Ο παιδίατρος Σπύρος Μαζάνης εξηγεί γιατί οι ηλικίες 13-15 είναι οι πιο ευάλωτες και γιατί η πρόληψη ξεκινά από τη συζήτηση, όχι την απαγόρευση
Ο Σπύρος Μαζάνηςείναι ένας έμπειρος παιδίατρος. Το ιατρείο του στον Χολαργό είναι διακοσμημένο με πρωτοσέλιδα εφημερίδων από τη δεκαετία του ’80 και του ’90, όταν ο ίδιος ήταν εκ των επικεφαλής της ομάδας των γιατρών για τα λεγόμενα «παιδιά του σωλήνα».
«Είναι οι προκλήσεις που εμφανίζονται στο διαδίκτυο, σε όλες τις πλατφόρμες, TikTok, Instagram, όπου οι νέοι τα μιμούνται, θέλουν να τα επαναλάβουν, να τα βιντεοσκοπήσουν και να τα προβάλουν. Περιλαμβάνουν όμως επικίνδυνες πράξεις που προκαλούν αυτοτραυματισμούς, επικίνδυνες δοκιμασίες αντοχής».
Επισημαίνει ότι ψυχολογικά πρόκειται για έναν νέο ναρκισσισμό: «Οι έφηβοι είναι βυθισμένοι στην υπερέκθεση, εξαρτημένοι από την ανάγκη της καλής εικόνας, θέλουν φήμη και δόξα ανάμεσα στους συνομηλίκους τους κι αναζητούν την αίσθηση της παράνομης δράσης, δηλαδή την αδρεναλίνη».
Δίνει μία νευροβιολογική ερμηνεία για αυτό. «Ο προμετωπιαίος φλοιός, το σημείο του εγκεφάλου που δημιουργεί την αίσθηση της λογικής και του κινδύνου, δεν λειτουργεί ακόμα. Είναι ανώριμος, λόγω ηλικίας. Γι' αυτό ο έφηβος έχει άγνοια κινδύνου». Και συμμετέχει «από την ανάγκη αποδοχής και αναγνώρισης, για να ενταχθεί στην ομάδα. Υπάρχει ο φόβος του αποκλεισμού, ο φόβος μήπως χάσει κάτι. Μιμούνται χωρίς εκτίμηση κινδύνου».
Οι πιο ευάλωτες ηλικίες, κατά τον Μαζάνη, είναι τα 13 με 15. «Η σκληρή εφηβεία. Είναι η φάση που το παιδί θέλει να αποκτήσει ελευθερία, να ξεφύγει από την οικογένεια, από τον έλεγχο των γονιών, ιδιαίτερα από την προστασία της μάνας. Και είναι η ηλικία που, επιστημονικά, το παιδί πρέπει να μπει σε κανόνες για να αισθανθεί ασφάλεια. Αν δεν έχουν μπει κανόνες, αισθάνεται ανασφάλεια. Και τότε ό,τι βρίσκει που το εντυπωσιάζει, το ακολουθεί».
Η εικόνα δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης
Το ιατρείο ως παρατηρητήριο
Γιατί όμως ένας παιδίατρος ασχολείται με το TikTok; Επειδή «οι επιπτώσεις είναι και σωματικές και ψυχικές - ο παιδίατρος είναι ο άνθρωπος που παρακολουθεί την οικογένεια. Παίρνει το παιδί από τη στιγμή που γεννιέται και το μεγαλώνει. Μπορεί να κάνει πρώιμη ανίχνευση στη συμπεριφορά, να παρέμβει, να περιορίσει την εξέλιξη, να θεραπεύσει ή να παραπέμψει σε ψυχολόγο».
Αυτό τι σημαίνει όσον αφορά στην ίδια την εξέταση; «Η τάση της νέας παιδιατρικής είναι ότι δεν ρωτάμε πια μόνο “είσαι καλά, πού πονάς, τι τρως”. Πρέπει να ρωτάμε πόσες ώρες είσαι στο διαδίκτυο, έχεις περισσότερους φίλους στο διαδίκτυο ή στην πραγματική ζωή, τι ώρα κοιμάσαι, τι ώρα ξυπνάς. Πρέπει να ψάχνουμε λίγο την κοινωνική ζωή του παιδιού». Κι αυτό γιατί τα περιστατικά που φτάνουν στο ιατρείο είναι υποκαταγεγραμμένα. «Το παιδί από φόβο δεν λέει ότι χτύπησε επειδή συμμετείχε σε ένα challenge. Λέει “τσακώθηκα με τον συμμαθητή μου, γλίστρησα, έπεσα”. Φοβάται την παρατήρηση και την τιμωρία».
«Δεν είναι θέμα τεχνολογίας, είναι θέμα παιδιατρικής πρόληψης», τονίζει, σημειώνοντας ότι οι διεθνείς μελέτες δείχνουν αυξημένο κίνδυνο τραυματισμών, αυτοκτονιών και θανάτων.
«Είναι η σκοτεινή γωνιά του διαδικτύου, με πάνω από εκατό χιλιάδες σχετικές ιστοσελίδες. Και η συμμετοχή του εφήβου αυξάνεται όταν προηγείται έκθεση στο βίντεο. Όσο βλέπει, χαμηλώνει το επίπεδο προσοχής του, το θεωρεί ασφαλές. Ειδικά όταν υπάρχει και κοινωνική επιβράβευση».
