Γιατί ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη προκάλεσε τόσο έντονο συλλογικό πένθος; Η μουσική, η μνήμη και η δύναμη των social media.
Υπάρχει κάτι πολύ ιδιαίτερο στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η συλλογική μας μνήμη και το λαϊκό τραγούδι. Ο Γιώργος Μαζωνάκης ήταν ένα πρόσωπο που βρισκόταν επί σχεδόν τρεις δεκαετίες στην καθημερινότητα πολλών Ελλήνων. Ξεκίνησε από τη δική του γειτονιά, τη Νίκαια, στα 16 του άρχισε να τραγουδάει, γνώρισε τη νυχτερινή ζωή σαν γνήσιο παιδί της νύχτας και έγινε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους λαϊκούς τραγουδιστές της γενιάς του, με ιδιαίτερη σκηνική παρουσία και μια χαρακτηριστική, «αντισυμβατική» εικόνα. Κι ενώ δεν ήταν μεγάλος σε ηλικία ήταν διαγενεακός, ήταν ο Γιώργος μας, ήταν οι έρωτές μας, οι καψούρες μας, οι χωρισμοί, τα ξενύχτια, τα καλοκαίρια, οι παρέες, τα μπουζούκια και εκείνη η ανάλαφρη εποχή των 90s. Έτσι η φωνή του είναι αποθηκευμένη μαζί με τις αναμνήσεις μας. Κι όταν πεθαίνει ο άνθρωπος, ενεργοποιούνται όλες αυτές οι μνήμες μαζί.
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο δυνατό: ο θάνατός του ήταν αιφνίδιος, παράλογος και πολύ κοντά μας χρονικά. Δεν ήταν ένας άνθρωπος 90 ετών που είχε μακρά ασθένεια και κάποια στιγμή «έφυγε». Ήταν 54 ετών, μια περσόνα λαϊκή, ποπ και ροκ, με επίδραση σε όλες τις ηλικίες, και πέθανε ξαφνικά ενώ βρισκόταν σε μια ιατρική διαδικασία. Η υπόθεση μάλιστα έχει προκαλέσει τεράστια κοινωνική αναστάτωση λόγω των ερωτημάτων γύρω από τις συνθήκες του θανάτου. Αυτό προκαλεί ένα πολύ διαφορετικό συναίσθημα: «Αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε οποιονδήποτε». Και εκεί ο Μαζωνάκης παύει να είναι celebrity. Γίνεται ο δικός μας άνθρωπος που χάθηκε ξαφνικά.
Γιατί λοιπόν κλαίμε τόσο πολύ;
Πολλές φορές δεν κλαίμε τον νεκρό, όσο κλαίμε τον εαυτό μας μέσα στον νεκρό. Κλαίμε το «Πέρασαν τα χρόνια», «Μεγαλώσαμε», «Αυτά που ζήσαμε δεν θα ξαναγυρίσουν», «Κι αν αύριο είμαι εγώ;», «Κι αν είναι κάποιος δικός μου;». Ο Μαζωνάκης έγινε ένα είδος καθρέφτη ηλικίας. Ειδικά για ανθρώπους που τον άκουγαν από τα 20 ή τα 30 τους, ο θάνατός του λέει: «Μια εποχή της δικής σου ζωής πέθανε οριστικά». Αυτό μπορεί να είναι πολύ ισχυρό. Είμαστε λοιπόν υπερβολικά ευαίσθητοι; Και ναι και όχι. Υπάρχει όμως κάτι που θα έβαζα δίπλα στην ευαισθησία: η ελληνική κουλτούρα έχει πολύ έντονη σχέση με την καψούρα, το πένθος και το τραγούδι. Το ελληνικό λαϊκό τραγούδι δεν χαρακτηρίζεται από τον ορθολογισμό του, ούτε κρατάει απόσταση από το συναίσθημα. Κέφι και νταούνιασμα χέρι-χέρι το πάμε.
