Deadlift: Σηκώνοντας το βάρος της επιβίωσης στο θέατρο Εμπορικόν

Ένας άδικος θάνατος ενός νέου κοριτσιού και δυο αντίπαλα γυμναστήρια, το υπερσύγχρονο Ζενίθ και το παρακμιακό Deadlift. Μια άδικη φυλάκιση, ένα γυμναστήριο που λειτουργεί με έναν πελάτη, ένας δήμαρχος που φαίνεται να έχει πολλά μυστικά, ένα γεγονός που συνέβη 6 χρόνια πριν και επηρεάζει το σήμερα. Πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους; Στο «Deadlift», τη νέα παράσταση σε κείμενο, μουσική και σκηνοθεσία της Βαλέριας Δημητριάδου, που ανεβαίνει στο θέατρο Εμπορικόν. Με γρήγορο ρυθμό, με μια μη γραμμική αφήγηση, μεταφερόμαστε μέσα στον χρόνο, ενώ δύο αφηγητές –o ιδιοκτήτης ενός γυμναστηρίου και ο δήμαρχος της πόλης–, ο καθένας στη δική του σειρά, μας μεταφέρουν τη δική τους οπτική στα γεγονότα.

Deadlift στο θέατρο Εμπορικόν: Η Βαλέρια Δημητριάδου μάς μιλά για την παράσταση

Βρέθηκα στις πρόβες και παρακολούθησα ένα μέρος της παράστασης, η οποία ακόμα «χτιζόταν», υπό την καθοδήγηση της σκηνοθέτριας και με τις προσθήκες ή τους αυτοσχεδιασμούς των ηθοποιών. Αυτό που παρατήρησα παρακολουθώντας όσα συνέβαιναν επί σκηνής –και δεν θέλω να αποκαλύψω για να μην κάνω σπόιλ– είναι ότι οι ηθοποιοί λειτουργούν ανά φάσεις ως ένα σώμα που πλαισιώνει τον εκάστοτε αφηγητή, μέσα από τη μουσική, την κίνηση και το τραγούδι. Επί σκηνής έχουμε live μουσική από τους ίδιους τους ηθοποιούς, ενώ όσοι δεν παίζουν κάποιο μουσικό όργανο είτε τραγουδούν είτε φροντίζουν να ακουστούν οι ήχοι και οι μουσικές επιλογές της παράστασης. Σαφώς ένα έργο με έντονο το μουσικό στοιχείο, όπως και η δημιουργός του, η Βαλέρια Δημητριάδου, που, λόγω της μουσικής της παιδείας, σκέφτεται το κείμενο ως μια παρτιτούρα.

Πώς ξεκινά το «Deadlift» και τι σημαίνει ο τίτλος; Όσοι έχετε ασχοληθεί λίγο με το γυμναστήριο, θα γνωρίζετε την ομώνυμη άσκηση, που στα ελληνικά μεταφράζεται ως «άρση θανάτου». Καθόλου δελεαστικός τίτλος για κάποιον που θέλει ν’ αρχίσει τώρα γυμναστική. Ωστόσο, η άσκηση αυτή –που ιδανικά γίνεται με μπάρα– παίρνει το όνομά της από το γεγονός ότι αυτός που την κάνει σηκώνει την αδρανή μπάρα από το έδαφος και της δίνει ξανά ζωή με τη δύναμή του, με μια άσκηση που γυμνάζει πολλά και διαφορετικά μέρη του σώματος, ειδικά αν ασχοληθείτε και με παραλλαγές της.

Αλλά ας αφήσουμε τις ασκήσεις για τους γυμναστές κι ας επιτρέψουμε στο θεατρικό έργο. Η Βαλέρια Δημητριάδου επέλεξε τον συγκεκριμένο τίτλο τόσο για να συνδεθεί με τον χώρο των γυμναστηρίων, όπου εκτυλίσσεται η δράση, όσο και για να δώσει στον όρο μια δεύτερη, δραματουργική διάσταση. Το έργο ξεκινά και τελειώνει με τον άδικο θάνατο ενός αθώου ανθρώπου, που βρέθηκε τη λάθος στιγμή στο λάθος μέρος. Όπως εξηγεί η ίδια, «Τόσο ο Οδυσσέας όσο και ο δήμαρχος Ζαφειρόπουλος είναι εκείνοι που σηκώνουν το βάρος αυτού του θανάτου».

