Κριτική ανάλυση των ελληνοτουρκικών σχέσεων με αφορμή το βιβλίο «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» του Άγγελου Συρίγου
Στην εξωτερική πολιτικήυπάρχει μια σχολή σκέψης που θα μπορούσε να ονομαστεί Ζήκος ο Μπακαλόγατος ή «κρατάτε με, θα τον δείρω». Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι η άσκηση κριτικής σε κάθε απόπειρα προσέγγισης με την Τουρκία, η οποία χαρακτηρίζεται ως μειοδοτική. Εννοείται πως ανθεί από τη θέση της αντιπολίτευσης. Γιατί, όταν πολιτικοί αυτής της αντίληψης βρεθούν στην εξουσία, κάνουν την πάπια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Κώστας Καραμανλής, κουμπάρος του Ερντογάν, αλλά και ο Αντώνης Σαμαράς. Εκτός κυβέρνησης ανακηρύσσει την ΑΟΖ, ως πρωθυπουργός σφύριζε αδιάφορα.
Αυτή τη σχολή σκέψης ανέλαβε να υποστηρίξει θεωρητικά στο τελευταίο βιβλίο του «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» ο καθηγητής στο Πάντειο, βουλευτής της ΝΔ και πρώην υφυπουργός Άγγελος Συρίγος. Η βασική του θέση είναι ότι η Ελλάδα γενικώς χάνει. Με «σταδιακές υποχωρήσεις», γράφει, «το Αιγαίο μεταβλήθηκε σε μια πελώρια γκρίζα ζώνη αμφισβητήσεων», ενώ η Τουρκία «έχει εν τοις πράγμασι φιλανδοποιήσει μερικώς την ελληνική εξωτερική πολιτική».
Για να αντιστραφεί η κατάσταση, η πρόταση Συρίγου είναι να εγκαταλείψουμε το δόγμα ότι η Ελλάδα δεν διεκδικεί τίποτα και να προχωρήσουμε σε σταδιακή άσκηση των δικαιωμάτων μας στο Αιγαίο. Σε αυτά περιλαμβάνεται η ανακήρυξη της ΑΟΖ, η θέσπιση αλιευτικής ζώνης 12 μιλίων, η δημιουργία ενεργειακών διαδρόμων με ηλεκτρικά καλώδια από Αφρική και Μ. Ανατολή αλλά και πρωτοβουλίες για τα χωρικά ύδατα και τον εναέριο χώρο. Αναγνωρίζει βέβαια ότι μια τέτοια πολιτική θα προκαλέσει ένταση με την Τουρκία. Έχει όμως το φάρμακο. Να αναβαθμιστεί η χώρα μας σε «ζωτικό γεωπολιτικό παίκτη».
Αυτό έχει μια σειρά από προϋποθέσεις. Να γίνουμε «αυτόνομη περιφερειακή δύναμη» με επιρροή πέραν των συνόρων και «βασικός συνομιλητής» των μεγάλων δυνάμεων για τις εξελίξεις στην περιοχή. Να αποκτήσουμε ισχυρή οικονομία, η οποία θα μπορεί να υποστηρίξει μια γενναία αύξηση των δαπανών για την εξωτερική πολιτική και την άμυνα. Σ’ αυτό το τελευταίο, την άμυνα, δίνει ιδιαίτερο βάρος. «Η διατήρηση της αμυντικής ικανότητας της Ελλάδας», σημειώνει χαρακτηριστικά, «είναι ο κύριος όρος αποτροπής ελληνοτουρκικού πολέμου». Για τον λόγο αυτό ζητά βαλλιστικούς πυραύλους και ντρόουν με δυνατότητα να πλήξουν την Τουρκία βαθιά στο έδαφός της. Θα αντιμετωπιστεί έτσι το μειονέκτημα του μικρού βάθους της Ελλάδας. Παράλληλα θέλει την επέκταση του αμυντικού δόγματος ώστε να καλύπτει την Κύπρο, η οποία σήμερα είναι ευάλωτη. Το βασικό στοιχείο της προσέγγισής του, ωστόσο, είναι ότι θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι και να διαμηνύσουμε στην Τουρκία πως μια «σημειακή κρίση θα λειτουργήσει ως σπίθα που θα βάλει φωτιά στον κάμπο». Να απειλήσουμε δηλαδή με «γενικευμένη και πλήρη σύγκρουση»!
Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος καθηγητής διεθνών σχέσεων για να καταλάβει πόσο διάτρητη είναι αυτή η επιχειρηματολογία. Πόσο ρεαλιστική μπορεί να είναι μια αμυντική πολιτική η οποία θα καλύπτει την Κύπρο, την ώρα που ήδη βρίσκονται στο νησί πάνω από 40.000 Τούρκοι στρατιώτες και υπάρχει απεριόριστη δυνατότητα ενίσχυσής τους. Για να μην πούμε για το Καστελόριζο ή οποιοδήποτε από τα μικρά νησιά, που θα μπορούσαν εύκολα να καταληφθούν και να αποτελέσουν χαρτί εκβιασμού σε μελλοντική διαπραγμάτευση.
Το πρόβλημα προφανώς είναι βαθύτερο. Πόσο ρεαλιστικό είναι να πιστεύουμε πως με μια πολιτική οιονεί κανονιοφόρων θα υποχρεώσουμε την Τουρκία να παραιτηθεί των αξιώσεών της; Ακόμα περισσότερο, αν η Ελλάδα αρχίσει να ασκεί στην πράξη τα δικαιώματά της, τι θα εμποδίσει την Τουρκία να κάνει το ίδιο; Να ξεκινήσει έρευνες, π.χ., ή και γεωτρήσεις στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Το έχει επιχειρήσει στο παρελθόν και προφανώς θα το κάνει ξανά. Τότε πώς θα αντιδράσει η Ελλάδα; Θα επιστρέψουμε στο «Βυθίσατε το Χόρα»; Ή μήπως θα το βυθίσουμε πράγματι;
Στο μυαλό του Συρίγου η πιθανότητα ενός πολέμου είναι αποδεκτή. Την αντιμετωπίζει με μια ευκολία που εκπλήσσει και αγγίζει τα όρια του κυνισμού. «Η διεκδίκηση περιλαμβάνει και διακινδύνευση», γράφει, και αλλού προσθέτει ότι «αν δεν μπεις στο νερό, δεν πιάνεις ψάρια». Σε μια εποχή που έχουμε δει καθαρά τις επιπτώσεις –απίστευτες καταστροφές και χιλιάδες νεκρούς– προκαλεί απορία το πώς μπορεί να θεωρεί κάποιος τον πόλεμο μέρος της λύσης, έστω και ως παράπλευρο ενδεχόμενο. Να πιστεύει ότι, αν αρχίσουμε να ανταλλάσσουμε πυραύλους, κάποιος μπορεί να βγει κερδισμένος. Πολύ περισσότερο όταν η κατάληξη δεν μπορεί παρά να είναι μια συνολική διαπραγμάτευση, ακριβώς όπως θέλει η Τουρκία. Εκτός κι αν πιστεύει ότι θα πάρουμε την Πόλη και οι Τούρκοι θα παραδοθούν.
Δεν είναι βέβαια σαφές αν όλα αυτά ο Συρίγος τα εννοεί. Γιατί στο τέλος του βιβλίου, κατανοώντας προφανώς την αδύναμη θέση της Ελλάδας, προτείνει οι χώρες της περιοχής να «μεταβιβάσουν τα δικαιώματά τους επί της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ» σε έναν διεθνή οργανισμό αποκλειστικά για τις έρευνες και την πόντιση των καλωδίων. Εξαιρετική ιδέα. Εξ όσων γνωρίζω, κανείς, υπερπατριώτης ή νενέκος, δεν έχει τολμήσει να προτείνει μεταβίβαση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η οποία, φυσικά, αντιφάσκει με όλη τη λογική της επιθετικής πολιτικής που υποστηρίζει. Κάποιος θα μπορούσε να προτείνει μάλιστα να γίνει ανάλογη κίνηση και μεταβίβαση δικαιωμάτων για τη δημιουργία, π.χ., αιολικών πάρκων. Συνεκμετάλλευση και συνεργασία, αντί διαιώνιση της αντιπαράθεσης. Ελσίνκι στη νιοστή δηλαδή.
ΥΓ.: Στο βιβλίο υπάρχουν και δύο ανεπίτρεπτα φάουλ, τα οποία θυμίζουν επικίνδυνα θεωρίες συνωμοσίας περί εσωτερικού εχθρού. Το πρώτο, η κατηγορία που απευθύνει ότι κάποιοι –συνάδελφοί του καθηγητές άραγε;– επιδιώκουν τον «εξωραϊσμό» της τουρκοκρατίας για να στηρίξουν λύση μέσω του διαλόγου. Και το δεύτερο ότι τμήματα της «ιθύνουσας τάξεως» θεωρούν ορισμένες ελληνικές θέσεις «υπερβολικές». Αυτός εκφράζει τον αγνό λαό.
10°
