Ελλάδα μου, κοιτίδα μου: Η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ στην Αθήνα του Όθωνα

Όλοι οι φίλοι ή φίλες που ρώτησα αν γνωρίζουν ποια είναι η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ με κοίταξαν με κάποια απορία. Επρόκειτο περί γρίφου; Κάτι φάνηκε να τους θυμίζει το όνομα, κάπου το είχαν ακούσει ή διαβάσει, όμως στάθηκε αδύνατο να το προσδιορίσουν. Εύλογο μου φάνηκε. Με τόση πληροφορία να μας κατακλύζει από παντού, σε λίγο δεν θα γνωρίζουμε ποια είναι η Μαρία Κιουρί ή η Μουρασάκι Σικίμπου (η Ιαπωνίδα που έγραψε το «Γκέντζι», ένα έπος της αυτοκρατορικής Αυλής του 10ου αιώνα – έτσι, για να προσθέσω λίγη ακόμη πληροφορία). Όταν τους εξηγούσα ότι ήταν μια Αγγλίδα νοσηλεύτρια που έσωσε χιλιάδες ανθρώπους χάρη στις επίμοχθες προσπάθειές της να αναμορφώσει την υγιεινή στα νοσοκομεία του 19ου αιώνα, κουνούσαν καταφατικά το κεφάλι ως ένδειξη σεβασμού στη γυναίκα εκείνη.

Η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ φτάνει στην Αθήνα την εποχή που βασιλεύει στη χώρα ο Όθων. Το 1850. Την κυριεύουν ανάμεικτα συναισθήματα, καθώς είναι σαγηνευμένη από το αρχαίο πνεύμα της χώρας, αλλά αποκαρδιωμένη απ’ όσα βλέπει να συμβαίνουν στο νεοσύστατο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Ο Παρθενώνας τη συνεπαίρνει, αλλά ο ορθόδοξος κλήρος τής προκαλεί αισθήματα αποστροφής (παρατηρήσεις που θα έκαναν τον φίλο μου τον Τατσόπουλο να αγαλλιά ευφρόσυνα).

Ιδού ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Ελλάδα μου, κοιτίδα μου» (εκδόσεις Ποταμός) για τις ταξιδιωτικές της εντυπώσεις όταν παραβρίσκεται σε έναν ελληνικό γάμο: «Ήθελα πολύ να παρακολουθήσω έναν ελληνικό γάμο, αλλά όταν το έκανα, το μετάνιωσα· η σιωπή των δύο άμεσα εμπλεκόμενων ανθρώπων –δεν έδωσαν όρκους–, τα στέφανα της νύφης και του γαμπρού, που δουλειά των παρανύμφων είναι να τα αλλάζουν διαρκώς στη διάρκεια της τελετής (της νύφης στον γαμπρό και του γαμπρού στη νύφη), ο περίπατος όλης της οικογένειας χέρι χέρι γύρω από το τραπέζι που χρησιμοποιείται ως Αγία Τράπεζα… Το όλο πράγμα μοιάζει με φάρσα, και ο γαμπρός με τη γιρλάντα του σαν γελωτοποιός…»

Ομολογώ ότι κι εγώ ένιωσα κάπως σαν κλόουν στον δικό μου γάμο – ιδίως όταν φρόντιζα να μη μου βγάλουν κανένα μάτι τα ρύζια που εξακόντιζαν μανιωδώς οι συνάδελφοι συγγραφείς που είχαν παρευρεθεί στο μυστήριο.

Δεν είναι όμως πάντα πικρόχολη η Νάιτινγκεϊλ. Ενίοτε παραδίδεται στον στοχασμό. Γράφει στην αδελφή της από την Αθήνα: «Περπάτησα γύρω από το Θησείο, τον Άρειο Πάγο και την οδό Τριπόδων και είδα και επίστευσα· πίστεψα στη δύναμη του πνεύματος που υπάρχει εδώ, στην ελληνική έμπνευση που εμφύσησε ζωή σε οτιδήποτε άγγιζε, τη ζωή του δικού της απέραντου σεβασμού για την ανθρώπινη φύση. Είναι όμως ένα πνεύμα διαφορετικό από αυτό της Αιγύπτου. Στην Αίγυπτο ήταν ο Θεός που εξύψωσαν και εξύμνησαν, στην Ελλάδα θεοποίησαν τον άνθρωπο. Στην Αίγυπτο όλα γίνονταν για τη δόξα του Θεού, στην Ελλάδα για τη δόξα του τόπου…»

Πρόκειται για ένα βιβλίο που θα κάνει τον αναγνώστη να στοχαστεί με τη σειρά του για τα όσα συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα, όπου ο κλάδος ελαίας –τόσο συμβολικός άλλοτε–, θα πρέπει να παραδώσει τη θέση του σε κλαδί από φαιδρά πορτοκαλέα.