Οι Dead Can Dance επιστρέφουν με το «The Cicadas», ένα πλατωνικό μουσικό ταξίδι που ηχογραφήθηκε στην Επίδαυρο με Έλληνες καλλιτέχνες.
Υπάρχει ένας ήχος που μοιάζει να περιέχει ολόκληρο το ελληνικό καλοκαίρι: το επίμονο, σχεδόν υπνωτικό τραγούδι των τζιτζικιών. Για τους Dead Can Dance, όμως, αυτός ο φυσικός βόμβος δεν αποτελεί απλώς ηχητικό φόντο. Στο νέο τους τραγούδι «The Cicadas» μετατρέπεται σε γέφυρα ανάμεσα στη φύση, τη μουσική και την αρχαία ελληνική σκέψη. Η σύνθεση κυκλοφόρησε στις 15 Ιουλίου 2026, διαρκεί 6 λεπτά και 11 δευτερόλεπτα και ηχογραφήθηκε και μιξαρίστηκε στο The Temenos, στην Επίδαυρο. Στη δημιουργία της συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο έλληνας μουσικός Γιάννης Πανταζής και το Γυναικείο Φωνητικό Σύνολο Ροδόπης.
Ο πλατωνικός μύθος πίσω από το «The Cicadas» των Dead Can Dance
Όπως σημειώνεται στο κείμενο των Dead Can Dance που συνοδεύει την κυκλοφορία του νέου τους τραγουδιού: «Το τραγούδι “The Cicadas” είναι εμπνευσμένο από τον αρχαίο μύθο της δημιουργίας που αφηγείται ο Πλάτων στον Φαίδρο. Ενώ ο Σωκράτης και ο Φαίδρος ξεκουράζονται έξω από την Αθήνα, τους περιβάλλει το δυνατό χορωδιακό τραγούδι των τζιτζικιών. Ο Σωκράτης διηγείται πως κάποτε τα έντομα αυτά ήταν άνθρωποι που αγαπούσαν τόσο πολύ το τραγούδι, ώστε τραγουδούσαν αδιάκοπα, ξεχνώντας να φάνε, μέχρι που πέθαναν και οι Μούσες τούς μετενσάρκωσαν.
Στην αφήγηση του Πλάτωνα, ο Σωκράτης περιγράφει τα τζιτζίκια ως μυστικούς αγγελιοφόρους των Μουσών. Σύμφωνα με τον μύθο, πριν από τη γέννηση των Μουσών υπήρχαν αυτοί οι άνθρωποι· όταν όμως δημιουργήθηκε τελικά η μουσική, μαγεύτηκαν τόσο πολύ από την τέχνη της, ώστε τραγουδούσαν ασταμάτητα, παραμελώντας κάθε τροφή και ποτό, μέχρι που πέθαναν χωρίς καν να το αντιληφθούν. Ως δώρο, οι Μούσες μεταμόρφωσαν αυτούς τους αφοσιωμένους τραγουδιστές σε τζιτζίκια.
Χάρη στην καταγωγή τους, τα τζιτζίκια δεν χρειάζονται τροφή και περνούν ολόκληρη τη ζωή τους τραγουδώντας, ώσπου να έρθει η ώρα να πεθάνουν. Μετά τον θάνατό τους, επιστρέφουν στις Μούσες για να τους αναφέρουν ποιοι θνητοί τις τίμησαν στη γη. Συγκεκριμένα, τους αποκαλύπτουν ποιοι άνθρωποι αφιερώνουν τη ζωή τους στη φιλοσοφία, στη μουσική και στον θεϊκό λόγο.
