Με τρία μέτωπα ανοιχτά (Ιράν, Ουκρανία και ενεργειακή ασφάλεια), ο Τζέφρι Πάιατ τοποθετεί την Ελλάδα στο κέντρο των εξελίξεων, περιγράφοντας μια κρίση με βάθος χρόνου και μια χώρα που ήδη λειτουργεί ως σταθεροποιητικός κόμβος
Ο πόλεμος στο Ιράν θα αφήσει αποτύπωμα βαθύτερο από αυτό που προεξοφλούν σήμερα οι αγορές ενέργειας, ενώ την ίδια στιγμή η Ρωσία δείχνει να χάνει έδαφος στρατηγικά στην Ουκρανία, τόνισε στην ATHENS VOICE ο Τζέφρι Πάιατ στο περιθώριο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.
Μέσα σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, η Ελλάδα εμφανίζεται ως κόμβος με ρόλο σταθεροποιητή, λέει ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη χώρα μας (2016–2022), περιγράφοντας τις «μεγάλες τάσεις» που διαμορφώνουν τον νέο ενεργειακό και γεωπολιτικό χάρτη - από το ρίσκο στον Περσικό Κόλπο μέχρι τη θέση της Ελλάδας στην επόμενη μέρα.
Η συνέντευξη με τον έμπειρο Αμερικανό διπλωμάτη έγινε σε μια συγκυρία όπου η προσοχή της διεθνούς κοινότητας έχει μετατοπιστεί προς τη Μέση Ανατολή, χωρίς να έχουν εκλείψει οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Τζέφρι Πάιατ μιλάει στην ATHENS VOICE
Θα ήθελα να σας ρωτήσω για τον εν εξελίξει πόλεμο στο Ιράν. Πώς αξιολογείτε τον αντίκτυπο αυτής της σύγκρουσης στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και στη σταθερότητα του εφοδιασμού;
Έχω τονίσει ότι ο αντίκτυπος του πολέμου στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια και θα είναι πιο σοβαρός από ό,τι αντικατοπτρίζουν οι τρέχουσες τιμές. Θα δούμε μακροπρόθεσμες επιπτώσεις όσον αφορά το ασφάλιστρο κινδύνου που θα προστεθεί στα φορτία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. Θα δούμε επίσης μια αποδιοργάνωση της παραγωγικής ικανότητας, επειδή υπάρχει διακοπή παραγωγής σε μέρη όπως το Ιράκ, και αυτό θα προκαλέσει ζημιά στην παραγωγικότητα των υποδομών τους. Και μετά έχουμε τη φυσική καταστροφή των υποδομών, για παράδειγμα των εγκαταστάσεων της QatarEnergy στο Ras Laffan, οι οποίες, όπως δήλωσε η εταιρεία, θα χρειαστούν τρία ή τέσσερα χρόνια για να ανακατασκευαστούν. Επομένως, αυτό είναι το ένα ζήτημα.
Χάρηκα που άκουσα τον Υπουργό κ. Παπασταύρου να το λέει αυτό, η Ευρώπη βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση σήμερα για να αντιμετωπίσει μια τέτοια κρίση από ό,τι το 2022, χάρη στις επενδύσεις που έχουν γίνει στην αποδοτικότητα, στην ανθεκτικότητα, σε νέους τερματικούς σταθμούς επαναεριοποίησης, σε πλωτές μονάδες FSRU όπως της Αλεξανδρούπολης, στον τερματικό σταθμό της Ρεβυθούσας και σε νέους αγωγούς.
Επίσης, μία από τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις αυτής της κρίσης θα είναι η ανανεωμένη παγκόσμια εστίαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Επειδή οι χώρες γνωρίζουν ότι όταν επενδύεις σε αιολική, ηλιακή ενέργεια και μπαταρίες, αυτό είναι ένα εφάπαξ έξοδο και κανείς δεν μπορεί να στο κόψει στη συνέχεια. Πιστεύω επίσης ότι θα δείτε στην περιοχή του Κόλπου νέες επενδύσεις στη διαφοροποίηση. Είναι πιθανό να δούμε περισσότερα τέτοια έργα. Είναι καλή εποχή να είσαι παραγωγός σωληνώσεων. Αυτές είναι μερικές από τις μεγάλες τάσεις στις οποίες θα εστίαζα.
