Metron Analysis: Ο ένας στους δύο πολίτες βλέπει τη χώρα να οπισθοχωρεί - βαθαίνει η αμφισβήτηση των θεσμών

Ο ένας στους δύο Έλληνες πιστεύει ότι η χώρα κάνει βήματα προς τα πίσω, η οικονομική πίεση παραμένει έντονη για τα νοικοκυριά και η εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη και τους θεσμούς υποχωρεί. Αυτά είναι τα κεντρικά ευρήματα πανελλαδικής έρευνας της Metron Analysis, που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου που διοργανώνει ο Κύκλος Ιδεών.

H έρευνα της Metron Analysis – Τι προσλαμβάνει και τι περιμένει η ελληνική κοινωνία

Στο πρώτο γενικό ερώτημα, για το πώς οι πολίτες περιγράφουν τη ζωή στη χώρα σήμερα, το 50% απαντά ότι «κάνουμε βήματα προς τα πίσω», το 25% ότι «είμαστε στο ίδιο σημείο» και το 25% ότι «κάνουμε βήματα προς τα μπρος».

Κατά πολιτική αυτοτοποθέτηση, το αίσθημα της οπισθοδρόμησης φτάνει το 74% στους αριστερούς και το 68% στους κεντροαριστερούς, ενώ στους κεντροδεξιούς υπερισχύει ελαφρώς η θετική αντίληψη (48% «μπρος» έναντι 27% «πίσω»). Στους δεξιούς, το 41% επιλέγει «προς τα μπρος» και το 37% «προς τα πίσω».

Στην ιεράρχηση των πιο σημαντικών ζητημάτων, η «οικονομία, ακρίβεια και εισοδηματική ανεπάρκεια» συγκεντρώνει το 74%, με αύξηση 11 μονάδων σε σχέση με την αντίστοιχη μέτρηση του Μαρτίου 2025 (63%). Ακολουθεί η «Δικαιοσύνη και Κράτος Δικαίου» (διαφθορά, σκάνδαλα) με 46%, η εκπαίδευση και υγεία με 28%, οι πόλεμοι και συγκρούσεις με 22%, το μεταναστευτικό με 12%, η κλιματική αλλαγή με 7% και οι ανισότητες με 6%.

Ως προς την εμπιστοσύνη στην απόδοση δικαιοσύνης για συγκεκριμένες υποθέσεις, η πλειονότητα απαντά αρνητικά: για τα Τέμπη το 77% θεωρεί ότι δεν θα αποδοθεί δικαιοσύνη για όλους τους υπεύθυνους, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ το 78% και για τις υποκλοπές το 80%.

Στην ερώτηση για την ετοιμότητα της χώρας απέναντι στις προκλήσεις της εποχής, η αρνητική αξιολόγηση υπερτερεί σε όλα τα πεδία. Για την ψηφιακή μετάβαση και την Τεχνητή Νοημοσύνη, το 40% θεωρεί τη χώρα «πολύ ή αρκετά» έτοιμη και το 58% «λίγο ή καθόλου».

Τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 38% - 61% για τη γεωπολιτική αστάθεια, 28% - 72% για τα μεταναστευτικά ρεύματα, 26% - 73% για την κλιματική αλλαγή, 22% - 77% για τις ανισότητες και 16% - 83% για τη δημογραφική συρρίκνωση.

Σχετικά με το αν η χώρα έχει επανέλθει σε κανονικότητα μετά την κρίση, το 62% απαντά «όχι» και το 38% «ναι». Η αρνητική απάντηση φτάνει το 81% στους αριστερούς και υποχωρεί στο 44% στους δεξιούς. Σε επίπεδο υποκειμενικής κοινωνικής ένταξης, η αρνητική απάντηση καταγράφεται στο 77% στην εργατική τάξη, 70% στους μικρομεσαίους, 57% στη μεσαία τάξη και 45% στην ανώτερη.

Για την αποκατάσταση των περικοπών της κρίσης, το 84% δηλώνει ότι δεν έχουν αποκατασταθεί και το 15% ότι έχουν. Στην ηλικιακή ομάδα 17-34 το «όχι» φτάνει το 78%, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες σταθεροποιείται στο 87%.

Στην οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών, το 38% δηλώνει ότι «τα λεφτά τελειώνουν πριν τελειώσει ο μήνας», το 46% ότι «τα φέρνει βόλτα ίσα ίσα», και το 16% ότι «βάζει στην άκρη κάποια χρήματα». Στην έρευνα του Οκτωβρίου 2024 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 40%, 44% και 15%.

Στη σύγκριση της χώρας με μια μέση ευρωπαϊκή χώρα, το ισοζύγιο είναι θετικό μόνο στην Άμυνα (+21). Σε όλα τα άλλα πεδία είναι αρνητικό: Ανάπτυξη και επενδύσεις -44, Ασφάλεια του πολίτη -53, Παιδεία και Υγεία -58, Υποδομές -58, Δικαιοσύνη και Διαφάνεια -68, Κόστος ζωής -78.