Ο Σωκράτης χρησιμοποίησε αυτή την ιστορία για να παρακινήσει τον Φαίδρο να παραμείνει ξύπνιος και να συμμετάσχει στη φιλοσοφική συζήτηση. Τον προειδοποίησε ότι, αν αποκοιμιούνταν μέσα στη ζέστη του απογεύματος και άκουγαν παθητικά τα τζιτζίκια, εκείνα θα τους παρουσίαζαν στις Μούσες ως οκνηρούς ανθρώπους, δίχως αγάπη για τη σοφία. Αν όμως συνέχιζαν την αναζήτησή τους για την αλήθεια, θα μπορούσαν να κερδίσουν ένα δώρο από τους θεούς».
Πρόκειται για έναν αιτιολογικό μύθο που εξηγεί ποιητικά τη συμπεριφορά των τζιτζικιών, αλλά συγχρόνως μιλά για την έκσταση και το τίμημα της τέχνης. Μετά τον θάνατό τους, τα έντομα επιστρέφουν στις Μούσες και τους αναφέρουν ποιοι θνητοί τίμησαν τη μουσική, τη φιλοσοφία και τον θεϊκό λόγο. Έτσι, σε αντίθεση με τον τζίτζικα του αισώπειου μύθου, ο οποίος συνδέθηκε με την ανεμελιά και την απρονοησία, ο πλατωνικός τζίτζικας γίνεται ιερός αγγελιοφόρος και άγρυπνος κριτής της ανθρώπινης πνευματικής ζωής.
Αυτή η ένταση ανάμεσα στην υπνωτική επανάληψη και την πνευματική εγρήγορση περνά και στην επιλογή των οργάνων. Ο Μπρένταν Πέρι παίζει τροχόλυρα και κρουστά. Η τροχόλυρα, με τον περιστρεφόμενο τροχό που θέτει τις χορδές σε συνεχή δόνηση, δημιουργεί έναν παρατεταμένο ισοκράτη, έναν ήχο ανάμεσα σε βόμβο και τελετουργική επίκληση. Ο Ντέιβιντ Κούχερμαν προσθέτει μπεντίρ και ρικ, δύο τύπους κρουστών με μεμβράνη από την ευρύτερη παράδοση της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Οι κυκλικοί ρυθμοί τους παραπέμπουν τόσο στον αδιάκοπο παλμό της φύσης όσο και στη συλλογική εμπειρία της τελετουργίας.
Η ηχογράφηση στην Επίδαυρο και η συμμετοχή Ελλήνων μουσικών
Στο κέντρο αυτής της ηχητικής συνάντησης βρίσκεται ο αυλός του Γιάννη Πανταζή. Το διαπεραστικό, γλωσσιδωτό ηχόχρωμά του φέρνει στο παρόν ένα όργανο άρρηκτα συνδεδεμένο με το αρχαίο θέατρο, τις διονυσιακές τελετές και τη σωματική δύναμη του ρυθμού. Η συμμετοχή του Γυναικείου Φωνητικού Συνόλου Ροδόπης προσθέτει μια διαφορετική διάσταση: η ανθρώπινη φωνή δεν εμφανίζεται ως ατομική εξομολόγηση, αλλά ως συλλογικό σώμα. Η χορωδιακή παρουσία παραπέμπει στη μνήμη των κοινοτικών τραγουδιών και ταυτόχρονα ενσαρκώνει τις ίδιες τις Μούσες και το ακατάπαυστο τραγούδι των τζιτζικιών.
Η Επίδαυρος δεν λειτουργεί εδώ σαν μια εξωτική αναφορά ή απλή υποσημείωση της παραγωγής. Το όνομα του στούντιο Temenos σημαίνει τον αφιερωμένο, ιερό χώρο, ενώ η περιοχή κουβαλά τη μνήμη του θεάτρου, της ίασης και της τελετουργικής ακρόασης. Η ηχογράφηση του «The Cicadas» σε αυτό το περιβάλλον δίνει στη σύνθεση γεωγραφική και συμβολική συνοχή: ένας πλατωνικός μύθος που γεννιέται στο αττικό τοπίο αποκτά καινούργια ηχητική ζωή στην αργολική γη.
