Πανκ Αλμοδόβαρ: Επτά σπάνιες ταινίες από την πρώιμη περίοδο του Ισπανού σκηνοθέτη στο Cinobo

Ο Ισπανικός —και ο Ευρωπαϊκός, γενικότερα— κινηματογράφος θα ήταν πολύ διαφορετικός χωρίς την πανκ, «politically incorrect» και «queer» συμβολή του τολμηρού και πρωτοποριακού σκηνοθέτη, Πέδρο Αλμοδόβαρ. Οι ταινίες του, «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης» (1988), «Όλα για τη μητέρα μου» (1999), «Μίλα της» (2002) και «Γύρνα πίσω» (2006), με βαθιά ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα και με επίκεντρο τις γυναίκες, την επιθυμία, την ταυτότητα και τις σύνθετες οικογενειακές σχέσεις, κέρδισαν Όσκαρ, Χρυσό Λέοντα και άλλα σημαντικά βραβεία ανά τον κόσμο, καθιερώνοντάς τον ως μία από τις πιο εμβληματικές σύγχρονες ευρωπαϊκές φωνές στον χώρο του σινεμά. Η ελληνική «streaming» πλατφόρμα του Cinobo, λαμβάνοντας υπόψη την ξεχωριστή θέση που κατέχει ο Πέδρο Αλμοδόβαρ στις καρδιές του εγχώριου κοινού, πήρε την πρωτοβουλία να πραγματοποιήσει ένα αφιέρωμα στην αυθάδικη, ακατέργαστη και απόλυτα ελεύθερη πρώτη περίοδο του Ισπανού σκηνοθέτη και σεναριογράφου, με 7 σπάνιες ταινίες από την πρώιμη φιλμογραφία του.

Ύστερα από την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος του Φρανσίσκο Φράνκο στην Ισπανία, το 1975, στον καλλιτεχνικό χώρο άνθισε το εναλλακτικό κίνημα «Movida Madrileña». Το κίνημα αυτό, που στα ελληνικά μεταφράζεται ως «η σκηνή της Μαδρίτης», επηρέασε όλες τις τέχνες και εισήγαγε «queer», σουρεαλιστικά, πανκ, κιτς και βλάσφημα κωμικά στοιχεία στο «mainstream». Ο Αλμοδόβαρ, με την πρώτη του κιόλας ταινία μεγάλου μήκους, «Η Πέπι, η Λούση, η Μπομ και τ' άλλα κορίτσια» (1980) ταυτίστηκε με αυτό το κίνημα, που γνώρισε την μεγαλύτερη επιτυχία του κατά την δεκαετία του 1980. Τα έντονα χρώματα και οι τολμηρές ενδυματολογικές επιλογές, σε συνδυασμό με τα μελαγχολικά σάουντρακ και τις μελοδραματικές πλοκές, που συχνά θυμίζουν «telenovelas», έγιναν αναπόσπαστα μέρη της κινηματογραφικής του γλώσσας, ορισμένα από τα οποία τον ακολουθούν μέχρι και σήμερα.

«Αμαρτωλές Καλόγριες» (Entre tinieblas) (1983)

Στο αφιέρωμα του Cinobo, με τίτλο «Punk Almodóvar», παρουσιάζονται επτά σπάνια «διαμάντια» από την εποχή του «Movida Madrileña» και λίγο αργότερα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Οι «Αμαρτωλές Καλόγριες» (1983), με την μούσα του Αλμοδόβαρ, Κάρμεν Μάουρα, στον ρόλο της Αδελφής Περδίδα και άλλους ηθοποιούς στο καστ από την ομάδα των στενών συνεργατών του (Χουλιέτα Σεράνο, Μαρίσα Παρέδες, Σεσίλια Ροτ), είναι ένα πανκ αντικαθολικό μανιφέστο, που συμπεραίνει όχι μόνο ότι οι άνθρωποι της Εκκλησίας έχουν και αυτοί τα πάθη και τις αδυναμίες τους, αλλά και ότι είναι μακράν πιο αναποτελεσματικοί στην προσπάθειά τους να τις δαμάσουν από τον μέσο άνθρωπο. Η συγκεκριμένη ταινία καθιέρωσε τον σκηνοθέτη ως «enfant terrible» του ισπανικού σινεμά.

