Κωνσταντία Γουρζή: Τη λέξη κατάκτηση τη συνδυάζω με στασιμότητα

Για να καταφέρει κανείς να ξεχωρίσει σ’ έναν τόσο δύσκολο χώρο, όσο αυτός της μουσικής σύνθεσης και της μουσικής διεύθυνσης, χρειάζεται αρκετό ταλέντο και πολλή δουλειά. Κι αν κάτι τέτοιο εντός ελληνικών συνόρων φαντάζει δύσκολο, σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο, ευρωπαϊκό και ακόμη περισσότερο παγκόσμιο, μοιάζει σχεδόν ακατόρθωτο. Για τα επίπεδα αυτά, πέρα από τη βαθύτατη γνώση που απαιτείται, είναι απαραίτητη μια ιδιαίτερη συγκρότηση της προσωπικότητας, μια συγκεκριμένη κατάσταση του εαυτού, που δεν μπορώ να φανταστώ τον τρόπο που κατακτιέται, μπορώ όμως να την αναγνωρίσω στους ελάχιστους ανθρώπους που έχω γνωρίσει και τη διαθέτουν. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι χωρίς καμιά αμφιβολία, η Κωνσταντία Γουρζή.

Το “Anájikon” είναι ο δεύτερος δίσκος που ηχογραφεί για την ECM, μία από τις πιο σημαντικές δισκογραφικές εταιρείες που κυκλοφορούν σημαντικά έργα λόγιας μουσικής του 21ου αιώνα.

Πού σας βρίσκω σήμερα; Τι βλέπετε από το παράθυρό σας;
Βλέπω τη Σαλαμίνα, την Πελοπόννησο, το Αγκίστρι και μικρά νησάκια του Αργοσαρωνικού. Λόγω του lockdown και του ιού που ακύρωσε τη πρεμιέρα του έργου «Χορός του ’21» με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, βρίσκομαι στο σπίτι μου στην Αίγινα και εργάζομαι από εδώ. Θαυμάζω αχόρταγα όλο και περισσότερο την τελειότητα της φύσης, υπενθυμίζοντας στον εαυτό μου πόσο πολύ πρέπει να την προσέχουμε για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να ζούμε.

Έχετε διδαχτεί μουσική από σπουδαίους συνθέτες. Υπάρχουν κάποιες στιγμές που σας έχουν μείνει αξέχαστες και θα θέλατε να μοιραστείτε;
Τη μελέτη των αρχαίων ελληνικών με τον Ούγγρο συνθέτη Γιούρι Κούρταγκ όταν πρωτογνωριστήκαμε. Αυτή η μελέτη συνεχίστηκε και καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας. Οι περισσότερες μαθητείες που με έχουν σηματοδοτήσει στη συναναστροφή μου με συνθέτες ή μαέστρους, ήταν εκείνες που καθορίζονταν από ένα βαθύ ανθρώπινο επίπεδο και καθρέφτιζαν μια στάση ζωής και λιγότερο οι «καθαρά μουσικές» μαθητείες. Άλλωστε η μουσική είναι το αναγκαίο όχημα της έκφρασης της προσωπικότητας του δημιουργού και όχι αυτοσκοπός.

Ποια είναι οι πιο σημαντικές αρχές που μεταδίδετε ως καθηγήτρια στους φοιτητές σας;
Η μουσική έκφραση είναι πρωτίστως μια επικοινωνία αγάπης. Ως τέτοια, το μόνο που χρειάζεται είναι εμβάθυνση και σεβασμός σε κάθε παρτιτούρα ανεξάρτητα από τον χρόνο της σύνθεσής της. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η τεχνική κατάρτιση και η καλλιέργεια μιας συνειδητής ερμηνευτικής στάσης χωρίς ταμπέλες και κανόνες «γραμμένους στην πέτρα». Πάνω από όλα όμως, χρειάζεται κοινωνική επαγρύπνηση, ευθύνη και συνειδητοποίηση του Τώρα. Αυτές είναι οι πρωταρχικές και βασικές μαθητείες για τους φοιτητές μου.

Πώς συνδυάζονται μέσα σας η ιδιότητα του μαέστρου και η ιδιότητα του συνθέτη; Βλέπετε κάποια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβάνεστε αυτούς τους ρόλους στο πέρασμα του χρόνου;
Ο συνθέτης που διευθύνει ή ο μαέστρος που συνθέτει, συνδυάζει τις τεχνικές και ερμηνευτικές γνώσεις με μια διαλεκτική συμπληρωματικότητας. Ο χρόνος έχει επιβεβαιώσει επανειλημμένα την αναγκαιότητα αυτής της συνύπαρξης: σύνθεση και διεύθυνση ορχήστρας είναι ένα ενιαίο σύνολο, μια σχέση αδιάσπαστη.