Δημοκρατία

Στο ερώτημα για το πόσο δημοκρατικά κυβερνάται η Ελλάδα σήμερα, το 53% τοποθετείται στη ζώνη «χαμηλής δημοκρατικότητας», το 20% στη «μέτρια» και το 27% στην «υψηλή».  

Για το «Επιτελικό Κράτος», το 15% θεωρεί ότι «είχε θετικά αποτελέσματα διότι συγκέντρωσε πολλές διάσπαρτες αρμοδιότητες σε ένα ισχυρό κέντρο διακυβέρνησης», το 44% ότι «δεν άλλαξε και πολλά, αφού το κράτος συνέχισε να λειτουργεί αναποτελεσματικά», και το 40% ότι «είχε αρνητικά αποτελέσματα διότι συγκέντρωσε υπερβολικές εξουσίες στον Πρωθυπουργό χωρίς αντίβαρα». 

Στην ερώτηση για την πρόσφατη ανακοίνωση συνταγματικής αναθεώρησης, το 64% συμφωνεί με τη θέση ότι «η αναθεώρηση του Συντάγματος χρησιμοποιείται ως πρόσχημα από την κυβέρνηση επειδή πιέζεται πολιτικά», και το 35% με τη θέση ότι «είναι αναγκαία για να αποκατασταθεί η αξιοπιστία των θεσμών». Κατά πολιτική αυτοτοποθέτηση, η άποψη ότι είναι αναγκαία συγκεντρώνει 20% στους αριστερούς, 22% στους κεντροαριστερούς, 41% στους κεντρώους, 53% στους κεντροδεξιούς και 49% στους δεξιούς.

Γεωπολιτική

Στην ερώτηση για τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, το 81% θεωρεί ότι δεν είναι δικαιολογημένος. Στην κατανομή ισχύος ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, ως προς τη στρατιωτική ισχύ προηγούνται οι ΗΠΑ με 55%, ακολουθούν η Κίνα και η Ρωσία με 19% η καθεμία, και η Ευρώπη με 4%.

Στην τεχνολογία προηγείται η Κίνα με 70% έναντι 22% για τις ΗΠΑ και 4% για την Ευρώπη. Στην οικονομία και ανάπτυξη η Κίνα συγκεντρώνει 67%, οι ΗΠΑ 18% και η Ευρώπη 8%.

Στη δημοκρατία και τα δικαιώματα προηγείται η Ευρώπη με 70% έναντι 12% για τις ΗΠΑ και 7% για την Κίνα. Στην κοινωνική συνοχή η Ευρώπη συγκεντρώνει 45%, η Κίνα 23%, η Ρωσία 16% και οι ΗΠΑ 11%.

Σχετικά με την πορεία της Ευρώπης, το 57% τάσσεται υπέρ της οικονομικής και πολιτικής της ενοποίησης, το 26% θεωρεί ότι «πρέπει να παραμείνει ως έχει» και το 16% ότι «πρέπει να διαλυθεί».

Η έρευνα παρουσιάστηκε από τον διευθύνοντα σύμβουλο της Metron Analysis Στράτο Φαναρά και τον πολιτικό αναλυτή Γιάννη Μπαλαμπανίδη.

Ευάγγελος Βενιζέλος: «Υφέρπει ένας βρασμός» - Πώς σχολιάζει την έρευνα της Metron Analysis

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο Ευάγγελος Βενιζέλος χαρακτήρισε εύγλωττη την αποτύπωση του «ελληνικού ζητήματος», όπως είπε: μιας κοινωνίας ανασφαλούς, δυσαρεστημένης και φοβικής, που δεν αγοράζει εύκολα τα κυρίαρχα αφηγήματα. Η κοινωνία, παρατήρησε, έχει καταστεί καχύποπτη, και αυτό συνδέεται με το γεγονός ότι «δεν έχουμε κάνει ποτέ στην Ελλάδα μετά την κρίση μια σοβαρή συζήτηση για το κοινωνικό και οικονομικό αποτέλεσμα της μνημονιακής περιόδου», ούτε για το πώς αυτή επηρέασε την κοινωνική διάρθρωση. Δεν έχει οριστεί, σημείωσε, η κανονικότητα - και η κανονικότητα δεν μπορεί να είναι η επιστροφή σε μια ανεπίγνωστη κατάσταση που οδήγησε σε χρεοκοπία. Δεν έχει γίνει επίσης η συζήτηση για το τι θα μπορούσε να συνθέσει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, το οποίο, όπως είπε, οι πολίτες χρειάζονται και θέλουν.

