Το ETCS, ο Πολ Γκράις και η πολιτική τέχνη να λες κάτι απολύτως ακριβές, αφήνοντας τον πολίτη να καταλάβει κάτι περισσότερο
Παρακολουθώντας ένα απόσπασμα από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, πρόσεξα κάτι που ακόμη δεν είναι αυτονόητο στην ελληνική πολιτική σκηνή: παρουσίασε το πρόγραμμά του από στήθους, χωρίς να συμβουλευτεί χαρτιά. Δεν ξέρω αν συνέβη σε όλη την ομιλία· στο απόσπασμα, πάντως, η εικόνα ήταν καθαρή. Φαίνεται ότι έχει αντιληφθεί τη δύναμη της πολιτικής επικοινωνίας και της εικόνας.
Στην Ελλάδα συχνά αντιμετωπίζουμε την επικοινωνιακή ικανότητα ως έμφυτο χάρισμα. Έχει άστρο, λέμε. Είναι, όμως, και αποτέλεσμα δουλειάς, προετοιμασίας και στρατηγικής. Η παρατήρηση αυτή μου έδωσε την αφορμή να επιστρέψω σε ένα θέμα που με ενδιαφέρει: την αποκατάσταση του σιδηροδρομικού άξονα Αθήνα–Θεσσαλονίκη και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η πρόοδός της.
Φανταστείτε ότι αγοράζετε συναγερμό για το σπίτι. Ο τεχνικός δουλεύει δύο ημέρες και σας ανακοινώνει: «Εγκαταστάθηκε». Βλέπετε το κουτί, την καλωδίωση και τα λαμπάκια που αναβοσβήνουν, οπότε φεύγετε για διακοπές ήσυχοι. Δεν σας είπε ότι ο συναγερμός δεν έχει ακόμη συνδεθεί με το κέντρο λήψης σημάτων. Η φράση του ήταν ακριβής. Το σπίτι, όμως, παραμένει απροστάτευτο.
Δεν γνώριζα τον Βρετανό φιλόσοφο της γλώσσας Πολ Γκράις μέχρι που χρειάστηκε να προσεγγίσω λίγο πιο φιλοσοφικά τη δημόσια αντιπαράθεση Κυρανάκη–Αποστολάκη για το ETCS στον άξονα Αθήνα–Θεσσαλονίκη. Ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης μίλησε για εγκατάσταση του συστήματος. Η Μιλένα Αποστολάκη απάντησε ότι δεν λειτουργεί και μίλησε για «κοροϊδία».
Το πραγματικό ερώτημα είναι απλό: εγκαταστάθηκε το ETCS; Ναι. Μπορεί σήμερα να επέμβει αυτόματα και να φρενάρει ένα τρένο, εάν παραβιάσει σήμα ή όριο ταχύτητας; Με τα διαθέσιμα στοιχεία της 1ης Σεπτεμβρίου, όχι. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, ο εξοπλισμός έχει εγκατασταθεί στις προβλεπόμενες γραμμές και στους συρμούς. Απομένουν οι δοκιμές στο τμήμα που επλήγη από τον Daniel, η πιστοποίηση, η αδειοδότηση και η επιχειρησιακή ενεργοποίηση. Τελική ημερομηνία δεν έχει ανακοινωθεί.
Η εγκατάσταση είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι το τελευταίο στάδιο. Απαιτείται εξοπλισμός στη γραμμή και πάνω στον συρμό, τεχνική συμβατότητα, δοκιμές και εγκρίσεις. Ούτε η δυνατότητα να βλέπουμε στο railway.gov.gr πού βρίσκεται ένα τρένο αποδεικνύει ότι λειτουργεί το ETCS. Η πλατφόρμα χρησιμοποιεί γεωεντοπισμό GNSS–HEPOS. Είναι διαφορετικό εργαλείο και δεν ενεργοποιεί αυτομάτως την πέδηση του συρμού.
Ο Πολ Γκράις ονόμασε «συνομιλιακό υπονόημα» όσα συμπεραίνει ο ακροατής πέρα από το κυριολεκτικό περιεχόμενο μιας φράσης. Στη δημόσια επικοινωνία το κενό ανάμεσα σε αυτό που ειπώθηκε και σε αυτό που καταλάβαμε είναι πολύτιμο: ο ομιλητής μπορεί πάντοτε να επιστρέψει στην ασφάλεια του «κάθε λέξη μου ήταν ακριβής».
Ας χωρίσουμε, λοιπόν, τη δήλωση σε τρία στάδια.
Τι ειπώθηκε: «Το ETCS έχει εγκατασταθεί στο 100%.»
Τι καταλαβαίνει ο ακροατής: «Άρα λειτουργεί και μπορεί να φρενάρει αυτόματα το τρένο.»
Τι ισχύει: Το σύστημα έχει εγκατασταθεί, αλλά δεν βρίσκεται σε επιχειρησιακή λειτουργία στον άξονα.
Το κενό ανάμεσα στο δεύτερο και στο τρίτο στάδιο είναι το υπονόημα. Δεν ειπώθηκε ρητά, δημιουργήθηκε όμως ως εύλογη εντύπωση. Γι’ αυτήν την εντύπωση υπάρχει επικοινωνιακή ευθύνη.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια ρητή δέσμευση. Στις 21 Ιανουαρίου 2026 ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης είχε δηλώσει ότι το καλοκαίρι ολόκληρος ο άξονας θα «λειτουργεί με 100% σηματοδότηση, 100% τηλεδιοίκηση και 100% ETCS». Το ρήμα τότε ήταν «λειτουργεί». Στο τέλος Αυγούστου η έμφαση μετακινήθηκε στο «εγκαταστάθηκε».
Αυτή είναι μια ελέγξιμη αναντιστοιχία και η κ. Αποστολάκη έχει βάση για να ζητά λογαριασμό. Η λέξη «κοροϊδία», όμως, αποδίδει πρόθεση εξαπάτησης, η οποία δεν αποδεικνύεται. Η πολιτική κριτική δεν χρειάζεται ψυχολογία. Αρκούν οι δηλώσεις, οι ημερομηνίες και τα αποτελέσματα.
Η ανάγκη δεν αφορά μόνο το ETCS. Κάθε μεγάλο έργο υποδομής, το Flyover, οι επεκτάσεις του μετρό, ο ΒΟΑΚ, τα μεγάλα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης κ.ά., θα έπρεπε να έχει τη δική του σελίδα προόδου. Αφού τόσες υπηρεσίες χώρεσαν στο gov.gr, γιατί να μη χωρέσει και το timeline των έργων; Διαφάνεια, ψηφιακή επίβλεψη, συμμετοχική δημοκρατία, εργολαβική ικανότητα. Όχι άλλες αποσπασματικές ανακοινώσεις, αλλά ένα σημείο όπου ο πολίτης θα βλέπει τι ολοκληρώθηκε, τι καθυστερεί και γιατί. Οι καθυστερήσεις δεν είναι ντροπή. Οι ανεξήγητες καθυστερήσεις είναι.
Οι πολιτικοί κρίνονται πλέον και ως διαχειριστές έργων. Κάθε ορόσημο χρειάζεται ημερομηνία, υπεύθυνο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Η αλήθεια έχει κι ένα πρακτικό πλεονέκτημα: δεν χρειάζεται να θυμάσαι ποιο ρήμα χρησιμοποίησες την προηγούμενη φορά.
17°
