Η Μαχνάζ Σιραλί μιλά στην ATHENS VOICE για ένα καθεστώς που πλέον λειτουργεί ως δίκτυο ένοπλων ομάδων, την ώρα που η ιρανική κοινωνία πιέζει για το τέλος του
Η εικόνα που μεταφέρει δεν είναι απλώς μια ερμηνεία της ιρανικής πραγματικότητας, αλλά μια ωμή αποτύπωση ενός συστήματος που έχει χάσει τον πυρήνα του. Η Μαχνάζ Σιραλί περιγράφει ένα καθεστώς χωρίς συντονισμό - ένα μωσαϊκό ένοπλων ομάδων που επιβάλλουν τον έλεγχο με τη βία, την ώρα που η κοινωνία, κυρίως οι νέοι, βρίσκεται σε κατάσταση εξάντλησης. Στην ανάγνωσή της, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν βρίσκεται απλώς σε κρίση, αλλά σε φάση αποσύνθεσης, με την κατάρρευση να είναι ζήτημα χρόνου.
Η Μαχνάζ Σιραλί είναι Ιρανή κοινωνιολόγος, πολιτική επιστήμονας και συγγραφέας, με εξειδίκευση στην ανάλυση της ιρανικής κοινωνίας και των πολιτικών εξελίξεων στο Ιράν. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και το 1994 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή στην κοινωνιολογία στην École des Hautes Études en Sciences Sociales στο Παρίσι, με αντικείμενο την κρίση της νεολαίας στο Ιράν. Έχει διδάξει στο Sciences Po και έχει διατελέσει διευθύντρια σπουδών στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Παρισιού.
Ποιος κατέχει πραγματικά την εξουσία σήμερα στο Ιράν και σε ποιο βαθμό η τρέχουσα ηγεσία είναι συνεκτική;
Είναι μια εξαιρετική ερώτηση, είναι η ίδια ερώτηση που θέτουμε όλοι στον εαυτό μας, και η απάντηση είναι ότι δεν ξέρουμε. Έχω την εντύπωση ότι ούτε οι ίδιοι οι Ιρανοί ηγέτες δεν ξέρουν ποιος κυβερνά. Η απόδειξη είναι ότι έστειλαν 80 άτομα για τις διαπραγματεύσεις. Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί. Η ιρανική ομάδα, η αντιπροσωπεία που πήγαινε κάθε φορά στις διαπραγματεύσεις, αποτελούνταν από 4-5 άτομα το πολύ. Αυτή τη φορά έστειλαν 80 άτομα.
Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι μέσα στο σύστημα δεν υπάρχει κανείς που να κυριαρχεί. Υπάρχουν διαφορετικές φατρίες, διαφορετικές ομάδες, και ο καθένας έχει μια κάποια εξουσία, αλλά μεταξύ τους δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να ηγηθεί. Είναι ένα καθεστώς που βασιζόταν στο ίδιο το πρόσωπο του Χαμενεΐ, του ανώτατου ηγέτη. Ο ανώτατος ηγέτης έφυγε, εξαλείφθηκε. Προφανώς, ούτε ο γιος του υπάρχει πλέον, νομίζω πέθανε μαζί με τον πατέρα του. Άρα δεν υπάρχει κανείς. Η αρχιτεκτονική της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι τέτοια που πρέπει πάντα να υπάρχει ένας συντονιστής. Εφόσον τώρα εξαφανίστηκε, δεν υπάρχει πλέον συντονιστής. Έτσι, έχουμε μπροστά μας στρατηγούς των Φρουρών της Επανάστασης, διπλωμάτες, πολιτικούς που δεν είναι καθόλου, μα καθόλου συνηθισμένοι να συνεννοούνται μεταξύ τους.
Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό;
Γιατί ήταν πάντα συνηθισμένοι να λαμβάνουν εντολές από πάνω, από το πρόσωπο του ανώτατου ηγέτη. Και κάθε φορά που είχαν συζητήσεις ή διαφωνίες μεταξύ τους, με τον συντονισμό του ανώτατου ηγέτη κατέληγαν σε μια κάποια συνεννόηση. Τώρα αυτό έχει εξαφανιστεί, τελείωσε. Δεν υπάρχει πια ανώτατος ηγέτης, δεν υπάρχει συντονιστής. Και έτσι έχουμε μπροστά μας ανθρώπους με κάποια εξουσία που δεν ξέρουν, δεν έχουν μάθει να δουλεύουν μαζί, ούτε καν με έναν στοιχειώδη συλλογικό τρόπο. Και γι’ αυτόν τον λόγο, όταν πέθανε ο Χαμενεΐ, και μάλιστα ακόμη και πριν, έλεγα ότι το καθεστώς στηρίζεται στο ίδιο το πρόσωπό του· αρκεί να τον σκοτώσουν και το καθεστώς θα καταρρεύσει. Κατά τη γνώμη μου, η Ισλαμική Δημοκρατία κατέρρευσε την ίδια ημέρα που εξαλείφθηκε ο ανώτατος ηγέτης. Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, αυτό το καθεστώς έχασε το κεφάλι του.