Ποια στοιχεία πιστεύετε ότι ορίζουν σήμερα έναν πολύ καλό μαέστρο;
Αγάπη προς τη μουσική και όχι στον ρόλο -της διεύθυνσης-, συνειδητοποίηση της δυναμικής της ομάδας, οργανωτική ευελιξία, κοινωνική ευαισθητοποίηση και αναζήτηση της αυθεντικότητας στην ερμηνεία, ως αποτέλεσμα προσωπικής εκφραστικής ανάγκης και επικοινωνίας.

Πώς αντιλαμβάνεστε το ελληνικό στοιχείο στο συνθετικό σας έργο; Ποιες διαφορές υπάρχουν ως προς τα ελληνικά στοιχεία που συμπεριλαμβάνονται για παράδειγμα στις «Μυκήνες» και στον «Χορό του ‘21»;
Με συνεπαίρνουν όλο και περισσότερο οι μελωδίες και τα ρυθμικά σχήματα. Οι διαφορές μεταξύ των δύο έργων βρίσκονται στη δραματουργία και στο μήνυμα της σύνθεσης, στο ότι οι διάρκειες των συνθέσεων έχουν πάρει άλλη δραματουργική τροπή, στους συνδυασμούς των ήχων.

Ποιες είναι οι πιο σημαντικές διαφορές –πέρα από τη σύνθεση των οργάνων- που υπάρχουν ανάμεσα στον προηγούμενο δίσκο σας για την ECM και το “Anájikon”;
Θα μπορούσα να πω ότι στο “Anájikon” κάθε μέρος αναπτύσσεται σε μεγαλύτερη χρονική διάρκεια. Επίσης, τα θέματα και οι ήχοι χαρακτηρίζονται από μια αμεσότητα πιο διακριτή. Τέλος, οι συνθέσεις αυτές έχουν μια πυκνή χρονική αλληλουχία καθώς είναι έργα που δημιουργήθηκαν μέσα σε μια τριετία σε αντίθεση με την προηγούμενη ηχογράφηση που περιείχε έργα μιας μεγαλύτερης συνθετικής περιόδου.

Θα είμαι ικανοποιημένη αν μπορέσω να συνεχίζω να είμαι περίεργη να ανακαλύπτω νέους ηχητικούς συνδυασμούς...

 

Πώς θα συνοψίζατε το “Anájikon”; Ποια είναι η κεντρική ιδέα που το διατρέχει;
Η κάθε σύνθεση έχει μια συγκεκριμένη ηχητική στάση και ένα συγκεκριμένο μήνυμα αλλά και οι τρεις μαζί αποτελούν μια αφήγηση ενός μεγαλύτερου συνόλου.

Πώς συνδέεται η εικαστική πλευρά με τη μουσική πλευρά στο “Anájikon”;
Το κουαρτέτο εγχόρδων Anájikon και η ορχηστρική σύνθεση “Ny-él”  ανήκουν σε μια ενότητα που αναφέρεται σε εικαστικές αναπαραστάσεις αγγέλων. Εμπνέομαι από έργα που δημιούργησαν φίλοι μου καλλιτέχνες, όμως δεν επιχειρώ μέσα από τις συνθέσεις να τα ερμηνεύσω μουσικά, αλλά να τα προσεγγίσω ηχητικά, να τους δώσω μουσική πνοή. Ο Μότσαρτ στη συγκεκριμένη σύνθεση του δίσκου παίζει επίσης το ρόλο του Αγγέλου.

Νιώθετε να έχουν οι εικαστικές μορφές ή τα χρώματα κάποια αντιστοιχία με συγκεκριμένους ήχους ή αλληλουχία από νότες;
Νιώθω ότι τα πάντα συνδέονται μεταξύ τους με ένα τρόπο που η συνείδησή μου δεν μπορεί να εκλογικεύσει. Αυτή η αίσθηση οδηγείται από την διαίσθηση ότι ναι, όλα είναι συνδεδεμένα και υπάρχουν αντιστοιχίες μεταξύ ήχων και χρωμάτων, τις οποίες συχνά οδηγούμαι να συντονίζω μουσικά. Επιθυμώ βαθιά μέσω της μουσικής να φέρνω κοντά τα ασύμβατα, να γίνεται φανερή η δυνατότητα της συνύπαρξης.