Σε ποιο βαθμό μπορεί η Ανατολική Μεσόγειος και ιδιαίτερα η Ελλάδα να παίξει σταθεροποιητικό ρόλο στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο υπό τις τρέχουσες γεωπολιτικές εντάσεις;
Η Ελλάδα ήδη παίζει σταθεροποιητικό ρόλο μέσω των επενδύσεων που έχουν γίνει, πολλές από τις οποίες πραγματοποιήθηκαν επί της δικής μου θητείας. Ο αγωγός TAP, ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, ο αγωγός IGB, η επέκταση της Ρεβυθούσας, το FSRU της Αλεξανδρούπολης. Όλα αυτά δημιουργούν διαφοροποίηση. Και είναι η διαφοροποίηση του εφοδιασμού, των οδεύσεων και των πηγών ενέργειας που θα δώσει τον τόνο για την ανάκαμψη. Υπάρχει επίσης ο ρόλος που η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει την επόμενη μέρα. Ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης είναι ένας από τους λίγους ηγέτες που διατηρεί καλές σχέσεις τόσο με τον Νετανιάχου όσο και με την ηγεσία των χωρών του Κόλπου. Θα υπάρξει μια επαναξιολόγηση μετά τον πόλεμο και η Ελλάδα βρίσκεται σε ισχυρή θέση για να συνεχίσει να παίζει στρατηγικό ρόλο. Πάντα έλεγα ότι η Ελλάδα παίζει πάνω από το βάρος της σε αυτή την περιοχή, και αυτό θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ένα μεταπολεμικό σενάριο.
Έχετε στηρίξει σθεναρά την πρωτοβουλία του Κάθετου Διαδρόμου. Πόσο κρίσιμο είναι αυτό το έργο για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια;
Ο Κάθετος Διάδρομος παίζει ζωτικό ρόλο στην απόφαση της Ευρώπης να τερματίσει τη ροή του ρωσικού φυσικού αερίου μέχρι το 2027. Δημιουργεί εναλλακτικές επιλογές και λειτουργεί συμπληρωματικά στον αυξανόμενο όγκο αμερικανικού LNG που βλέπουμε να εισέρχεται στην αγορά τα επόμενα χρόνια.
Η Ρωσία χάνει…
Πώς βλέπετε την κατάσταση στην Ουκρανία, ειδικά τώρα που η προσοχή έχει στραφεί στο Ιράν; Στα ΜΜΕ σχεδόν δεν υπάρχουν αυτό το διάστημα ειδήσεις για την Ουκρανία, σαν να μην νοιάζεται κανείς…
Οι Ουκρανοί νοιάζονται πολύ για την Ουκρανία - και η Ρωσία χάνει. Η Ρωσία έχει χάσει τον μεγάλο της εταίρο στο Ιράν και δεν έχει κανέναν ρόλο στην τρέχουσα κρίση του Κόλπου, κάτι που ενισχύει τη μειωμένη στρατηγική της θέση. Στο πεδίο της μάχης, η Ουκρανία έχει σταθεροποιήσει την κατάσταση και έχει ανακαταλάβει μικρά τμήματα εδαφών. Είναι σαφές ότι η Ρωσία δεν έχει προοπτική για σημαντική εδαφική προέλαση. Το Κρεμλίνο επωφελείται από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, αλλά η Ουκρανία έχει γίνει πιο αποτελεσματική στα πλήγματα εις βάθος και στη διατάραξη της ρωσικής ενεργειακής ικανότητας. Η Ουκρανία θέλει διπλωματική λύση. Οι Ουκρανοί είναι κουρασμένοι, αλλά δεν είναι κοντά στο να παραδοθούν - και ο Πούτιν δεν μπορεί να επιτύχει τον στρατηγικό στόχο που είχε θέσει.