Πονάω. Πεθαίνω! Να περνάς από δω. Τέσσερις πήγε, μου 'παν πάλι φύγε. Είσαι έρωτας αλήτης... Και το λέει δυνατά. Η μουσική, ειδικά το λαϊκό τραγούδι, λειτουργεί εδώ σαν εξωτερίκευση, είναι η γλώσσα του συναισθήματος. Ό,τι δεν μπορούμε να πούμε ευθέως στους άλλους, το λέμε με το τραγούδι. Γι’ αυτό και σε μια κηδεία ή σε μια δημόσια στιγμή πένθους μπορεί να δεις ανθρώπους, που κανονικά δεν εκφράζονται καθόλου, να καταρρέουν, αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά. Νομίζω ότι βλέπουμε κάτι που είναι πολύ σύγχρονο: το διαδίκτυο πολλαπλασιάζει το πένθος. Ένας άνθρωπος πεθαίνει. Μετά βλέπεις φωτογραφίες, παλιά βίντεο, τραγούδια, συνεντεύξεις, ανθρώπους που τον ξέρουν και μιλούν γι αυτόν, ιστορίες άλλων, εικόνες απ' την κηδεία και συνεχείς ειδήσεις. Και έτσι το προσωπικό συναίσθημα μετατρέπεται σε συλλογικό γεγονός σε πραγματικό χρόνο. Και τότε δημιουργείται ένας συναισθηματικός πολλαπλασιασμός.
Διαβάζεις για τον Γιώργο Μαζωνάκη σε δευτερόλεπτα από την ανακοίνωση του συμβάντος, σοκάρεσαι, συγκινείσαι, βλέπεις ότι κι άλλοι συγκινούνται, συγκινείσαι περισσότερο, έτσι δημιουργείται μια τεράστια συλλογική χιονοστιβάδα πένθους ή μοιράσματος ενός γεγονότος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το συναίσθημα είναι ψεύτικο. Σημαίνει ότι πλέον το συναίσθημα έχει κοινό. Και θα σου πω κάτι ακόμη πιο βαθύ: Ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «Γιατί αγαπούσαμε τόσο πολύ τον Μαζωνάκη;». Είναι «Γιατί χρειαζόμαστε τόσο πολύ τα δημόσια πρόσωπα για να αισθανθούμε πράγματα που δυσκολευόμαστε να αισθανθούμε στην προσωπική μας ζωή;». Εκεί υπάρχει πολύ ενδιαφέρουσα κοινωνιολογική συζήτηση. Ο celebrity γίνεται ένα είδος δοχείου συλλογικής μνήμης. Γιατί οι Έλληνες το ξέρουμε στο DNA μας, η αρχαία τραγωδία δείχνει πως οι άνθρωποι υποφέρουν όσο ψηλά κι αν βρίσκονται, οικονομικά, καλλιτεχνικά ή κοινωνικά, δεν μπορούμε να αποφύγουμε τη μοίρα μας. Τον Μαζω τον έχεις «ζήσει». Και ο Μαζωνάκης, με τη διάρκεια της καριέρας του, την πολύ αναγνωρίσιμη περσόνα του και τα τραγούδια που συνδέθηκαν με πολλές διαφορετικές φάσεις της ελληνικής ζωής, ήταν ιδιαίτερα κατάλληλος γι’ αυτόν τον ρόλο, γιατί ζούσε όπως ήθελε, όπως ζουν οι αληθινοί σταρ, και αρέσουν ή δεν αρέσουν αλλά τους είναι αδιάφορο. Σε αυτούς που αρέσουν όμως παθιάζονται μαζί τους.
Ελληνάρες είμαστε και έχουμε έντονη συλλογική συναισθηματικότητα, ισχυρή σχέση με τη μουσική και τη μνήμη, δυσκολία να κρατήσουμε απόσταση από τον θάνατο και, τα τελευταία χρόνια, ένα διαδίκτυο που μετατρέπει το προσωπικό πένθος σε δημόσιο τελετουργικό.
Πριν ήταν «Όσο ζω Μαζώ». Τώρα «Ζω για τον Μαζώ». Θα μείνεις μαζί μας, μεγάλε, για τις ώρες τις μικρές μας.
Η όλο και χειρότερη συμπεριφορά των μαθητών είναι ο καθρέφτης του περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνουν και το οποίο συνδημιουργούν οι γονείς και οι απρόθυμες αρχές
27°
