Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο ποιητικός του ήρωας Έλον Μασκ

Λεγεώνες από ομοιώματα του Πάτρικ Μπέιτμαν, ήρωα του «American Psycho» του Μπρετ Ήστον Έλλις, ντυμένα με κοστούμια εξουσίας και καπνίζοντας. Σχεδόν τριάντα πέντε χρόνια μετά την κυκλοφορία του «American Psycho», οι yuppies επέστρεψαν επιτέλους. Και υπεύθυνος είναι ο Ντόναλντ Τραμπ.

Δεν πρόκειται απλώς για ανούσια νοσταλγία. Η αναβίωση της αισθητικής της δεκαετίας του 1980 και του πνεύματος «η απληστία είναι καλή», όπως έλεγε ο Γκόρντον Γκέκο στην ταινία «Γουόλ Στριτ» είναι το μισό ενός αναδυόμενου αμερικανικού ονείρου. Αυτού που έχει σφυρηλατηθεί στη δυναμική σύγκρουση μεταξύ της νοσταλγίας MAGA του Tραμπ και της νέας φιλίας του με την τεχνολογική ουτοπική ομάδα της Silicon Valley. Πείτε το έτσι: Yuppiefuturism.

Το λεγόμενο «yuppie rizz» —το χάρισμα του γιάπη— συνδυάζει την αδίστακτη φιλοδοξία και μια στιλπνή επιχειρηματική εικόνα. Το θέμα είναι να περπατάς αγέρωχος προβάλλοντας την επιτυχία ενός «νικητή» για να κλείσει η συμφωνία. Ο Τραμπ, όπως έχει περιγράψει ο Frederic Kaufmann, είναι η ίδια η «αποθέωση της φυλής των γιάπηδων»: το ζωντανό αναπνέον «άβαταρ του αμερικανικού καπιταλισμού, που γεννήθηκε στην εποχή του Ρέιγκαν, στην εποχή του υποτιθέμενου αμερικανικού μεγαλείου».

Με αυτά τα λόγια ξεκινάει ο αρθρογράφος του Unheard Louis Elton την ανάλυσή του για τον νέο άνθρωπο που αναδεικνύεται στην εποχή του Ντόναλντ Τράμπ στις ΗΠΑ και κατ’ επέκταση σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Σε αντίθεση με την ψευδαίσθηση της μοναδικότητας που δημιουργεί η πρωτοπορία, η καινοτομία και η δύναμη της εποχής μας, τα έργα τέχνης και οι πρωταγωνιστές τους, διαχρονικά, αναζητούν τον κοινό τόπο της διανοητικής μας ενέργειας, που είναι αναπόσπαστο μέρος των συναισθημάτων μας ως ανθρώπων. Αυτήν τη «συγκίνηση» ένιωσα στα λόγια του Βρετανού αρθρογράφου και αισθάνθηκα την ανάγκη να τη μοιραστώ.

