρωτοφανή όγκο αρχαίου DNA και σε εξελιγμένες υπολογιστικές μεθόδους, δείχνει ότι η εξελικτική επιλογή έχει επηρεάσει την εξάπλωση ή τη μείωση εκατοντάδων γονιδίων στη Δυτική Ευρασία. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι η διαδικασία αυτή επιταχύνθηκε μετά τη μετάβαση από τον τρόπο ζωής των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στη γεωργία.
«Με αυτές τις νέες τεχνικές και το μεγάλο εύρος αρχαίων γονιδιωματικών δεδομένων, μπορούμε πλέον να παρακολουθούμε πώς η φυσική επιλογή διαμόρφωσε τη βιολογία σε πραγματικό χρόνο», δήλωσε ο δρ Άλι Ακμπαρί, κύριος συγγραφέας της μελέτης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
Τα πιθανά οφέλη ορισμένων γονιδίων φαίνονται σχετικά προφανή. Τα γονίδια που σχετίζονται με τα κόκκινα μαλλιά και το ανοιχτόχρωμο δέρμα «πιθανότατα αντανακλούν επιλογή υπέρ της αυξημένης σύνθεσης βιταμίνης D σε περιοχές με χαμηλή ηλιοφάνεια, ιδιαίτερα σε γεωργικούς πληθυσμούς με διατροφή φτωχή σε αυτήν», καταλήγουν οι επιστήμονες.
Άλλες τάσεις είναι πιο δύσκολο να ερμηνευτούν. Μια μετάλλαξη που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης κοιλιοκάκης εμφανίστηκε πριν από 4.000 χρόνια και έκτοτε γίνεται ολοένα και συχνότερη. Παρά τον αυξημένο κίνδυνο αυτοάνοσου νοσήματος, όσοι έφεραν αυτή τη γενετική παραλλαγή φαίνεται ότι είχαν περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής.
Αντίστοιχα, ένα γονίδιο του ανοσοποιητικού συστήματος, το TYK2, το οποίο αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο φυματίωσης, παρουσίασε αύξηση στη συχνότητά του μεταξύ 9.000 και 3.000 ετών πριν, πριν αρχίσει να υποχωρεί. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι τέτοια γονίδια που σχετίζονται με ασθένειες μπορεί να προσέφεραν προστασία απέναντι σε παθογόνους οργανισμούς που ήταν πιο διαδεδομένοι σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους.
Η μελέτη εντόπισε επίσης αρνητική επιλογή σε συνδυασμούς γονιδίων που ευνοούν υψηλό ποσοστό σωματικού λίπους, κάτι που αποδίδεται στην υπόθεση των «οικονομικών γονιδίων». Σύμφωνα με αυτήν, η ικανότητα αποθήκευσης λίπους ήταν χρήσιμη για την επιβίωση σε περιόδους έλλειψης τροφής για τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, αλλά έγινε μειονέκτημα όταν η γεωργία εξασφάλισε πιο σταθερή διαθεσιμότητα τροφίμων.
«Αυτή η εργασία μάς επιτρέπει να προσδιορίσουμε τον τόπο και τον χρόνο των δυνάμεων που μας διαμόρφωσαν», δήλωσε ο καθηγητής Ντέιβιντ Ράιχ, καθηγητής γενετικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ανώτερος συγγραφέας της μελέτης.
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε εξελικτικές τάσεις στη Δυτική Ευρασία, από όπου προέρχονταν τα δείγματα DNA, χωρίς ωστόσο να εξετάζει αν οι ίδιες τάσεις παρατηρούνται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
17°
