«Εικόνες δίχως τίτλο» της Γιούλικας Ψιμούλη

Μετά τις «Αληθινές Ιστορίες», μια μοναδική σύμπραξη ζωγραφικής, λογοτεχνίας και εγκατάστασης ήχου η Γιούλικα Ψιμούλη παρουσιάζει τώρα το νέο της βιβλίο με τίτλο «Εικόνες δίχως τίτλο», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ. Πρόκρειται για μία ιδιαίτερη συλλογή 60 εικόνων, που χωρίζονται σε τέσσερις εποχές του χρόνου. Κάθε εποχή αποδίδεται με 15 εικόνες, οι οποίες δεν έχουν τη μορφή διηγημάτων ή ποιημάτων, αλλά είναι απλές και ατόφιες περιγραφές της πραγματικότητας. Μέσα από αυτές η συγγραφέας προσκαλεί τον αναγνώστη σε μία διαδικασία παρατήρησης και αναστοχασμού, προσφέροντας έναν τρόπο διαφορετικής αντίληψης της καθημερινότητας και του κόσμου γύρω μας. 

Η Γιούλικα Ψιμούλη, χωρίς να επιδιώκει έναν προκαθορισμένο τίτλο για κάθε εικόνα, μας εισάγει σε έναν κόσμο όπου το νόημα δεν αναδύεται από μια προκαθορισμένη ιστορία, αλλά από την ίδια την παρατήρηση και αφοσίωση στις λεπτομέρειες. Στην αναζήτηση αυτή η συγγραφέας συναντά και πάλι τον Πέτρο Τατσιόπουλο, δημιουργώντας μια σύμπραξη που δίνει νέα διάσταση στην καλλιτεχνική της έκφραση. Η προηγούμενη συνάντησή τους άλλωστε ήταν μια πρωτότυπη εικαστική έκθεση με τίτλο «οι κέρινοι πίνακες - η αναζήτηση της τυχαιότητας», η οποία εξερεύνησε την έννοια της τυχαιότητας και την αισθητική της. Η έκθεση, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Γκαλερί Έρση, συνδυάστηκε με την ηχητική εγκατάσταση INST 4 του Πέτρου Τατσιόπουλου, ενισχύοντας το πνεύμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ εικόνας και ήχου, πραγματικότητας και φαντασίας.

Το βιβλίο «Εικόνες δίχως τίτλο» θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 6 Μάϊου 2026 στις 19.15 στο Myrtillo Cafe (Τριφυλίας και Ευσταθίου Λάμψα, στους Αμπελόκηπους). Για το βιβλίο θα μιλήσουν η Διώνη Δημητριάδου, ποιήτρια και κριτικός λογοτεχνίας, ο Γιώργος Ξυλιάς μηχανολόγος ηλεκτρολόγος μηχανικός και ενεργειακός επιθεωρητής, η Λεωνή Θανασούλα, ιστορικός μουσειολόγος.

Η Γιούλικα Ψιμούλη αναφέρεται στη διαδικασία της δημιουργίας του βιβλίου

«Το βιβλίο αυτό περιέχει 60 εικόνες. Μοιρασμένες στις 4 εποχές του χρόνου, 15 εικόνες για κάθε εποχή. Δεν είναι διηγήματα αλλά δεν είναι και ποιήματα. Είναι απλά η περιγραφή μιας εικόνας με τα παρελκόμενά της. Στην μυθοπλασία, συνήθως, έχουμε πρώτα την ιστορία στο μυαλό μας μαζί με το νόημα που θέλουμε να αποδώσουμε και ψάχνουμε μετά τις εικόνες εκείνες που μπορούν να το μεταδώσουν καλύτερα. Εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Προηγείται η εικόνα και η παρατήρησή της γεννάει το νόημα. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην ποίηση.

Γιατί όμως η Ψιμούλη επέλεξε την εικόνα ως μέσο έκφρασης;

«Γιατί να μιλήσω με εικόνες; Δεν ήταν κάποιο σχέδιο, σχεδόν προέκυψε μόνο του. Ήταν ίσως η ανάγκη να ξεκουράσω την ψυχή. Ή να τη θρέψω. Και ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος είναι η παρατήρηση. Όταν παρατηρείς με επίγνωση, βλέπεις πράγματα που συνήθως προσπερνάς. Αυτή η διαδικασία ήταν η αρχή κι όλα τα άλλα αναδύθηκαν σιγά σιγά, η αντίληψη της πραγματικότητας ή η επισφαλής αναζήτηση της αλήθειας.
Η γραφή και η εικόνα έχουν πολλά κοινά: Σχηματοποιούν το νόημα σε λέξη ή μορφή αντίστοιχα, μορφώνουν και δημιουργούν την πρόταση που γίνεται ή το ερώτημα που τίθεται.