Πώς βλέπετε να τελειώνει ο πόλεμος στο Ιράν;
Δεν ξέρω. Μπορείτε να φανταστείτε, ας πούμε, δύο άκρα. Έχετε μια γρήγορη και εύκολη «λύση τύπου Βενεζουέλας», εξακολουθεί να είναι πιθανό να υπάρξει μια διαπραγμάτευση που θα οδηγήσει στην εξομάλυνση του ρόλου του Ιράν, που θα οδηγήσει στον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος όπλων του Ιράν, που θα οδηγήσει σε ένα άνοιγμα για διεθνείς επενδύσεις στο Ιράν.
Πόσο πιθανό είναι αυτό το σενάριο;
Δεν ξέρω. Γιατί αλλάζει κάθε μέρα. Αλλά είναι επίσης πιθανό να έχετε μια πολύ πιο αρνητική εξέλιξη, με ένα ιρανικό καθεστώς που έχει ριζοσπαστικοποιηθεί, που είναι προσανατολισμένο στην εκδίκηση, που δεν εγκαταλείπει το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων του, και με μια περιοχή που έχει αποσταθεροποιηθεί από τον ίδιο τον πόλεμο, και θα μπορούσατε να έχετε μια κατάσταση σχεδόν μόνιμης σύγκρουσης. Οπότε δεν θα ήμουν τόσο τολμηρός ώστε να κάνω μια πρόβλεψη αυτή τη στιγμή για το ποιο αποτέλεσμα είναι πιθανό.
Να γυρίσουμε λίγο στην Ελλάδα. Μπορεί να εξελιχθεί σε ευρύτερο περιφερειακό κόμβο για ενέργεια, δεδομένα και υποδομές;
Η Ελλάδα είναι ήδη ένας ενεργειακός κόμβος. Θυμάμαι ότι κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης το 2018 είχαμε μια πολύ καλή συζήτηση με ορισμένους από τους υπουργούς της περιοχής για τον ρόλο που μπορεί να παίξει η Ελλάδα στα δεδομένα. Και έχω επισημάνει ότι πρέπει να σκεφτόμαστε τον Κάθετο Διάδρομο όχι μόνο ως υποδομή φυσικού αερίου, αλλά και ως υποδομή δεδομένων, ως υποδομή ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα, φυσικά, διαθέτει τεράστιους πόρους ανανεώσιμης ενέργειας. Η Κεντρική Ευρώπη είναι φτωχή σε ηλεκτρική ενέργεια και χρησιμοποιεί υπερβολικά πολύ άνθρακα. Άρα είναι πραγματικά όλα τα παραπάνω.
Στον τομέα των επενδύσεων;
Βλέπουμε νέες επενδύσεις να έρχονται. Όπως η επένδυση που πραγματοποιεί η ΔΕΗ στο συγκρότημα κέντρων δεδομένων της στη Δυτική Μακεδονία. Πρόκειται για ένα έργο που δεν στοχεύει να εξυπηρετήσει μόνο την ελληνική αγορά, αλλά να επεκταθεί προς τα Δυτικά Βαλκάνια. Επομένως υπάρχει ένας σημαντικός ρόλος για την Ελλάδα ως περιφερειακός κόμβος δεδομένων.
Μέρος αυτής της δυναμικής βασίζεται και στη δουλειά που ξεκίνησα όταν ήμουν πρέσβης. Στη δουλειά που έκανε ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης με τον Μπραντ Σμιθ και τη Microsoft, και πλέον υπάρχει το μεγάλο data center της Microsoft. Μόλις πριν ήμουν με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, ο οποίος ήταν υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης όταν ξεκινήσαμε ουσιαστικά αυτή τη συνεργασία με την Google, με την AWS, με τη Microsoft. Άρα στα δεδομένα, απολύτως.