«Μια ζωή ταλαιπωρία» (¿Qué he hecho yo para merecer esto!) (1984)

Η ταινία «Μια ζωή ταλαιπωρία» (1984), ο τίτλος της οποίας φαίνεται να ενέπνευσε και την επιτυχία «What Have I Done to Deserve This?» (1987), των Pet Shop Boys, με φωνητικά από την Dusty Springfield, είναι μια σουρεαλιστική μαύρη κωμωδία, με τον τρόπο που μόνο ο Αλμοδόβαρ ξέρει να τις φτιάχνει. Με αναφορές στο Ζαν-Λυκ Γκοντάρ («Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι' αυτήν», 1967) και τον ιταλικό νεορεαλισμό, η ταινία ήταν η πρώτη του που έκανε πρεμιέρα στην Νέα Υόρκη, γεγονός που ίσως εξηγεί το τολμηρό της χιούμορ, με αστεία που αναφέρονται στην πορνεία, την παιδοφιλία, αλλά και τις τηλεκινητικές ικανότητες. Το καστ περιλαμβάνει ονόματα από την συνηθισμένη ομάδα ηθοποιών του σκηνοθέτη (Κάρμεν Μάουρα, Τσους Λαμπρεάβε, κλπ.), ενώ εδώ κάνει και ο ίδιος μια μικρή «cameo» εμφάνιση.

«Ο Νόμος του Πόθου» (La ley del deseo) (1987)

O «Νόμος του Πόθου» (1987) αποτελεί ορόσημο στην φιλμογραφία του Αλμοδόβαρ για πολλούς λόγους. Κατ' αρχάς, είναι η πρώτη ταινία την οποία ο σκηνοθέτης χρηματοδότησε ανεξάρτητα, μέσω της δικής του εταιρίας παραγωγής El Deseo, με την οποία επρόκειτο να χρηματοδοτήσει όλες τις μετέπειτα ταινίες του. Για τον ηθοποιό Αντόνιο Μπαντέρας, ο ρόλος του ως «Αντόνιο» ήταν ο πρώτος του μεγάλος γκέι ρόλος, επιδεικνύοντας την ευρεία υποκριτική του γκάμα και βοηθώντας την καριέρα του να απογειωθεί. Επίσης, καθώς οι ταινίες του Αλμοδόβαρ προβάλλονταν πλέον κανονικά στις Η.Π.Α., σημαντικοί κριτικοί, όπως η Τζάνετ Μέισλιν των New York Times και η θρυλική Πωλίν Κάελ, που τότε έγραφε στο περιοδικό New Yorker, έγραψαν (θετικές) κριτικές για τον «Νόμο του Πόθου». Σε κάθε περίπτωση, η ταινία αυτή σηματοδότησε μια νέα εποχή για τον Αλμοδόβαρ, αλλά και τον ισπανικό κινηματογράφο γενικότερα.

«Δέσε Με!» (¡Átame!) (1989)

Μία από τις πιο δημοφιλείς και αγαπητές στο κοινό ταινίες του Αλμοδόβαρ, το «Δέσε Με!» (1989) είναι μια «ρομαντική» μαύρη κωμωδία, με πρωταγωνιστή και πάλι τον Αντόνιο Μπαντέρας και πρωταγωνίστρια την ηθοποιό και τραγουδίστρια Βικτόρια Αμπρίλ. Εδώ, ακολουθούμε τον Ρίκι (Μπαντέρας), έναν 23χρονο κοινωνιοπαθή που μόλις έχει πάρει εξιτήριο από το ψυχιατρείο. Ο Ρίκι παθαίνει ψύχωση με μια ηθοποιό, την Μαρίνα Οσόριο (Αμπρίλ), την οποία απαγάγει, θέλοντας να την κάνει να τον ερωτευτεί. Εκείνη, αρχικά κάνει τα πάντα για να ξεφύγει από τον Ρίκι, που την κρατάει όμηρο, αλλά σιγά-σιγά υποκύπτει στο Σύνδρομο της Στοκχόλμης και τον ερωτεύεται. Το καστ συμπληρώνουν άλλοι γνωστοί συνεργάτες του Αλμοδόβαρ, όπως η Χουλιέτα Σεράνο, η Ρόζι ντε Πάλμα και ο Φράνσισκο Ραμπάλ.

«Ψηλά τακούνια» (Tacones lejanos) (1991)

Οκτώ χρόνια πριν το «Όλα για τη μητέρα μου» (1999), που κέρδισε το Όσκαρ και την Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, ο Αλμοδόβαρ γύρισε τα «Ψηλά τακούνια» (1991), μια ταινία που φαίνεται να λαμβάνει χώρα στο ίδιο σύμπαν, ενώ η εκπληκτική Μαρίσα Παρέδες έχει και στις δύο ταινίες κεντρικό ρόλο. Στα «Ψηλά τακούνια», η Ρεμπέκα (Βικτόρια Αμπρίλ), μία παρουσιάστρια ειδήσεων, συναντάει την μητέρα της και διάσημη τραγουδίστρια, Μπέκι (Παρέδες), την οποία έχει να δει από παιδί. Σε έναν κόσμο γεμάτο από «drag queens» και πορνεία, όπου οι κινούνται οι χαρακτήρες της ταινίας, ένας φόνος έρχεται να ταράξει τις ζωές όλων, ενώ μια κρυφή εγκυμοσύνη φαίνεται να είναι το κλειδί για την λύση του μυστηρίου στο κέντρο της πλοκής. Η ταινία δεν είναι γνωστή μόνο για τις εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών και την ποιότητα του σεναρίου και της σκηνοθεσίας της, που απέσπασαν το Βραβείο Σεζάρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, αλλά και για το σάουντρακ, που συμπεριλαμβάνει μια διασκευή ενός παλιού γαλλικού τραγουδιού του Nino Ferrer από την Luz Casal, υπό τον τίτλο «Un año de amor».