Εμπεριέχουν συμβολισμό και είναι φορείς της μνήμης των ανθρώπων και των πολιτισμών. Εκφράζουν συναίσθημα. Ενίοτε το θεραπεύουν ή το υποκαθιστούν, δρουν ερευνητικά για τον κόσμο, ένα είδος ψηλάφησης της αλήθειας. Μιλούν πότε άμεσα, πότε έμμεσα, κρύβουν ή φανερώνουν κατά βούληση αλλά και κατά τύχη, κινούνται δηλαδή στο πιο μεγάλο φάσμα, αυτό ανάμεσα στη βούληση και την τυχαιότητα, το φάσμα όλων των τεχνών.

Είναι προϊόντα συνείδησης που μετουσιώνεται σε πράξη. Έχουν ηχόχρωμα ή χρώμα αντίστοιχα, δηλαδή συγκεκριμένη υπόσταση με επίδραση. Η επίδρασή τους είναι ενίοτε καταλυτική για τον άνθρωπο, ακόμη και για την πορεία του κόσμου. Τέλος, αποτελούν αισθητική πράξη. Η αισθητική είναι ο πυρήνας των πάντων, της ηθικής, της αρμονίας και της επίγνωσης».

Η συγγραφέας αναφέρει επίσης την επιρροή των δύο βασικών τομέων της δουλειάς της – της αρχιτεκτονικής και των εικαστικών τεχνών– στις δημιουργικές της διαδικασίες:

Ίσως να έπαιξε ρόλο στο να επιλέξω να μιλήσω με εικόνες και το γεγονός πως είμαι αρχιτέκτονας και εικαστικός. Η αρχιτεκτονική με έζησε, η τέχνη με έσωσε. Και οι δυο είναι σκέψη, κατασκευή και βίωμα στον χώρο, είναι λόγος και εικόνα συγχρόνως, είναι πράξη αισθητική, δηλαδή πράξη κοινωνική, που σημαίνει πράξη ήθους, συνέπειας κι ευθύνης.

Είναι απτές και πνευματικές ταυτόχρονα, γι αυτό προφανώς με συγκινούν, γιατί συμβαδίζουν με αυτές τις δύο ιδιότητες της φύσης μου.
Ο κόσμος συνηθίζει να τις ξεχωρίζει βάσει των στερεοτύπων που διαχωρίζουν την επιστήμη από την τέχνη. Ας μην ξεχνάμε όμως πως και οι δυο βασίζονται στον πειραματισμό κι έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την αναζήτηση. Μόνο ο τρόπος διαφέρει γιατί διαφέρει και το κίνητρο, όμως η βάση είναι η ίδια.

Προσωπικά στην τέχνη μου σχεδιάζω ή κατασκευάζω νοήματα και στη γραφή μου μιλώ με εικόνες. Φαίνεται να είναι δυο διαφορετικά πράγματα, σε μένα λειτουργούν σαν ένα και το αυτό: δεν νοείται μορφή δίχως νόημα και έννοια δίχως εικόνα. Ίσως, αν ήμουν μουσικός να αντικαθιστούσαν οι ήχοι τις μορφές και τα χρώματα. Πάντα όμως πρόκειται για το ίδιο πράγμα, το διττό πρόσωπο του κόσμου, αυτό του πνεύματος κι αυτό των αισθήσεων.

Σχετικά με το εξώφυλλο του βιβλίου, η Ψιμούλη εξηγεί τη σύνδεση του έργου με την έννοια της «πατρίδας» και του «σπιτιού»:

Η ζωγραφιά στο εξώφυλλο ονομάζεται home. Που σημαίνει σπίτι ή πατρίδα. Αυτό που σήμερα οι πόλεμοι που μαίνονται στερούν από πάρα πολλούς ανθρώπους. Είναι η φωλιά του ανθρώπου, εκεί που γεννιέται και αναπτύσσεται, εκεί που είναι με τους δικούς του. Είναι η πρώτη μορφή κοινωνίας στην οποία συμμετέχει, εκεί ζυμώνονται οι πρώτες σχέσεις, εκεί πρώτη φορά έρχεται απέναντι στον άλλο, εκεί μαθαίνει πώς να συμπεριφέρεται. Για μένα, και προφανώς γι αυτό διάλεξα αυτό το έργο για το εξώφυλλο, η συμπεριφορά είναι πολύ σημαντικό πράγμα. Πέρα από το τι έργο δημιουργήσαμε και τι θα αφήσουμε πίσω μας, αυτό που πραγματικά μετράει, αυτό που δίνει αξία στη ζωή, είναι το πώς συμπεριφερθήκαμε. Στον εαυτό μας και στους άλλους. Ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί με τον δικό του τρόπο το εικαστικό έργο, δεν χρειάζεται καν να γνωρίζει τον τίτλο. Εγώ είδα τον συσχετισμό του έργο του Πέτρου Τατσιόπουλου με το περιεχόμενο του βιβλίου ακριβώς στο πώς ο άνθρωπος σχετίζεται με τον έτερο, που μπορεί να είναι ο άλλος άνθρωπος, η φύση ή η ιστορία του, και με τον εαυτό του. Μέσα στο βιβλίο υπάρχει αυτή η σχέση. Είναι κοινό σε όλες τις εικόνες που περιγράφονται. Είτε προέρχεται η εικόνα από τη φύση, από ένα βίωμα, από κάτι υπαρκτό ή φανταστικό, ο άνθρωπος την μεταφράζει πάντα για τον άνθρωπο. Τον εαυτό του ψάχνει.