Στις τρεις πρώτες παραγράφους του δημοσιευμένου κειμένου εντοπίζεται και περιγράφεται ένας νέος τύπος ανθρώπου, που εμφανίζεται στη δεκαετία του 2000 —ιδιαίτερα μετά την κινηματογραφική διασκευή του μυθιστορήματος του Μπρετ Ίστον Έλις—, ως ποιητικός ήρωας με το όνομα Πάτρικ Μπέιτμαν. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1991 και έγινε ταινία από την Καναδή σκηνοθέτιδα Mary Harron και πρωταγωνιστή τον Christian Bale, το 2000: παγκόσμια είσπραξη 34 εκατομμυρίων δολαρίων. Τι το ιδιαίτερο εκφράζει ο ήρωας του Έλις, έστω και υπό το πρίσμα της θολής παρουσίας του ανάμεσα στην πραγματικότητα και στις φαντασιώσεις που μαστίζουν την ψυχή του; Ο Πάτρικ Μπέιτμαν δεν αισθάνεται ενοχές για τις πράξεις του. Ακόμα και η ομολογία για τους φόνους που έχει διαπράξει δεν γίνεται πιστευτή. Ο δικηγόρος την απορρίπτει ως αστείο και οι συμμαθητές του είναι υπερβολικά εγωκεντρικοί για να παρατηρήσουν την ψυχοπάθειά του. Τόσο το μυθιστόρημα όσο και η ταινία, κατά την προσφιλή τακτική του συγγραφέα (είναι σαφής στο τελευταίο του μυθιστόρημα «The Shards» του 2023, που είναι έντονα αυτοβιογραφικό και νοσταλγικό), υποδηλώνουν ότι τα εγκλήματα του Μπέιτμαν μπορεί να είναι παραισθήσεις ή κατασκευές του άρρωστου μυαλού του. Υπό μία έννοια, η σύγχυση σχετικά με το αν οι πράξεις του είναι πραγματικές, καθιστά προβληματική την τιμωρία του. Η τελευταία ατάκα της ταινίας: «Αυτή η ομολογία δεν σήμαινε τίποτα», υπογραμμίζει ότι ο Μπέιτμαν παραμένει παγιδευμένος στην ανούσια, κυκλική ύπαρξή του. Παρά τα εγκλήματά του (πραγματικά ή φανταστικά), συνεχίζει να ενσωματώνεται στον ελίτ κοινωνικό του κόσμο χωρίς συνέπειες. Η ψυχή του Μπέιτμαν δεν υπόκειται στη βάσανο της ενοχής για την πράξη του. Ούτε ο παλαιός μηχανισμός της ύβρεως, καταστροφής και καθάρσεως υφίσταται, ούτε ο νεότερος εσωτερικευμένος κόσμος της ενοχής τον αγγίζει. Τίποτα και κανείς δεν μπορεί να τον συντρίψει. Ο ποιητικός ήρωας του Ντοστογιέφσκι στο «Έγκλημα και τιμωρία», ο Ροντιόν Ρασκόλνικοφ, σε μία κρίση μεγαλείου διαπράττει διπλό φόνο, αλλά δεν μπορεί να αποφύγει τελικά την πτώση του στην τρέλα. Ομολογεί, μετά τις παραινέσεις μιας πόρνης, καταδικάζεται σε εξορία στη Σιβηρία και τελικώς εξαγνίζεται ψυχικά και επανεντάσσεται κοινωνικά. Και οι δύο ήρωες φαίνεται ότι αρχικώς οδηγούνται από μια ακόρεστη δίψα ικανοποιήσεως των επιθυμιών τους, κυρίως της διακρίσεώς τους ως ένα είδος υπερανθρώπου, ενός πλάσματος έντονης και αστείρευτης θελήσεως, όπως εμφανίζεται στον Νίτσε. Ήδη έχουμε απομακρυνθεί από την αρχαία ελληνική κοινωνική παράδοση της τραγωδίας και της καθάρσεως που επιφέρει, αφού η έλευση της θελήσεως ως ψυχικού μεγέθους είναι απόκτημα της νεωτέρας εποχής και του ανθρώπου της.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο «ποιητικός» του ήρωας Έλον Μασκ, αρνούνται να δεχτούν όρια και εμπόδια. Και οι δύο στοχεύουν σε ουρανουπόλεις, είτε αυτές δημιουργούνται στη Γάζα είτε στο φεγγάρι. Ο Μασκ πρεσβεύει μια μορφή κοινωνικού φιλελευθερισμού, σε αντίθεση με τον συντηρητισμό των Ρεμπουπλικανών, αφού έχει γίνει πατέρας 12 παιδιών μέχρι τώρα —μια influencer διεκδικεί το 13ο τέκνο τους—, εκ των οποίων τα 11 είναι με μεθόδους που απέχουν τις σωματικής επαφής και είναι εκτός γάμου. Ο Μασκ δεν ενισχύει τα ποσοστά γεννήσεων, αλλά, αντίθετα, ασκεί πολυγαμία υψηλής τεχνολογίας. Μόλις ανέλαβε το έργο της καταστροφής της κρατικής γραφειοκρατίας βάλθηκε να κραδαίνει επιδεικτικά και συμβολικά ένα αλυσοπρίονο: μέσω του μηδενισμού επιδιώκει την οικοδόμηση μιας νέας ουτοπίας. Σκοπός και των δύο είναι μία άνευ όρων και ορίων επικράτηση ενός θετικισμού που θα φέρει την παγκόσμια ευτυχία με όχημα την τεχνολογία. Ο Τραμπ και ο Μασκ δεν αισθάνονται ενοχές για τις επιθυμίες τους και κατ’ επέκταση για τις πράξεις τους και τις επιπτώσεις αυτών. Οι ενέργειές τους βασίζονται στη βεβαιότητα μιας θετικότητας που καλλιεργείται στο πλαίσιο της δύναμης της θελήσεως και υπό το πρόσχημα ενός γενικού καλού εμφανίζονται βέβαιοι απέναντι στην τελική νίκη τους. Η τεχνολογία θα επιταχύνει τον εξισωτικό κόσμο που οραματίζονται. Ακόμα και το αναγνωρίσιμο από τον καθένα μας σχήμα του Χέγκελ «θέση-αντίθεση-σύνθεση» (μέσα από την διαμάχη κατακτάμε μια νέα κατανόηση των πραγμάτων) φαίνεται ότι παρασύρεται από τον χείμαρρο της μίας και μοναδικής λύσης του θετικισμού που εδρεύει στον λειτουργισμό. Μένει να αναλογιστούμε τι είδους κόσμος θα είναι ο κόσμος ενός ασύντριπτου ανθρώπου, ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να μετανοήσει.