«Kika» (1993)

Στο ίδιο πνεύμα με το «Μια ζωή ταλαιπωρία», η ταινία «Kika» (1993), με πρωταγωνίστρια την Βερόνικα Φορκέ στον ομώνυμο ρόλο, είναι μία τολμηρή μαύρη κωμωδία. Με τον Πίτερ Κογιότ, την Βικτόρια Αμπρίλ και την Ρόζι ντε Πάλμα στο καστ —μεταξύ άλλων— η ταινία ακολουθεί την Kika, μια ελαφρόμυαλη μακιγιέζ, που εξαιτίας του εραστή της, Ραμόν (Άλεξ Καζανόβας), γνωρίζει τον πατέρα του και γνωστό συγγραφέα, Νίκολας Πιρς (Κογιότ), που υποστηρίζει ότι είναι συνηθισμένο οι συγγραφείς να δολοφονούν τις συζύγους τους, φέρνοντας ως παράδειγμα τον Γουίλιαμ Μπάροουζ και τον Λουί Αλτουσέρ. Διανθισμένη με σουρεαλιστικό χιούμορ και σκληρή κριτική απέναντι στην τηλεόραση και την φήμη γενικότερα, η ταινία προβλημάτισε πολλούς φαν, ενώ άλλοι την βρήκαν ευφυέστατη και γεμάτη (ευχάριστες) εκπλήξεις.

«Το Μυστικό μου Λουλούδι» (La flor de mi secreto) (1995)

Το «Μυστικό μου Λουλούδι» (1995) είναι ένας πραγματικός πρόδρομος για την ταινία «Όλα για τη μητέρα μου», καθώς στην πρώτη σκηνή, σε ένα μάθημα που διδάσκει η Μπέτι (Κάρμε Ελίας), δύο νεαροί γιατροί παριστάνουν ο ένας τον γιατρό και ο άλλος τον ασθενή, προσπαθώντας ο μεν να πείσει τον δε να δωρίσει τα όργανα του παιδιού του σε κάποιον ασθενή που τα έχει ανάγκη και έχει πιθανότητες να σωθεί. Η σκηνή αυτή χρησιμοποιήθηκε αυτούσια στο «Όλα για την μητέρα μου», καθώς ένα τέτοιο θύμα είναι και ο Εστεμπάν (Ελόι Ασορίν), ο έφηβος γιος της πρωταγωνίστριας Μανουέλα (Σεσίλια Ροτ), μιας νοσοκόμας που κάνει ακριβώς την ίδια δουλειά και καλείται να πάρει αυτή την δύσκολη απόφαση για το δικό της παιδί. Επίσης, η πλοκή της ταινίας «Γύρνα πίσω», με πρωταγωνίστρια την νέα μούσα του Αλμοδόβαρ, Πενέλοπε Κρουζ, είναι πανομοιότυπη με το βιβλίο στο «Μυστικό μου Λουλούδι», που ο εκδότης της Λέο Μαθίας (Μαρίσα Παρέδες) απορρίπτει ως πολύ σκοτεινό, αν και αργότερα κλέβει την ιδέα της και το κάνει ταινία. Πέρα από την σχέση της ταινίας με το μετέπειτα έργο του Αλμοδόβαρ, το «Μυστικό μου Λουλούδι» ξεχωρίζει τόσο για τις σπουδαίες ερμηνείες των ηθοποιών του, όσο και για τον σχεδιασμό παραγωγής του και το μεικ απ, που έλαβαν υποψηφιότητες, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, για τα αντίστοιχα Βραβεία Γκόγια.

Δίπλα στην φιλμογραφία του Θόδωρου Αγγελόπουλου —που έγινε διαθέσιμη πριν από περίπου έναν μήνα— και άλλες φιλμογραφίες σπουδαίων διεθνών ονομάτων, όπως της Ανιές Βαρντά, του Γουόνγκ Καρ Γουάι, του Γκασπάρ Νοέ, του Ζαν-Πιέρ Μελβίλ, του Ντέιβιντ Λιντς και του Τζιμ Τζάρμους, οι ταινίες από την πρώτη κινηματογραφική περίοδο του Πέδρο Αλμοδόβαρ είναι διαθέσιμες στην πλατφόρμα του Cinobo, από τις 20 Φεβρουαρίου του 2026.