Το πρωτότυπο εξώφυλλο αποφεύγει χαρακτηριστικά τη νατουραλιστική απεικόνιση του εντόμου. Αντί για τζιτζίκια, βλέπουμε έναν κυκλικό χορό γυναικείων μορφών, σχεδιασμένων με τρόπο που παραπέμπει στην αρχαία ελληνική αγγειογραφία. Οι μορφές κρατιούνται από τα χέρια και κινούνται γύρω από έναν πορτοκαλί ηλιακό δίσκο. Θα μπορούσαν να είναι οι Μούσες, αλλά και μια κοινότητα ανθρώπων τη στιγμή της τελετουργικής έκστασης. Η κυκλική σύνθεση υποδηλώνει την επανάληψη, τον κύκλο των εποχών και την αδιάκοπη διαδοχή ζωής, θανάτου και αναγέννησης. Παράλληλα, ο ήλιος στο κέντρο προοικονομεί την αναφορά των στίχων στον Απόλλωνα.
Στο «The Cicadas» οι Dead Can Dance δεν επιχειρούν μια αρχαιολογική αναπαράσταση ούτε μια επιφανειακή επίκληση της «world music». Δημιουργούν ένα σύγχρονο έργο όπου η αρχαία οργανική μνήμη, οι γυναικείες φωνές της Ροδόπης, τα μεσογειακά κρουστά και η ιδιαίτερη ακουστική γεωγραφία της Επιδαύρου συνομιλούν ισότιμα. Όπως τα τζιτζίκια του Πλάτωνα, η μουσική γίνεται εδώ ένας τρόπος να παραμένουμε ξύπνιοι: απέναντι στη φύση, στην ιστορία και στο μυστήριο της ίδιας της τέχνης.
Η επιλογή του αυλού, των μεσογειακών κρουστών κι ενός γυναικείου φωνητικού συνόλου αντανακλά τη σταθερή πεποίθηση του Μπρένταν Πέρι ότι η παράδοση δεν αποτελεί μουσειακό κατάλοιπο, αλλά ζωντανή σχέση με τον φυσικό κόσμο. Τον Μάρτιο του 2022, λίγο πριν από τη συναυλία των Dead Can Dance στο ΚΠΙΣΝ, ο Μπρένταν Πέρι είχε δηλώσει στη συνέντευξή του στην Athens Voice ότι «όλη η δυτική μουσική απορρέει από την παραδοσιακή μουσική. Για μένα είναι σαν να πηγαίνεις στην πηγή, στην καρδιά. Η παραδοσιακή μουσική έχει μία απευθείας και στενή σχέση με τη φύση, και αυτό είναι κάτι το οποίο βρίσκω εμπνευσμένο, ένας φυσικός κόσμος δασών και λιμνών, βουνών και θαλασσών. Αντανακλά μια δυναμική σχέση με το περιβάλλον».
Το «The Cicadas» δεν είναι απλώς ο επόμενος κρίκος στη σειρά των νέων κυκλοφοριών, αλλά η πιο ολοκληρωμένη μέχρι στιγμής ένδειξη ότι οι Dead Can Dance ανοίγουν ένα ουσιαστικό νέο κεφάλαιο. Με κάθε τραγούδι να αποκαλύπτει διαφορετικές αναφορές, συνεργασίες και ηχητικούς κόσμους, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον από την επιστροφή τους στο επόμενο βήμα τους. Κι αν το νέο σήμα από την Επίδαυρο αποτελεί πρόγευση όσων ετοιμάζουν, τότε η συνέχεια αναμένεται με δικαιολογημένα μεγάλη ανυπομονησία.
Το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών επέστρεψε για μια ακόμη χρονιά στον αγαπημένο αρχαιολογικό χώρο, όπου η Καμεράτα ερμήνευσε την όπερα «Ορφέας και Ευριδίκη» του Γκλουκ, υπό τη μουσική διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου
17°