«Μέσα από τον αγώνα για επιβίωση και όλα τα άλλα ζητήματα που ανακύπτουν στο έργο, ο πυρήνας του είναι το πώς οι ζωές μας δεν είναι αποκλειστικά δικές μας. Ετεροπροσδιορίζονται και επηρεάζουν η μία την άλλη. Και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που τελικά ένας αθώος άνθρωπος να πληρώσει το τίμημα, επειδή εμείς είχαμε προσκολληθεί στον δικό μας σκοπό και στόχο, επειδή ξεπεράσαμε κάποια όρια και προβήκαμε σε πράξεις που δεν φανταζόμασταν ποτέ ότι θα κάναμε».
Από την άλλη, βέβαια, η ιδέα για την παράσταση είχε μια πιο ρεαλιστική έμπνευση. Ένα γυμναστήριο στην παλιά γειτονιά της Βαλέριας, αρκετά παλιό και παλιακό, έβαζε συνέχεια προσφορές για να μπορέσει να επιβιώσει και να βγάλει και την επόμενη χρονιά. Όταν το επισκέφθηκε, συνειδητοποίησε ότι οι άνθρωποι δεν είχαν σπίτι και ότι διέμεναν εκεί. Από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε ο αρχικός πυρήνας της ιδέας, που στη συνέχεια εξελίχθηκε στην ιστορία του «Deadlift».

Η επιλογή του γυμναστηρίου ως τόπου δράσης δεν ήταν, βέβαια, τυχαία. Όπως μου εξήγησε η σκηνοθέτρια, ένας τέτοιος χώρος συνδέεται με την ανάγκη των ανθρώπων να αισθανθούν καλύτερα, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Σε αντίθεση, για παράδειγμα, με ένα στεγνοκαθαριστήριο, το γυμναστήριο είναι ένας χώρος όπου κάποιος πηγαίνει για να φροντίσει τον εαυτό του, να βελτιώσει τη φυσική του κατάσταση και να αποφορτιστεί από την καθημερινότητα. «Και επειδή το έργο έχει ως θέμα τον αγώνα επιβίωσης, στο γυμναστήριο πας και τρέχεις και νιώθεις καλύτερα».

Ωστόσο, τα δυο γυμναστήρια της παράστασης είναι εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους. «Το Deadlift φέρει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία: γυμναζόμαστε για να διατηρούμε το σώμα μας σε καλή φυσική κατάσταση, όχι όμως για την εικόνα και το φαίνεσθαι. Αντίθετα, το Ζενίθ, με όλο το background που φέρει –το πενταώροφο κτίριο, τις σύγχρονες προδιαγραφές, τα μηχανήματα και όλες τις παροχές– εκπροσωπεί τον σύγχρονο άνθρωπο, για τον οποίο η εικόνα έχει μεγάλη σημασία. Τον ενδιαφέρει να δείχνει ότι κάνει πράγματα και όχι απαραίτητα να κάνει ουσιαστικά πράγματα για τον εαυτό του και για να είναι πραγματικά καλά».

Η παράσταση, πάντως, δεν μένει στην αντιπαράθεση των δύο κόσμων. Μέσα από μια ιστορία που θα μπορούσε να συμβεί στον καθένα, η Βαλέρια Δημητριάδου αναδεικνύει τις πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της καθημερινότητας και το πώς οι ευρύτερες συνθήκες επηρεάζουν τις προσωπικές επιλογές. «Πολιτική είναι, στην πραγματικότητα, ο τρόπος με τον οποίο υπάρχουμε, ο τρόπος με τον οποίο ζούμε, οι επιλογές που κάνουμε καθημερινά. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, το έργο ναι μεν ξεκινά από μια καθημερινή ιστορία που εκτυλίσσεται σ’ ένα γυμναστήριο, επί της ουσίας όμως μας φανερώνεται ένα ευρύτερο πλαίσιο, μέσα στο οποίο δεν υπάρχει χώρος για μικρές επιχειρήσεις και για ανθρώπους που έχουν οραματιστεί κάτι διαφορετικό, κάτι πέρα από το μεγαλεπήβολο και το εντυπωσιακό. Είναι αυτό το πλαίσιο που, τελικά, “ρουφάει” αυτούς τους μικρούς ανθρώπους και τους αναγκάζει να συμπεριφερθούν με τρόπους που ενδεχομένως να μην επέλεγαν, αν δεν υπήρχαν αυτές οι συνθήκες. Πώς δηλαδή μια βασική προσωπική ανάγκη –όπως το να εξασφαλίσεις τα προς το ζην, να συντηρήσεις την οικογένειά σου, να καταφέρεις να κρατήσεις το γυμναστήριό σου ανοιχτό εν προκειμένω– μπορεί να σε οδηγήσει σε πράξεις που δεν φανταζόσουν ποτέ ότι θα έκανες. Εκεί είναι λοιπόν που το προσωπικό γίνεται πολιτικό, γιατί το σύστημα είναι που σε αναγκάζει να γίνεις μέρος του, ακόμη κι αν εσύ προσπαθούσες μια ζωή να μείνεις έξω απ’ αυτό».