Είναι συμπτωματικό που στο “Anájikon” αναφέρεστε στο λευκό και το μπλε; Έχουν σχέση με την ελληνικότητα;
Το μπλε ούτως ή άλλως το αγαπώ και το συνδυάζω πάντα μέσα μου με το μπλε της θάλασσας και του ουρανού της Ελλάδας. Σε κάθε σύνθεση που είναι εμπνευσμένη από έναν εικαστικό άγγελο, του έχω προσδιορίσει και ένα χρώμα. Είναι συμπτωματικό που το λευκό και το μπλε παίζουν σε αυτό το δίσκο ένα ρόλο. Μπορεί όμως να μην είναι τυχαίο…

Νιώθετε να υπάρχει μια συγκεκριμένη κατεύθυνση στη συνθετική σας πορεία; Υπάρχει κάποιο σημείο που θα θέλατε να κατακτήσετε ως συνθέτις;
Τη λέξη κατάκτηση τη συνδυάζω με στασιμότητα. Η στασιμότητα μου δημιουργεί ανησυχία και νευρικότητα. Θα είμαι ικανοποιημένη αν μπορέσω να συνεχίζω να είμαι περίεργη να ανακαλύπτω νέους ηχητικούς συνδυασμούς, βάζοντας στοιχήματα μουσικών συνυπάρξεων, εξερευνώντας νέες τεχνικές δυνατότητες των οργάνων για να υπηρετήσω τις εκάστοτε δραματουργικές ανάγκες έκφρασης. Με μαγνητίζει όλο και περισσότερο η ταυτότητα της ενέργειας που διακατέχει μια σύνθεση, όταν αυτή παίρνει υπόσταση μέσα από το συγκεκριμένο έργο. Με ενδιαφέρει επίσης η διαδικασία εκείνη κατά την οποία με τα λιγότερα δυνατά συνθετικά στοιχεία, ανακαλύπτω τον τρόπο που ανοίγονται-μέσω του έργου- άγνωστες πτυχές του εσωτερικού κόσμου του ακροατή αλλά και του ερμηνευτή.

Λείπετε καιρό από την Ελλάδα. Τη νοσταλγείτε καθόλου;
Νοσταλγώ το ελληνικό φως, τον ελληνικό ήλιο, τον ελληνικό αέρα, την ελληνική θάλασσα, την ελληνική ύπαιθρο, όλα αυτά που γίνονται τροφή για το νου, για τη ζωή.

Με ποια σημεία της Αθήνας νιώθετε να είστε πιο συνδεδεμένη;
Περισσότερο με την περιοχή της Ακρόπολης και με πολύ μικρές γειτονιές στο Μοναστηράκι.

Ποιους συνθέτες σας αρέσει να ακούτε πιο πολύ;
Νομίζω ότι τα ακούσματά μου σχετίζονται οργανικά με κάθε περίοδο που διανύω. Προτιμώ να αφιερώνομαι σε ένα ακουστικό ερέθισμα, στιλ σύνθεσης ή περιεχόμενο από το να ακούω συγχρόνως πολλά και διαφορετικά. Αυτή την εποχή ακούω λίγη μουσική γιατί συνθέτω, όμως αναζητώ τον Keith Jarrett και τον Mozart.

Ποιο βιβλίο υπάρχει αυτή τη στιγμή δίπλα στο κρεβάτι σας;
Το «Ευλογημένο Καταφύγιο» του Φώτη Κόντογλου.

Τι ετοιμάζετε αυτή την εποχή; Τι να περιμένουμε στο αμέσως επόμενο διάστημα;
Προετοιμάζω μια συναυλία ως μαέστρος στη Γερμανία τον Μάιο, βρίσκεται σε αναμονή η πρεμιέρα του «Χορού του ’21» με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, όπως και μια πρεμιέρα στις 17 Ιουλίου στις εορταστικές εκδηλώσεις της Ύδρας για τα 200 χρόνια από το 1821. Μια ακόμη πρεμιέρα είναι προγραμματισμένη στο Φεστιβάλ του Μόλυβου στις 18 Αυγούστου. Μέχρι τότε εργάζομαι πυρετωδώς, απολαμβάνοντας την πανέμορφη και πολύπλευρη φύση της Αίγινας.