Η Ελλάδα στον καθρέφτη της παρακμής: Η κανονικοποίηση της παρακμής και η διάβρωση των θεσμών της χώρας
Υπάρχουν εποχές στην ιστορία ενός τόπου κατά τις οποίες τα συμπτώματα κοινωνικής και πολιτικής αποσύνθεσης δεν χρειάζονται ερμηνεία, μιλούν από μόνα τους. Η σύγχρονη Ελλάδα βιώνει μία τέτοια εποχή. Όχι μία εποχή κρίσης με την κλασική της σημασία, δηλαδή μιας οξείας διαταραχής που οδηγεί σε ανασύνταξη, αλλά κάτι βαθύτερο και επικινδυνότερο: μια χρόνια, ερπυστική κατάπτωση που έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην προκαλεί πλέον ούτε καν αντίδραση.
Ας ξεκινήσουμε από το πιο ορατό επίπεδο: την καθημερινή βία του δημόσιου χώρου. Διάφορες οργανώσεις «ακτιβιστικού χαρακτήρα» έχουν καταστήσει τη συστηματική επίθεση σε θεσμούς, επιχειρήσεις και ανθρώπους ιδεολογικό εργαλείο και δρουν εδώ και χρόνια με ατιμωρησία. Δεν πρόκειται απλώς για μια εγκληματική συμπεριφορά που διαφεύγει της δικαιοσύνης, πρόκειται για ένα σύμπτωμα ανοχής που το ίδιο το σύστημα έχει οικοδομήσει γύρω από μια εξαιρετικά στρεβλή αντίληψη πολιτικής «ισορροπίας». Αυτές οι οργανώσεις «ακτιβιστικού χαρακτήρα» είναι μια απάντηση σε θεσμική αποτυχία.
Ο προπηλακισμός του αντιπρύτανη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η επίθεση στο σπίτι καθηγήτριας του ΕΚΠΑ, ο εμπρησμός του αυτοκινήτου καθηγητή του ΕΜΠ, οι πρόσφατες δολοφονικές επιθέσεις εναντίον φοιτητών του ΑΠΘ είναι συμπτώματα παρακμής. Η δε κατασυκοφάντηση όσων αντιτίθενται σε αυτά που πρεσβεύουν οι «προοδευτικοί μπροστάρηδες» ή «μπαχαλάκηδες» στον χώρο του πανεπιστημίου, αποσκοπεί στην ηθική και φυσική εξόντωσή τους και αποτελεί επεξεργασμένο από αυτούς πλάνο εργασίας ώστε να κάμψουν μελλοντικές φωνές αντίστασης. Η οργανωμένη δράση αυτών των ομάδων είναι προϊόν ατόμων με πλήρη απασχόληση, καλή οργάνωση και προφανώς για τη δράση τους απαιτείται κάποιας μορφής χρηματοδότηση από άγνωστες πηγές.
Όταν όμως η βία κατά εκπαιδευτικών δεν προκαλεί συλλογική κοινωνική οργή αλλά απλώς μερικά κουρασμένα σχόλια σε σύντομο κύκλο ειδησεογραφικής κάλυψης, τότε έχουμε ήδη διολισθήσει σε επικίνδυνο έδαφος.
Το πανεπιστήμιο είναι ο πιο ευαίσθητος κόμβος ενός πολιτισμού, εκεί παράγεται γνώση, εκεί διαπλάθεται η επόμενη γενιά. Η ανεκτικότητα της Πολιτείας απέναντι στην ανομία εντός και γύρω του Πανεπιστημίου δεν είναι ανεκτικότητα: είναι αυτοκτονική αμέλεια. Η παραβατικότητα των Ρομά, με τον χαρακτηρισμό ως ευπαθής ομάδα, έχει φθάσει σε τέτοιο επίπεδο ώστε να παίζεται στα ζάρια η ασφάλεια του σιδηροδρόμου, χωρίς να αντιδρά η κοινωνία ακολουθώντας την υποτονική αντίδραση της Πολιτείας.
Στο επίπεδο της δικαιοσύνης, οι επιθέσεις εναντίον της σε αποφάσεις που δεν «βολεύουν πολιτικά», η απόφαση του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών να ζητήσει δημόσια την παραίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (ανεξαρτήτως των ειδικών αιτίων και της νομικής αξιολόγησής) δεν πρέπει να διαβαστούν μεμονωμένα. Σηματοδοτούν κάτι ανησυχητικό: η εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη ως ανεξάρτητο θεσμό συρρικνώνεται επικίνδυνα. Και χωρίς εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη, η κοινωνική συνοχή απλώς δεν μπορεί να επιβιώσει.
Στο πολιτικό πεδίο, η κατάσταση παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει από την κλασική πολιτική αντιπαράθεση: η συζήτηση στη Βουλή έχει αντικαταστήσει την πολιτική πρόταση με τον τοξικό λόγο ως κύριο εργαλείο επικοινωνίας. Οι δηλώσεις αρχηγών κομμάτων ή βουλευτών προσφέρουν πολιτικά έναν λόγο που συστηματικά καταφεύγει στην υποτίμηση, την προσβολή και την πόλωση, χωρίς να συνοδεύεται από οποιαδήποτε ουσιαστική πρόταση πολιτικής. Αυτό δεν είναι φαινόμενο αποκλειστικά ενός προσώπου ή ενός κόμματος. Είναι η γενικευμένη λογική μιας κουλτούρας που έχει μάθει να κερδίζει πόντους όχι με το τι λέει ότι θα κάνει, αλλά με το πόσο επιθετικά αρνείται ό,τι κάνει ο αντίπαλος.
Από κοινωνιολογική σκοπιά, όλα τα παραπάνω συνδέονται μέσα από ένα κοινό υπόβαθρο: την κατάρρευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, στην πολιτική, στην ιεραρχία, στον συνάνθρωπο. Κατάρρευση που συνειδητά επελέγη ως πολιτική πρόταση από ποικίλα πολιτικά στελέχη. Σε κοινωνίες με χαμηλή θεσμική εμπιστοσύνη, οι ακραίοι λόγοι και οι ακραίες συμπεριφορές δεν περιθωριοποιούνται: ακμάζουν, γιατί καλύπτουν ένα κενό που άλλοτε κατείχε η δημοκρατική πολιτική.
Αυτό που λείπει οδυνηρά από τον ελληνικό δημόσιο διάλογο είναι μια πολιτική που μιλά ενήλικα στους πολίτες. Μια πολιτική που αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα της οικονομίας, της γεωπολιτικής, που προτείνει αντί να κατηγορεί, που εμπνέει αντί να εκφοβίζει. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται περισσότερο θόρυβο, έχει ήδη περισσότερο από όσο μπορεί να αντέξει. Χρειάζονται φωνές που να έχουν το θάρρος να πουν αλήθειες που δεν αρέσουν, να χτίσουν αντί να γκρεμίσουν, και να αντιμετωπίσουν τους πολίτες ως ενήλικες και όχι ως ακροατήριο προς διαχείριση.
Η κατάπτωση δεν είναι πεπρωμένο. Είναι αποτέλεσμα επιλογών. Και τις επιλογές μας ίσως προλαβαίνουμε ακόμη να τις αλλάξουμε.
17°