Η μουσική είναι η ίδια η παλμογραφία της κατάστασης. Δεν είναι απλώς ένα μουσικό χαλί ή μια συνοδεία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο οι χαρακτήρες εκφράζουν όσα δεν μπορούν να πουν μέσα από το κείμενο.

H μουσική, όπως είπαμε παραπάνω, είναι βασικό στοιχείο του χτισίματος της παράστασης. Οπότε, σαφώς στην επιλογή των ηθοποιών έπαιξε ρόλο και η μουσική τους κατάρτιση. «Η μουσική υπήρχε στη ζωή μου πολύ πριν από τη συγγραφή και τη σκηνοθεσία. Και στην ομάδα μου, τη C for Circus, αναλαμβάνω κυρίως εγώ τις μουσικές συνθέσεις, καθώς και τη μουσική διδασκαλία», μου αναφέρει. Όσον αφορά τους πρωταγωνιστές της παράστασης, με τους περισσότερους είχε ξανασυνεργαστεί και στο παρελθόν –και μάλιστα περισσότερες από μία φορές– κάτι που καθιστά το έργο της πιο εύκολο, γιατί έχουν αναπτύξει ήδη κάποιους κώδικες επικοινωνίας. «Ήθελα όλοι να εμπλακούν και να ενσωματωθούν στα μουσικά στοιχεία της παράστασης, είτε παίζοντας κάποιο μουσικό όργανο είτε τραγουδώντας είτε συνδράμοντας με άλλον τρόπο σε ένα ηχητικό τοπίο».

Ο ρυθμός, μάλιστα, αποτελεί ένα βασικό στοιχείο της γραφής της: «Γράφω έχοντας στο μυαλό μου μια αίσθηση του τελικού ρυθμού της παράστασης. Έχω την παρτιτούρα στο μυαλό μου. Ωστόσο, δεν είμαι προσκολλημένη σ’ αυτόν τον ρυθμό, γιατί παραμένω ανοιχτή στο υλικό των ηθοποιών, όπως αυτό προκύπτει μέσα από τις πρόβες. Το βασικό, όμως, είναι να μπορέσω να δώσω το νήμα της ιστορίας μέσα από τη ρυθμολογία: να φωτίσω όσα είναι σημαντικά και να τους δώσω τον κατάλληλο χώρο και χρόνο, ενώ, αντιθέτως, τα δευτερεύοντα στοιχεία μπορούν να κινηθούν σε έναν πιο γρήγορο ρυθμό». Οπότε η μουσική και ο ρυθμός λειτουργούν και ως ένας τρόπος να κρατηθεί αυτή η ένταση σε όλη τη διάρκεια της παράστασης. «Η μουσική είναι η ίδια η παλμογραφία της κατάστασης. Δεν είναι απλώς ένα μουσικό χαλί ή μια συνοδεία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο οι χαρακτήρες εκφράζουν όσα δεν μπορούν να πουν μέσα από το κείμενο, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αποδίδεται ο ρυθμός της πίεσης που δέχονται», συμπληρώνει.

Τα υπόλοιπα θα τα δούμε επί σκηνής, από τις 5 Οκτωβρίου, όταν το «Deadlift» θα συναντήσει για πρώτη φορά το κοινό. Μέχρι τότε, μένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για τους ανθρώπους, τις επιλογές και τα γεγονότα που συνδέουν τα δύο γυμναστήρια – και η απάντηση θα δοθεί στη σκηνή του Εμπορικόν.

INFO
Θέατρο Εμπορικόν, Πρεμιέρα 5 Οκτωβρίου