Δεν υπάρχει πλέον πολιτική εξουσία;
Έχουμε πολιτοφυλακές που ήρθαν από το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν -Hashd al-Shaabi, Zainabiyoun, Fatemioun- ήρθαν από παντού και πυροβολούν τα παράθυρα των σπιτιών, πυροβολούν Ιρανούς στους δρόμους, και αυτό δεν είναι ορισμός πολιτικής εξουσίας. Δεν έχουμε να κάνουμε με πολιτική εξουσία. Έχουμε να κάνουμε με πολιτοφυλακές που επιβάλλουν τρόμο. Ποιος είναι ο ορισμός ενός πολιτικού καθεστώτος; Είναι μια εξουσία που επιβάλλει τον νόμο και τα δικαιώματα. Σήμερα στο Ιράν δεν υπάρχει ούτε νόμος ούτε δικαιώματα. Άρα το Ιράν έχει πέσει στα χέρια των πολιτοφυλακών και δεν υπάρχει ένα πρόσωπο που να κυβερνά, αλλά μυριάδες πρόσωπα που επιβάλλουν τη βούλησή τους. Θα διαρκέσει αυτό; Προφανώς όχι.
Αν, για παράδειγμα, τέλειωνε ο πόλεμος σήμερα, ποια θα ήταν η εικόνα εντός Ιράν;
Αν τα αμερικανικά και ισραηλινά στρατεύματα αποχωρήσουν σήμερα και δεν υπάρχει πλέον καμία απειλή για το καθεστώς, όσοι βρίσκονται μέσα στο σύστημα θα συγκρουστούν μεταξύ τους. Θα αλληλοσκοτωθούν. Το καθεστώς δεν έχει πλέον τίποτα από αυτό που είχε πριν. Δεν έχουμε να κάνουμε με Ισλαμική Δημοκρατία. Έχουμε να κάνουμε με πολιτοφυλακές που επιβάλλουν τρόμο. Αυτή είναι η σημερινή κατάσταση στο Ιράν. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν πιστεύω ότι μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία με τους Αμερικανούς. Δεν είναι δυνατόν. Ποιος θα αποφασίσει τι; Δεν συμφωνούν μεταξύ τους. Και αν, για παράδειγμα, σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει ανακοινώσεις προς την ιρανική πλευρά, δεν ακούμε τίποτα, γιατί δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να μιλήσει εκ μέρους των άλλων. Κανείς. Και αυτό είναι που πρέπει να γίνει κατανοητό. Οι Γάλλοι υπερεκτιμούν την ικανότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Δεν βλέπουν σε ποιο βαθμό αυτό το καθεστώς είναι κατεστραμμένο. Σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία είναι στο έδαφος.
Άρα εκτιμάτε ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε φάση δομικής αποσύνθεσης;
Δεν υπάρχει πλέον καθεστώς. Είναι ένοπλες πολιτοφυλακές που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. Για πόσο ακόμη; Δεν μπορώ να σας πω. Θα καταρρεύσει σύντομα; Σίγουρα. Οι Ιρανοί όμως είναι ανυπόμονοι και δεν μπορούν να αντέξουν να παρατείνεται αυτή η κατάσταση. Θέλουν να τελειώσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Είναι στα όρια της αντοχής τους.
Έχει αλλάξει σημαντικά η ισορροπία μεταξύ καταστολής και αμφισβήτησης τον τελευταίο χρόνο;
Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι αναμφισβήτητα αποδυναμωμένη. Δεν μπορούμε πλέον καν να μιλάμε για καθεστώς. Είναι πολύ πιο αδύναμη από πριν. Έχει χάσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες. Έχει χάσει την ικανότητα πλήγματος. Δεν αποτελεί πλέον απειλή για το Ισραήλ. Η ικανότητά της να κατασκευάζει βόμβες έχει καταστραφεί. Ωστόσο, οι μηχανισμοί καταστολής παραμένουν εξίσου ισχυροί. Το να καταστέλλεις έναν άοπλο πληθυσμό δεν είναι δύσκολο. Μόλις χθες το βράδυ σκότωσαν Ιρανούς σε σημεία ελέγχου. Είναι πάντα έτοιμοι να σκοτώνουν πολίτες. Αυτό είναι η ειδικότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το είδαμε και στον πόλεμο. Πυροβόλησαν κατοικίες στο Ντουμπάι, στην Τουρκία, στις χώρες του Κόλπου, παντού. Είναι πολύ καλοί στο να σκοτώνουν αμάχους. Αλλά ως στρατιωτική δύναμη δεν αποτελούν πλέον σοβαρή ισχύ.
