Η «πατριωτική εισφορά» της ΕΛ.Α.Σ. και η επιστροφή της παλιάς συνταγής του οικονομικού λαϊκισμού, αυτή τη φορά με τον μανδύα της κοστολόγησης και των παγκόσμιων δεδομένων.
Η τηλεοπτική εμφάνιση του Νίκου Νυφούδη θα μπορούσε να καταγραφεί ως μια ακόμη ατυχής στιγμή πολιτικού εκπροσώπου που βρέθηκε απροετοίμαστος απέναντι σε απλές δημοσιογραφικές ερωτήσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, αποκάλυψε κάτι σοβαρότερο: τον τρόπο με τον οποίο η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να ντύσει μια παλιά συνταγή οικονομικού λαϊκισμού με τη σύγχρονη γλώσσα των δεδομένων και της κοστολόγησης.
Το πρόγραμμα ανακοινώνεται πρώτο. Οι δαπάνες προσδιορίζονται σε 7,5 δισ. ευρώ. Στη συνέχεια αναζητούνται τα έσοδα. Και όταν προκύπτουν ερωτήματα για τη χρηματοδότηση, εμφανίζεται μια αόριστη «Παγκόσμια Βάση Δεδομένων», σύμφωνα με την οποία το πλουσιότερο 1% των Ελλήνων διαθέτει περιουσία 200 δισ. ευρώ. Η πράξη μοιάζει απλή: επιβολή εισφοράς 1%, είσπραξη 2 δισ. και κλείσιμο του λογαριασμού.
Μόνο που οικονομική πολιτική με απλό πολλαπλασιασμό ποσοστών και θεωρητικών μεγεθών ασκείται μόνο στα προεκλογικά φυλλάδια.
Η βάση στην οποία πιθανότατα αναφέρθηκε ο εκπρόσωπος της ΕΛ.Α.Σ. υπάρχει. Πρόκειται για τη World Inequality Database, μια διεθνή επιστημονική προσπάθεια καταγραφής της κατανομής εισοδήματος και πλούτου. Αυτό, όμως, κάνει την επίκλησή της ακόμη πιο προβληματική. Γιατί μια στατιστική εκτίμηση της συνολικής καθαρής περιουσίας μιας κοινωνικής κατηγορίας απέχει πολύ από μια πλήρως καταγεγραμμένη και άμεσα φορολογήσιμη βάση.
Η περιουσία αποτελεί απόθεμα, όχι διαθέσιμο εισόδημα. Περιλαμβάνει ακίνητα, μετοχές, επιχειρηματικές συμμετοχές και άλλα στοιχεία των οποίων η αξία μεταβάλλεται ή αποτιμάται δύσκολα. Μέρος της μπορεί να ανήκει σε επιχειρήσεις με υψηλή ονομαστική αξία αλλά περιορισμένη ρευστότητα. Άλλο μέρος μπορεί να βρίσκεται στο εξωτερικό ή να συνδέεται με διαφορετική φορολογική κατοικία. Για να μετατραπεί μια εκτίμηση πλούτου σε δημόσιο έσοδο απαιτούνται περιουσιολόγιο, κανόνες αποτίμησης, καθορισμός υποχρεώσεων και εξαιρέσεων, διοικητική ικανότητα ελέγχου και αξιολόγηση των οικονομικών επιπτώσεων.
Τίποτε από αυτά δεν απαντάται με τη διαβεβαίωση «υπάρχει, δεν τα βγάζουμε από το μυαλό μας». Πολύ περισσότερο όταν ο ίδιος ο εκπρόσωπος δηλώνει ότι, αν και οικονομολόγος, άρχισε να ενημερώνεται για το ζήτημα τις τελευταίες ημέρες. Η ομολογία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή αφορά τον βασικό μηχανισμό χρηματοδότησης μιας κεντρικής πολιτικής εξαγγελίας.
Ασάφεια επικρατεί ακόμη και για τη διάρκεια της περίφημης «πατριωτικής εισφοράς». Παρουσιάζεται άλλοτε ως εφάπαξ μέτρο και άλλοτε ως μόνιμη πηγή εσόδων. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Ένα έκτακτο έσοδο χρηματοδοτεί μόνο έκτακτες δαπάνες. Η κάλυψη μόνιμων παροχών με προσωρινή φορολογία δημιουργεί δημοσιονομικό κενό από την επόμενη κιόλας χρονιά.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η ονομασία του μέτρου. Η φορολογία χρειάζεται δικαιοσύνη, αναλογικότητα και αποτελεσματικότητα. Ο πατριωτισμός είναι πολιτική και ηθική στάση, όχι φορολογική κατηγορία. Όταν μια υποχρεωτική εισφορά βαφτίζεται «πατριωτική», η συζήτηση μεταφέρεται σκόπιμα από την εφαρμοσιμότητα του μέτρου στην ηθική των φορολογουμένων. Όποιος ζητά τεκμηρίωση εμφανίζεται περίπου ως υπερασπιστής του πλούτου και όποιος αμφισβητεί την απόδοση του φόρου ως αντίπαλος της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η δίκαιη συμμετοχή των οικονομικά ισχυρότερων στα δημόσια βάρη αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση μιας ευνομούμενης πολιτείας. Απαιτεί αποτελεσματική φορολογική διοίκηση, διασταυρώσεις, καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, σταθερούς κανόνες και σοβαρή πολιτική για την παραγωγή και τη δικαιότερη κατανομή του πλούτου. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται τεκμηρίωση και όχι συνθήματα.
Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να πείσει ότι επέστρεψε ώριμη, αξιόπιστη και απαλλαγμένη από τις αυταπάτες του 2015. Η πρώτη σοβαρή δοκιμασία της οικονομικής της πρότασης φανερώνει το αντίθετο. Πίσω από τη νέα συσκευασία παραμένει η ίδια μέθοδος: πρώτα μοιράζονται τα χρήματα, ύστερα αναζητούνται οι αριθμοί και στο τέλος κατασκευάζεται ο πολιτικός μύθος που θα καλύψει το κενό.
17°