Όπως σημειώνει η ποιήτρια και κριτικός λογοτεχνίας Διώνη Δημητριάδου:

«Η Γιούλικα Ψιμούλη κατόρθωσε να εγκιβωτίσει μέσα στις λέξεις αυθεντικές εικόνες, που απηχούν τόσο τις απίστευτες λειτουργίες των φυσικών πραγμάτων όσο και τις λεπτές ισορροπίες των ανθρώπινων αισθημάτων. Έτσι όπως όλα δένουν στις "Εικόνες δίχως τίτλο", νιώθεις ταυτόχρονα τη μαγεία της γραφής αλλά και της φύσης. Πάνω απ’ όλα εννοείς την Τέχνη, με την εγγενή της δύναμη να ενώνει με μυστικές συνδέσεις τις διάφορες μορφές της, να μιλά με διαφορετικούς τρόπους, να επικοινωνεί αποτελεσματικά με όσους εισχωρούν στα «τοπία» της».

Επίσης ο μηχανολόγος ηλεκτρολόγος μηχανικός και ενεργειακός επιθεωρητής, Γιώργος Ξυλιάς γράφει για το βιβλίο:

«Στις “Εικόνες δίχως τίτλο” η Γιούλικα Ψιμούλη προτάσσει την περιγραφή Εικόνων έναντι του Λόγου. Εστιάζει σε καίρια υπαρξιακά θέματα, τα οποία ανατέμνει και προβάλλει με ιδιαίτερη ευαισθησία και διεισδυτικότητα. Χρησιμοποιεί δυνατές εικόνες της φύσης και της ζωής, τις οποίες περιγράφει στηριζόμενη στον πλούτο της ελληνικής γλώσσας. Όλα αυτά καταδεικνύονται με αποφθέγματα όπως: «Ασταθής ο κόσμος και ρευστός κι η πραγματικότητα λικνίζεται κι αλλάζει πρόσωπα…», «Οι μνήμες είναι οι ανάσες της αλήθειας. Ή, έστω, ό,τι απέμεινε από αυτή».

Συνολικά, το βιβλίο «Εικόνες δίχως τίτλο» προσφέρει μια έντονα συναισθηματική και βαθιά εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και του χρόνου. Η συγγραφέας αφήνει τον αναγνώστη να βυθιστεί στις εικόνες της, αφήνοντας χώρο για προσωπική ερμηνεία, ενώ η γραφή της εγείρει περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.

Σύντομα βιογραφικά σημειώματα:

Η Γιούλικα Ψιμούλη είναι αρχιτέκτων, καλλιτέχνης και συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα, αποφοίτησε από την Γερμανική Σχολή Αθηνών και σπούδασε στη Γερμανία Αρχιτεκτονική και Εικαστικές Τέχνες. Είναι πτυχιούχος αρχιτέκτων μηχανικός από το Πανεπιστήμιο της Καρλσρούης. Από το 1986 εργάσθηκε στην Αθήνα ως αρχιτέκτων ελεύθερη επαγγελματίας σε δημόσια και ιδιωτικά έργα.
Το 2012 οργάνωσε ένα καλλιτεχνικό εργαστήρι για παιδιά κι εφήβους. Το 2020 ίδρυσε στο Πόρτο Χέλι την καλλιτεχνική φιλοξενία Αrk of Αrt. Το καλλιτεχνικό της έργο αφορά τη ζωγραφική, τη γλυπτική, την κεραμική, τη φωτογραφία, τη δημιουργία ενδυμάτων και κοσμημάτων κι έχει παρουσιαστεί σε ομαδικές κι ατομικές εκθέσεις. Γράφει ποιήματα, παραμύθια, διηγήματα και κριτική κινηματογράφου. Έχει εκδώσει διηγήματα και ποιήματα κι έχει εικονογαφήσει παιδικά βιβλία. Το έργο της παρουσιάζεται στην ιστοσελίδα www.julika.gr

Ο Πέτρος Τατσιόπουλος (γεν. 1993) σπούδασε Αρχιτεκτονική (KIT, Καρλσρούη, Γερμανία), Σκηνογραφία και Σχεδιασμό Εκθέσεων (HfG, Καρλσρούη, Γερμανία), ηλεκτροακουστική σύνθεση (ΚΣΥΜΕ, Ωδείο Αθηνών, Ελλάδα) και είναι κάτοχος πτυχίου Ba Hons στις Εικαστικές Τέχνες (ACG, Αθήνα, Ελλάδα). Το μέσο έκφρασής του είναι η ηχητική τέχνη, οι εικαστικές τέχνες, η σκηνογραφία και οι εγκαταστάσεις, και εργάζεται μέσα από μαθηματική αφαίρεση και φιλοσοφική διερεύνηση της επιστήμης.