Πώς βλέπετε τις υποδομές;
Το πιο σημαντικό περιφερειακό έργο υποδομής που υλοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της θητείας μου ήταν η ανάπτυξη του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης. Η απομάκρυνση της βυθισμένης φορτηγίδας που εμπόδιζε την προβλήτα εκεί. Η δουλειά που έγινε από τον Υπουργό Καραμανλή, και η συνεργασία μου μαζί του για την ανάπτυξη των σιδηροδρομικών υποδομών.
Υπάρχει η πρόταση για μια σιδηροδρομική σύνδεση υψηλής ταχύτητας μεταξύ του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης και του λιμανιού της Βάρνας στη Βουλγαρία, δημιουργώντας μια εναλλακτική λύση στον Βόσπορο. Υπάρχει επίσης η συζήτηση για έναν αγωγό πετρελαιοειδών του ΝΑΤΟ που θα μπορούσε να ξεκινά από την Καβάλα, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στον εφοδιασμό καυσίμων του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, αξιοποιώντας τη διυλιστική ικανότητα στην Κόρινθο με τη Motor Oil και τη Helleniq, αλλά και το διυλιστήριο της Θεσσαλονίκης.
Υπάρχει, λοιπόν, τεράστια δυναμική για την Ελλάδα να αξιοποιήσει τον συνδυασμό της στρατηγικής της γεωγραφίας και των σχέσεων που διαθέτει. Και, ξέρετε, πάντα επισημαίνω ότι στα πρώτα χρόνια της καριέρας του, ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης είχε σημαντική δραστηριότητα στα Βαλκάνια. Άρα κατανοεί και την επιχειρηματική διάσταση αυτών των σχέσεων.
Πόσο έχει αλλάξει η Ελλάδα από τότε που ήρθατε; Γνωρίζετε πολύ καλά τη χώρα.
Δραματικά. Ήρθα στην Ελλάδα πριν από 10 χρόνια, το 2016, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούσαν βαθιά για την οικονομική κρίση της χώρας, για τον κίνδυνο κατάρρευσης ορισμένων συστημικών τραπεζών, για το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, και για την πρόκληση να οικοδομηθεί ένας ισχυρός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ μέσα σε μια χώρα που βίωνε μια κρίση ιστορικών διαστάσεων.
Σήμερα, η Ελλάδα είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρωζώνης. Έχει εξελιχθεί σε περιφερειακό ηγέτη, όπως συζητήσαμε. Διαθέτει μια πολύ πιο δυναμική και στρατηγικά προσανατολισμένη εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Δυτικά Βαλκάνια.
Δίνω μεγάλη πίστωση στην ελληνική κυβέρνηση για τον στρατηγικό της ρόλο στην Ουκρανία. Στον Υπουργό Άμυνας Δένδια, πριν από αυτόν στον Υπουργό Άμυνας Παναγιωτόπουλο, και στον Δένδια και ως Υπουργό Εξωτερικών. Η Ελλάδα έχει τεράστια πολιτισμική επιρροή, ιδιαίτερα στη Μαριούπολη. Μια πόλη που αποτέλεσε το μεγαλύτερο θύμα της ρωσικής εισβολής, όπου η Ελλάδα έχει κυριολεκτικά χιλιάδες χρόνια πολιτιστικής παρουσίας. Είμαι πιθανότατα ο τελευταίος Αμερικανός πρέσβης που επισκέφθηκε το πανεπιστήμιο στη Μαριούπολη, που είδε τους Έλληνες φοιτητές και την ελληνική σημαία να κυματίζει πάνω από αυτό.
Πότε ήταν αυτό;
Αυτό θα ήταν το 2016. Και ήμουν σε επαφή με την ουκρανική κυβέρνηση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή, γιατί ο γενναίος Γενικός σας Πρόξενος στη Μαριούπολη ήταν ένας από τους τελευταίους Δυτικούς που έφυγαν από την πόλη, και έμεινε, νομίζω, για περίπου τρεις εβδομάδες κατά τη διάρκεια της ρωσικής εισβολής. Ήταν μια αξιοσημείωτη, πραγματικά αξιοσημείωτη ιστορία. Κάποια μέρα θα γίνει ταινία.
17°
