Η ηλεκτροκίνηση στην Αθήνα ξεκίνησε ήδη από το 1900, ενώ σήμερα εξελίσσεται μέσα από την τεχνητή νοημοσύνη και τα έξυπνα αυτοκίνητα.
Αθήνα, 1900. Στους δρόμους μιας πρωτεύουσας που μόλις τρία χρόνια νωρίτερα είχε γνωρίσει το πρώτο της αυτοκίνητο εμφανίζεται ένα εντελώς διαφορετικό όχημα. Δεν κάνει τον εκκωφαντικό θόρυβο των πρώτων αυτοκινήτων, διαθέτει πλούσιο φωτισμό, μπορεί να μεταφέρει επτά ανθρώπους και κινείται αθόρυβα. Είναι ηλεκτρικό. Και, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μίλτου Γ. Λιδωρίκη, είναι μόλις το τέταρτο αυτοκίνητο που εμφανίζεται στην Αθήνα.
Η εικόνα μοιάζει σχεδόν παράδοξη σήμερα, όταν η ηλεκτροκίνηση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της τεχνολογικής μετάβασης της αυτοκινητοβιομηχανίας. Κι όμως, περισσότερο από έναν αιώνα πριν από τις σημερινές μπαταρίες μεγάλης αυτονομίας και τους ταχυφορτιστές, η ηλεκτροκίνηση είχε ήδη κάνει την εμφάνισή της στους δρόμους της Αθήνας. Σήμερα η αλλαγή είναι πολύ μεγαλύτερη. Η ηλεκτροκίνηση συναντά την Τεχνητή Νοημοσύνη και το αυτοκίνητο μετατρέπεται σταδιακά σε έναν υπολογιστή πάνω σε τέσσερις τροχούς. Τα νέα μοντέλα βλέπουν τον δρόμο μέσω καμερών, ραντάρ και αισθητήρων, αναγνωρίζουν πεζούς και εμπόδια, υποβοηθούν τον οδηγό, δέχονται φωνητικές εντολές και αναβαθμίζονται μέσω λογισμικού. Η απόσταση από εκείνα τα πρώτα οχήματα μοιάζει τεράστια, η ιστορία όμως που τα συνδέει είναι περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.
Όταν το αυτοκίνητο ήταν άγνωστο στην Ελλάδα
Ένας από τους ανθρώπους που άφησαν την πιο ζωντανή μαρτυρία για την είσοδο του αυτοκινήτου στη ζωή της πρωτεύουσας ήταν ο Μίλτος Γ. Λιδωρίκης. Στο βιβλίο του «Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Polaris, περιλαμβάνονται τα απομνημονεύματά του από την Αθήνα των τελευταίων δεκαετιών του 19ου και των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα.«Μέχρι το 1897 τα αυτοκίνητα ήσαν άγνωστα στην Ελλάδα», γράφει ο Λιδωρίκης. Οι περισσότεροι γνώριζαν τη νέα εφεύρεση μόνο από τις ξένες εφημερίδες και τα περιοδικά. Υπήρχε όμως ένα πολύ πρακτικό ερώτημα. Πώς ήταν δυνατόν ένα τόσο σύνθετο και ευαίσθητο μηχάνημα να κινηθεί σε μια πόλη της οποίας οι δρόμοι ήταν ακατάλληλοι και συχνά επικίνδυνοι; Η σκόνη, γράφει σε άλλο σημείο των αναμνήσεών του, ήταν για την Αθήνα ό,τι η ομίχλη για το Λονδίνο. Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε το 1897 το πρώτο αυτοκίνητο.
Το είχε φέρει ο Νικόλαος Κοντογιαννάκης, γαμπρός του τότε υπουργού Κωνσταντίνου Καραπάνου. Ο Λιδωρίκης τον γνώριζε προσωπικά και θυμόταν ακόμη μια διαδρομή με το αυτοκίνητο εκείνη τη χρονιά. Ήταν ένα μικρό τρίκυκλο και η ζωή του στην Αθήνα αποδείχθηκε σύντομη. Η σκόνη, οι λάσπες και οι μεγάλοι λάκκοι των δρόμων το ταλαιπωρούσαν τόσο, ώστε ο ιδιοκτήτης του τελικά το έστειλε πίσω στην Ευρώπη. Έναν χρόνο αργότερα ο Κώστας Χρηστομάνος, ο μετέπειτα ιδρυτής της Νέας Σκηνής, έφερε ένα μικρό διθέσιο αυτοκίνητο. Ο Λιδωρίκης τον θυμόταν να το οδηγεί ο ίδιος επιχειρώντας να κατεβεί προς το Φάληρο, χωρίς όμως να καταφέρνει πάντοτε να φτάσει στον προορισμό του. Ακολούθησε ένα τρίτο, που έφερε ο Πέτρος Καλογερόπουλος, αλλά και αυτό παρέμεινε στην Ελλάδα μόνο για λίγους μήνες. Τα τρία πρώτα αυτοκίνητα ήταν θορυβώδη και, καθώς κινούνταν, σήκωναν πίσω τους σύννεφα σκόνης. Ο κόσμος, όταν τα άκουγε να πλησιάζουν, έτρεχε δεξιά κι αριστερά για να την αποφύγει. Η Αθήνα δεν είχε ακόμη αποφασίσει αν θαύμαζε ή αν αντιπαθούσε τη νέα μηχανή.