Στους νέους Ιρανούς που αντιτίθενται στο καθεστώς, παρατηρείται κάποια απογοήτευση απέναντι σε εξωτερικούς παράγοντες, ιδίως προς τον Ντόναλντ Τραμπ και τις υποσχέσεις του για το Ιράν;
Σε όλους τους νέους Ιρανούς, γιατί δεν γνωρίζω κανέναν νέο που να είναι υπέρ του καθεστώτος. Ακόμη και τα παιδιά των ανθρώπων του καθεστώτος είναι εναντίον του. Όμως είναι πολύ νέοι. Δεν έχουν πολιτικό βάρος, δεν έχουν εμπειρία. Έτσι, όταν ο Τραμπ λέει κάτι που δεν τους αρέσει, απογοητεύονται· την επόμενη μέρα, αν πει το αντίθετο, ενθουσιάζονται. Είναι σε μεγάλη ένταση, πολύ ανήσυχοι. Προσπαθώ να τους καθησυχάσω, να τους πω να κοιτούν τις πράξεις και όχι τα λόγια. Το 80% της κοινωνίας είναι κάτω των 40 ετών. Είναι μια πολύ νέα κοινωνία, ανυπόμονη, χωρίς πολιτική εμπειρία. Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μεγάλη αποδοχή. Και ο Νετανιάχου είναι πολύ δημοφιλής στους νέους, γιατί θεωρούν ότι είναι σταθερός. Ο Τραμπ θεωρείται εθνικός ήρωας, γιατί εξάλειψε τον Χαμενεΐ.
Παρατηρείτε αλλαγή στην πολιτική συνείδηση των νέων γενεών σε σχέση με προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας;
Βλέπω ότι όσο περνά ο χρόνος, οι Ιρανοί καταρρέουν ψυχολογικά και αντέχουν όλο και λιγότερο το καθεστώς. Η κοινωνία έχει φτάσει σε πλήρη εξάντληση. Δεν μπορεί να αντέξει ούτε μία ημέρα ακόμη. Θέλουν να τελειώσει πάση θυσία. Είναι έτοιμοι να πληρώσουν οποιοδήποτε τίμημα.
Ποιες είναι σήμερα οι πιο αξιόπιστες πηγές σας για να κατανοήσετε τι συμβαίνει στο Ιράν, παρά τους περιορισμούς και τη λογοκρισία;
Εδώ και 50 ημέρες δεν έχω πρόσβαση στο δίκτυό μου, που περιλαμβάνει πάνω από 60.000 νέους με τους οποίους επικοινωνούσα καθημερινά. Τώρα ενημερώνομαι μέσω Ιρανών στην Ευρώπη που μιλούν με συγγενείς και φίλους στο Ιράν. Κατά διαστήματα εμφανίζονται μηνύματα στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά δεν μπορώ να κάνω εις βάθος έρευνα. Έχω χάσει επαφή ακόμη και με την οικογένειά μου.
Σε ποιο βαθμό ο φόβος παραμένει αποτελεσματικό εργαλείο ελέγχου για το καθεστώς;
Δεν είναι θέμα φόβου. Είναι θέμα επιβίωσης. Οι Ιρανοί δεν θέλουν να πεθάνουν. Τους προτρέπω να μένουν στα σπίτια τους όσο το καθεστώς σκοτώνει.
Πώς αξιολογείτε τον πραγματικό αντίκτυπο της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν;
Τη θεωρώ εξαιρετική. Ο Ντόναλντ Τραμπ γνωρίζει πώς να αντιμετωπίζει τους δικτάτορες της Μέσης Ανατολής. Η πολιτική του είναι συνεκτική και αποτελεσματική.
Είστε αισιόδοξη για το μέλλον ή αναμένετε μεγαλύτερη αστάθεια;
Είμαι πολύ αισιόδοξη. Πιστεύω ότι είναι το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είναι μια δύσκολη περίοδος, αλλά το τέλος έρχεται. Όσο πιο σύντομα, τόσο καλύτερα.
17°