Για το ζήτημα της δημοκρατικότητας, ο κ. Βενιζέλος ανέφερε ότι πρόκειται για πρόσληψη, και άρα η γενική αντίληψη ότι αυτή είναι κακή υποδεικνύει «κρίση αντιπροσώπευσης και κοινωνικής συμμετοχής». Χαρακτήρισε «καταθλιπτικά» τα πορίσματα της έρευνας ως προς το κράτος δικαίου, μιλώντας για «κρίση αποδοχής» του. Σχολίασε ειδικότερα ότι η δικαιοσύνη δεν πείθει πως μπορεί να διασφαλίσει την απονομή στις υποθέσεις των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, και ότι η κοινωνία πρέπει να πείθεται πως κινείται ένας θεσμικός μηχανισμός - κάτι που, όπως φαίνεται, δεν συμβαίνει. Πρόσθεσε ότι δικαιώνεται η παρατήρησή του πως «η χώρα είναι πολύ δύσκολα διακυβερνήσιμη», σημειώνοντας ότι «υφέρπει ένας βρασμός».

Σε σχέση με το πλαίσιο διακυβέρνησης, προειδοποίησε «να μην δημιουργείται η αλαζονική και ανιστόρητη αντίληψη ότι τη διαχείριση κρίσεων τη χειρίζεται ένα άτομο, αυτό που θα σηκώσει το τηλέφωνο», λέγοντας ότι αυτό υπερβαίνει το θεσμικό πλαίσιο.

Αναφερόμενος στην εξωτερική πολιτική, ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι «πρέπει πάση θυσία να μετέχουμε σε όλα τα σχήματα, να είμαστε πλουραλιστικοί, αλλά το θεμελιώδες είναι να μη χάσουμε εμείς τον ρυθμό των ελληνοτουρκικών σχέσεων - αυτόν τον ρυθμό πρέπει να τον ορίζουμε εμείς». Σχολιάζοντας το θετικό ισοζύγιο της Άμυνας στην έρευνα, παρατήρησε ότι η ελληνική άμυνα είναι μεν καλύτερη από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, αλλά οργανώνεται με βάση τη σχέση της χώρας με την Τουρκία και όχι ως απάντηση σε μια κοινή απειλή — καθώς, όπως είπε, Ευρώπη και ΗΠΑ δεν μοιράζονται την ίδια αντίληψη απέναντι στη Ρωσία, ενώ η Ελλάδα έχει την Τουρκία.

Άρα, τόνισε, πρέπει να εξεταστεί πώς όλο αυτό θα προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Σε αυτό το πλαίσιο, έθεσε και ένα ερώτημα προς την κυβέρνηση: «Ποιον θα πάρει τηλέφωνο ο πρωθυπουργός; Ποιο θα είναι το πρώτο του τηλεφώνημα σε περίπτωση κρίσης; Να μας πει ποιο θα είναι το δικό του πρώτο τηλέφωνο».

Κληθείς να σχολιάσει το εύρημα της έρευνας για τη συνταγματική αναθεώρηση, ο κ. Βενιζέλος ανέφερε ότι η κοινή γνώμη επιβεβαιώνει εκείνο που είχε υποστηρίξει ο ίδιος προ καιρού: ότι η αναθεώρηση είναι προσχηματική. Οποιαδήποτε θεσμική αλλαγή, παρατήρησε, μπορεί να γίνει χωρίς να προϋποτίθεται αλλαγή του Συντάγματος — ακόμη και ως προς το άρθρο 86, ή σε θέματα δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επαγγελματικού ασυμβιβάστου των βουλευτών. Πρόκειται, είπε, για ζητήματα που μπορούν να συζητηθούν και να οδηγήσουν σε συναίνεση στην επόμενη Βουλή. Διερωτήθηκε, ωστόσο, σε ποιους 151 βουλευτές της επόμενης Βουλής και σε ποιο κέντρο βάρους θα μπορούσε να εμπιστευτεί κανείς την αναθεώρηση του Συντάγματος, χαρακτηρίζοντας προσβολή του Συντάγματος -που είναι, όπως είπε, «το ιερό βιβλίο της δημοκρατίας»- την πορεία στην οποία βαδίζει η συζήτηση.

Ερωτηθείς εάν έχει καλλιεργηθεί κλίμα τοξικότητας απέναντι στη δικαιοσύνη, ο κ. Βενιζέλος τοποθέτησε το ζήτημα σε διεθνές πλαίσιο: η δικαιοσύνη, είπε, γνωρίζει πλέον ότι διαθέτει πολιτική δύναμη, φέρνοντας ως παράδειγμα το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ. Παντού διεθνώς, παρατήρησε, η δικαιοσύνη παρεμβαίνει πολιτικά και οι αποφάσεις της παράγουν πολιτικά αποτελέσματα - αποτελέσματα που δεν είναι πάντοτε «πανηγυρικά».