Το τέταρτο αυτοκίνητο της Αθήνας ήταν ηλεκτρικό. Ύστερα από αυτές τις πρώτες, μάλλον δύσκολες απόπειρες, εμφανίστηκε κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο τότε διευθυντής της Ηλεκτρικής Εταιρείας, Κ. Νικολαΐδης, έφερε στην Αθήνα ένα ηλεκτροκίνητο, αθόρυβο αυτοκίνητο, με πλούσιο φωτισμό και επτά θέσεις. Η αντίθεση με όσα είχαν προηγηθεί ήταν εντυπωσιακή. Οι Αθηναίοι, που απέφευγαν τα προηγούμενα αυτοκίνητα, τώρα παρακολουθούσαν με θαυμασμό το νέο όχημα να κινείται στην πόλη. Ο οδηγός του ήταν ο Αλέκος Μπαχάουερ, τον οποίο ο Λιδωρίκης αναφέρει ως τον πρώτο επαγγελματία σοφέρ στην Ελλάδα. Η ηλεκτροκίνηση είχε κάνει έτσι την εμφάνισή της στην ελληνική πρωτεύουσα σχεδόν από την αρχή της ιστορίας του αυτοκινήτου.
Η συνέχεια ήταν γρήγορη. Το 1901 ο θιασάρχης Λεωνίδας Αρνιώτης εμφανίστηκε στην Αθήνα με έναν θίασο σκύλων κι ένα αυτοκίνητο που έκανε τόσο μεγάλο θόρυβο, ώστε είχε γίνει θέαμα για τους Αθηναίους. Δύο χρόνια αργότερα, το 1903, εμφανίστηκε και το πρώτο αγοραίο αυτοκίνητο, με ιδιοκτήτη και οδηγό τον Κων. Πρίντεζη. Ο τιμοκατάλογος αποτελεί μια μικρή εικόνα της αθηναϊκής καθημερινότητας: 10 δραχμές για το Φάληρο με μία ώρα παραμονή και 15 δραχμές για την Κηφισιά. Μέσα σε λίγα χρόνια τα αυτοκίνητα άρχισαν να πληθαίνουν. Δημιουργήθηκαν γκαράζ και συνεργεία, εμφανίστηκαν οι πρώτοι Έλληνες επαγγελματίες οδηγοί και το καινούργιο μέσο άρχισε να ενσωματώνεται στη ζωή της πόλης.
Ο άνθρωπος που κατέγραψε αυτές τις εικόνες δεν ήταν ένας απλός παρατηρητής. Ο Μίλτος Γ. Λιδωρίκης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα με παρουσία στο θέατρο, στη δημοσιογραφία, στα γράμματα και στην πολιτική. Σπούδασε Νομικά, εξελέγη βουλευτής το 1906 και το 1910 και διετέλεσε διευθυντής της Βουλής. Υπήρξε θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης και λογοτέχνης, ενώ εργάστηκε και ως χρονικογράφος εφημερίδων. Κυρίως, όμως, ήταν ένας άνθρωπος που παρατηρούσε την Αθήνα καθώς άλλαζε μπροστά στα μάτια του. Από το πατρικό του σπίτι στην Πανεπιστημίου 10, οι δρόμοι, τα θέατρα, τα καφενεία, τα σαλόνια, οι πολιτικοί, οι καλλιτέχνες και οι καθημερινοί Αθηναίοι έγιναν το υλικό ενός πολύτιμου χρονικού μιας πόλης που περνούσε από τον 19ο στον 20ό αιώνα. Αυτή είναι και η δύναμη των σελίδων του για το αυτοκίνητο. Δεν καταγράφει απλώς ημερομηνίες και ονόματα, αλλά τη στιγμή που μια τεχνολογική αλλαγή εισβάλλει στην καθημερινότητα μιας πόλης και αρχίζει να τη μεταμορφώνει.
