Ο Αλέξης Ζορμπάς, ο ήρωας του μυθιστορήματος του Νίκου Καζαντζάκη, ζωντανεύει για πρώτη φορά στο ΚΘΒΕ, με τον Πασχάλη Τσαρούχα στον κεντρικό ρόλο
Ο «Ζορμπάς» του Νίκου Καζαντζάκη έρχεται ως νέα παραγωγή του ΚΘΒΕ, σε θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία του Λευτέρη Γιοβανίδη, στη Μονή Λαζαριστών (Σκηνή Σωκράτης Καραντινός). Με τον Πασχάλη Τσαρούχα στον εμβληματικό ρόλο, ο ήρωας που έγινε σύμβολο ελευθερίας και αυθεντικότητας ανεβαίνει για πρώτη φορά στη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.
Το μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», γραμμένο το 1943, εμπνεύστηκε από τον Γιώργη Ζορμπά, έναν άνθρωπο «γεμάτο σάρκα και κόκαλα» που έγινε μελάνι και χαρτί. Μεταφρασμένο σε δεκάδες γλώσσες, γνώρισε παγκόσμια απήχηση, ενώ η κινηματογραφική μεταφορά του από τον Μιχάλη Κακογιάννη με τον Άντονι Κουίν και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη χάρισε στον κόσμο το συρτάκι. Η νέα θεατρική διασκευή στο ΚΘΒΕ φέρει την υπογραφή του Λευτέρη Γιοβανίδη που υπογράφει και τη σκηνοθεσία, ενώ στον πρωταγωνιστικό ρόλο βρίσκεται ο Πασχάλης Τσαρούχας.
Στο λιμάνι του Πειραιά, μια τυχαία συνάντηση γίνεται αρχή ζωής. Ένας άνθρωπος των βιβλίων και ένας άνθρωπος της πράξης. Ο ένας σκέφτεται. Ο άλλος ζει. Στην Κρήτη, μέσα από ένα ορυχείο, μια φιλία και μια κοινή δοκιμασία, συγκρούονται ο ορθολογισμός με το ένστικτο, η θεωρία με το πάθος.
Ο Ζορμπάς δεν φιλοσοφεί τη ζωή· τη γεύεται. Τη χορεύει. Τη ρισκάρει. Αγκαλιάζει την ήττα όπως και τη χαρά, με το ίδιο αχόρταγο βλέμμα. Κι εκεί, ανάμεσα στη σκόνη και στο φως, γεννιέται μια αλήθεια: η ελευθερία δεν διδάσκεται — κατακτιέται.
Γιατί, όπως λέει κι ο ίδιος ο ήρωας στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, «Το τέλος δεν είναι τέλος. Είναι αρχή».
Ο άνθρωπος είναι το μόνο ον που γνωρίζει ότι η ζωή του έχει τέλος. Η γνώση αυτή γεννά έναν βαθύ, συχνά άρρητο φόβο. Όχι μόνο της ανυπαρξίας, αλλά και της απώλειας νοήματος, ελέγχου και συνέχειας. Από τη στιγμή που αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, αναζητά στήριγμα στη μνήμη, στην αγάπη, στη σκέψη, στη σχέση του με τον Θεό ως πλάστη.
Στον κόσμο του Ζορμπά, αυτή η αγωνία παίρνει δύο μορφές.
Ο Νίκος στέκεται απέναντι στη ζωή με στοχασμό και δισταγμό. Θέλει να καταλάβει πριν ζήσει. Αναζητά απαντήσεις για το νόημα, για τον πόνο, για όσα βρίσκονται πέρα από το τέλος. Όμως η σκέψη του γίνεται συχνά βάρος. Όσο περισσότερο προσπαθεί να εξηγήσει τη ζωή, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από αυτήν.
Ο Ζορμπάς, αντίθετα, παλεύει με τη ζωή όπως είναι. Δεν αρνείται τον Θεό, αλλά δεν τον αναζητά μακριά από τον άνθρωπο. Τον ψάχνει στη γη, στο σώμα, στον έρωτα, στη χαρά και στην αποτυχία. Η σχέση του με τον κόσμο είναι μια συνεχής δοκιμασία… να πέφτεις, να σηκώνεσαι και να συνεχίζεις. Δεν νικά τον φόβο του θανάτου επειδή τον ξεχνά, αλλά επειδή ζει μαζί του. Σαν να γνωρίζει πως τίποτα δεν χαρίζεται και πως το μόνο που μένει στον άνθρωπο είναι ο τρόπος που θα σταθεί απέναντι στη ζωή.
Ανάμεσα στους δύο αποκαλύπτεται μια βαθιά ανθρώπινη αντίφαση. Η ανάγκη να κατανοήσουμε και η ανάγκη να παραδοθούμε. Η σκέψη ζητά νόημα, ενώ η ζωή ζητά συμμετοχή. Ο ένας στέκεται και παρατηρεί, ο άλλος βουτά και δοκιμάζει. Κι όμως και οι δύο στέκονται μπροστά στο ίδιο μυστήριο… την ύπαρξη που τους δόθηκε χωρίς να τη ζητήσουν και που κάποτε θα επιστραφεί.
Η σχέση με τον Θεό γίνεται έτσι λιγότερο βεβαιότητα και περισσότερο αγώνας. Όχι για να δοθούν απαντήσεις, αλλά για να μπορέσει ο άνθρωπος να συνεχίσει να προχωρά, να δημιουργεί, να αγαπά, παρά την επίγνωση του τέλους. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η συμφιλίωση. Όχι στην απουσία φόβου, αλλά στη μετατροπή του σε κίνηση προς τη ζωή. Στο γέλιο και στον χορό του Ζορμπά, όπου η θνητότητα δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται αφορμή για μια βαθύτερη αποδοχή του κόσμου. Μια αποδοχή που δεν γεννιέται από βεβαιότητες, αλλά από τη θαρραλέα απόφαση να ζήσεις.
Λευτέρης Γιοβανίδης
Το βιβλίο «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.
12°