Οι αριθμοί της Ελλάδας
«Η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, σε έρευνα του 2023, ανέφερε ότι 95% των παιδιών σερφάρουν από το κινητό και 17% δέχτηκαν κάποιου είδους παρενόχληση». Και για το TikTok, με βάση την έρευνα του ΕΚΠΑ του 2025: «Τρεισήμισι εκατομμύρια χρήστες στην Ελλάδα, περίπου 30% του πληθυσμού. Το 33% είναι κάτω των 25, με πιο ευάλωτη την ηλικία 18-19. Το 42% το χρησιμοποιεί δύο με τέσσερις ώρες την ημέρα, το 38% πάνω από τέσσερις. Και το 21%, ένας στους πέντε χρήστες, εμπίπτει στην ομάδα υψηλού κινδύνου για εθισμό στην πλατφόρμα».
Στην ερώτηση αν τα challenges γίνονται με τον καιρό πιο ήπια, απαντά: «Όχι, γίνονται όλο και πιο επικίνδυνα, γιατί προσπαθούν να εφεύρουν όλο και κάτι άλλο. Εδώ δεν εμφανίζονται πάντοτε στην ακραία τους μορφή ακόμα, υιοθετούνται όμως γρηγορότερα. Προσαρμόζονται στη σχολική κουλτούρα, ο κίνδυνος υποτιμάται από γονείς και παιδιά, η πίεση των συνομηλίκων είναι ο βασικός παράγοντας συμμετοχής. Και ενδιαφέρουν περισσότερο τα challenges που σχετίζονται με αντοχή στον πόνο». Πώς το εξηγεί; «Είναι θέμα μαγκιάς. Θα δείξεις τη μαγκιά σου περισσότερο αν αντέξεις τον πόνο. Το βλέπουμε και στα αγόρια και στα κορίτσια, αλλά περισσότερο στα αγόρια, γιατί τα αγόρια επιδεικνύονται».
Ποιος είναι ο μηχανισμός διάδοσης; «Ξεκινούν για πλάκα. Συζητούνται στα διαλείμματα, μεταφέρονται από κινητό σε κινητό, εκδηλώνονται εκτός σχολείου, δηλαδή δεν γίνονται άμεσα αντιληπτά. Και το χαρακτηριστικό είναι ότι οι γονείς λένε πως δεν ήξεραν ότι υπάρχει κάτι τέτοιο».
«Τα social media δεν είναι ουδέτερα, δεν είναι αθώα. Προωθούν το ακραίο, ευνοούν την κλιμάκωση. Τα παιδιά δεν συμμετέχουν για διασκέδαση, αλλά για τα likes και τα σχόλια, που ενισχύουν την επανάληψη. Είναι δημόσιο, παιδιατρικό, υγειονομικό ζήτημα».
Υπάρχει ένα σημείο όπου ο παιδίατρος ανεβάζει τον τόνο. «Ενώ λέμε να μην χρησιμοποιούν τα παιδιά τις οθόνες, υπάρχουν δικαστικές αποφάσεις για τη συνεπιμέλεια όπου είναι υποχρεωτικό κάθε βράδυ, γύρω στις εννιά, το παιδί να επικοινωνεί ένα τέταρτο με είκοσι λεπτά με τον άλλο γονιό. Βάζουν παιδιά 15 μηνών, 20 μηνών, δύο, τριών χρονών να μιλάνε κάθε μέρα μέσω Viber, με εικόνα. Πώς, όταν εθίζεις ένα παιδί από τόσο μικρή ηλικία με νομική απόφαση, θα το αποτρέψεις μετά;»
Και συνεχίζει: «Δεν είναι προς όφελος του παιδιού. Είναι προς όφελος των γονιών που θέλουν επικοινωνία».
Και η απαγόρευση για τους κάτω των 15, στη λογική του Kids Act που παρουσίασε η Κομισιόν; «Είναι μόνο ένα μέτρο, δεν λύνει το θέμα. Το θέμα θα λυθεί με την εκπαίδευση, με την παιδεία. Οι οθόνες, το διαδίκτυο, η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλεία που, αν αξιοποιηθούν σωστά, έχουν ευεργετικά αποτελέσματα. Η κατάχρηση φέρνει τις παθολογικές καταστάσεις». Το πρόβλημα, επισημαίνει, είναι ότι οι σημερινοί γονείς, 25 έως 40 χρονών, «είναι οι άνθρωποι που μεγάλωσαν με τις οθόνες. Πρέπει πρώτα να εκπαιδεύσουμε τους γονείς, και εκείνοι θα εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους».
Προτείνει ένα πλαίσιο. «Η απόλυτη απαγόρευση δεν λειτουργεί, η τιμωρία δεν λειτουργεί, ο εκφοβισμός δεν λειτουργεί, γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη μυστικότητα και μειώνουν την εμπιστοσύνη. Λειτουργεί η ενημέρωση των γονιών, η συζήτηση χωρίς ενοχοποίηση. Ο παιδίατρος πρέπει να ρωτά, να μην γελοιοποιεί τη συμπεριφορά του παιδιού, να το κερδίσει, να είναι σύμμαχος και όχι κριτής. Η πρόληψη είναι η συζήτηση, όχι η απαγόρευση».
Και για τους γονείς που αναρωτιούνται πώς θα καταλάβουν τι συμβαίνει; «Ανεξήγητοι τραυματισμοί, μυστικότητα με το κινητό, άγχος ή φόβος να μιλήσει, ξαφνικές αλλαγές συμπεριφοράς. Η ήρεμη συζήτηση αποκαλύπτει περισσότερα από την πίεση».
Έχει δε και μια πρακτική ιδέα. «Το μεσημέρι της Κυριακής, που μαζεύεται η οικογένεια να φάει, να υπάρχει ένα σημείο στο σπίτι που να το λένε parking κινητών. Όλοι να αφήνουν εκεί τα κινητά τους. Μπορεί να γίνει και στα σχολεία, και σε εστιατόρια. Να δημιουργηθεί μια κουλτούρα ζωής χωρίς κινητό».
24°