Από την πρώτη ηλεκτροκίνηση στην τεχνητή νοημοσύνη
Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το αυτοκίνητο βρίσκεται μπροστά σε μια νέα μετάβαση. Μόνο που αυτή τη φορά δεν αλλάζει απλώς ο τρόπος με τον οποίο κινείται. Αλλάζει σταδιακά η ίδια του η φύση. Ο ηλεκτροκινητήρας, οι μπαταρίες και η φόρτιση είναι ένα μόνο μέρος της ιστορίας. Το άλλο είναι το λογισμικό, η συνδεσιμότητα και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη. Τα σύγχρονα μοντέλα ενσωματώνουν τεχνολογίες που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία. Κάμερες, αισθητήρες και ραντάρ παρακολουθούν το περιβάλλον. Συστήματα υποβοήθησης διατηρούν το αυτοκίνητο στη λωρίδα του, προσαρμόζουν την ταχύτητα στην κυκλοφορία και εντοπίζουν πιθανούς κινδύνους. Ψηφιακοί βοηθοί επιτρέπουν στον οδηγό να ελέγχει λειτουργίες με τη φωνή, ενώ οι ενημερώσεις λογισμικού από απόσταση αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Παράλληλα αλλάζει και η έννοια της αυτονομίας. Για περισσότερο από έναν αιώνα η ερώτηση ήταν πόσα χιλιόμετρα μπορούσε να διανύσει ένα αυτοκίνητο με ένα ρεζερβουάρ. Σήμερα η αυτονομία της μπαταρίας και ο χρόνος φόρτισης αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά ενός νέου μοντέλου. Δίπλα στην ισχύ, την οδική συμπεριφορά και την άνεση προστίθενται πλέον νέα κριτήρια: η αυτονομία, ο χρόνος φόρτισης και οι ψηφιακές δυνατότητες του οχήματος.
Η τεχνολογική απόσταση από εκείνο το πρώτο ηλεκτροκίνητο όχημα της Αθήνας είναι τεράστια. Υπάρχει όμως ένας κοινός παρονομαστής: και στις δύο περιπτώσεις μια νέα τεχνολογία επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του ανθρώπου με το αυτοκίνητο και του αυτοκινήτου με την πόλη.
Μια παλιά αθηναϊκή ερώτηση επιστρέφει
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα σύνδεση της αφήγησης του Μίλτου Λιδωρίκη με τη σημερινή Αθήνα. Στα τέλη του 19ου αιώνα το ερώτημα ήταν εάν το αυτοκίνητο μπορούσε να προσαρμοστεί στην πόλη. Οι δρόμοι ήταν γεμάτοι σκόνη, λάσπη και λακκούβες, τα πρώτα οχήματα χαλούσαν, έκαναν θόρυβο και προκαλούσαν μαζί περιέργεια, θαυμασμό και ενόχληση. Η Αθήνα δεν ήταν φτιαγμένη για το αυτοκίνητο που μόλις είχε φτάσει. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το ερώτημα έχει σχεδόν αντιστραφεί. Το αυτοκίνητο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της Αθήνας, αλλά η πόλη αναζητά μια διαφορετική ισορροπία με αυτό: λιγότερο θόρυβο και ρύπους, μεγαλύτερη ασφάλεια, καλύτερη διαχείριση της κυκλοφορίας και νέες μορφές μετακίνησης.
Το 1897 το αυτοκίνητο ήταν το μέλλον που μόλις έφτανε στην Αθήνα. Σήμερα γίνεται ξανά ηλεκτρικό, αλλά αυτή τη φορά γίνεται ταυτόχρονα συνδεδεμένο, ψηφιακό και ολοένα περισσότερο έξυπνο.
Ο Μίλτος Γ. Λιδωρίκης κατέγραψε την πρώτη μεγάλη συνάντηση της Αθήνας με το αυτοκίνητο. Αν μπορούσε να δει τους ίδιους δρόμους σήμερα, πιθανότατα θα αναγνώριζε ελάχιστα από τα οχήματα που κινούνται σ’ αυτούς. Θα αναγνώριζε όμως το ίδιο ερώτημα που υπήρχε από την πρώτη στιγμή: πώς μια νέα τεχνολογία αλλάζει την πόλη και πώς η ίδια η πόλη την αναγκάζει να αλλάξει.
H Ελλάδα είναι μια από τις πρώτες Ευρωπαϊκές χώρες όπου η Lepas ξεκινά πωλήσεις. Η αρχή γίνεται με τα L8 και L6 PHEV, ενώ το Δεκέμβριο θα ακολουθήσει το L4 BEV
15°
