H Θεωρία της Σχετικότητας

Όπως κατάλαβα με τα χρόνια, σ’ αυτή τη ζωή τίποτα δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Κάθε επιλογή έχει τα θετικά και τα αρνητικά της, με άλλα λόγια, ένα τίμημα και κάποιο κέρδος. Να παντρευτείς ή να μείνεις «ελεύθερος», να κάνεις παιδιά ή άσε καλύτερα, να τρέξεις πίσω απ’ την εμπειρία ή να προφυλαχτείς απ’ το ρίσκο της, Ολυμπιακός ή Παναθηναϊκός, σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα; 

Στη γλώσσα, τα πράγματα δεν είναι απλούστερα και κάθε λέξη μπορεί να εμπεριέχει την αμφισβήτησή της. Μέσα στο ονειρεύομαι κρύβεται το ρήμα ρεύομαι, στη λέξη πατέρας παραμονεύει ένα τέρας, στην ωραία τη σαλτσούλα υπάρχει μέσα μία τσούλα και βαθιά στην πορτοφόλα περιμένει μία φόλα…

Τα ίδια ισχύουν παντού και, φυσικά, στο σινεμά. Τι σημαίνει, ας πούμε, καλό σενάριο; Καθημερινοί άνθρωποι σε εξαιρετικές περιστάσεις ή εξαιρετικοί άνθρωποι σε καθημερινές καταστάσεις; Τι είναι επιτυχία για την αίθουσα; Μια ταινία που κάνει 200.000 εισιτήρια με 90 κόπιες ή μια άλλη που κόβει 30.000 με 4; Είναι προτιμότερη για μια ταινία μια «καλή» ημερομηνία με δυνατό ανταγωνισμό ή μια «κακή» εβδομάδα όπου «παίζει» μόνη της; Είναι ο Αύγουστος ο χειρότερος κινηματογραφικός μήνας ή μια ιδανική ευκαιρία για κάποιες καλές, μικρές ταινίες χωρίς «μαρκίζα» ν’ αγγίξουν το ταβάνι των θεατών τους; Μια κακή ταινία με σταρ ή μια καλή ταινία χωρίς; Υπάρχουν στη showbiz αιώνιοι κανόνες (σε βαθμό που να καταλήγουν σε προκαταλήψεις) ή τα πράγματα αλλάζουν διαρκώς; Όλοι οι πολυκινηματογράφοι είναι προορισμένοι ν’ απευθύνονται στο κοινό 6-25 ετών ή μήπως κάποιος θα έπρεπε να ενδιαφερθεί σοβαρά και για το κοινό 25+ που αποτελεί το 20% της παγκόσμιας πελατείας; Μετράνε οι κριτικές ή κανείς δεν τους δίνει σημασία; Και τι είναι η κριτική; Συνήγορος ή εισαγγελέας, οδηγός κατανάλωσης ή φωτεινός σηματοδότης; Τι εννοούμε όταν λέμε ελληνική ταινία; Μια οποιαδήποτε κατασκευή που μιλάει ελληνικά ή κάτι που θύμιζε πραγματικά τη χώρα που ζούμε; Και οι διανομείς; Στυγνοί έμποροι που θα μπορούσαν να πουλάνε και παπούτσια ή άνθρωποι με πάθος για το σινεμά, που κάνουν αυτή τη δουλειά γιατί δεν θέλουν καμία άλλη; Και, τέλος πάντων, τι είναι η περιβόητη «κρίση»; Μήπως μαζί μ’ όλα τα κακά της, είναι μια ευκαιρία να «κριθούν» όλοι; 

Στο μεγάλο «κραχ» του 1929, στις ΗΠΑ τα πάντα κατέρρευσαν εκτός από την κινηματογραφική βιομηχανία, που άγγιξε ιστορικά ρεκόρ προσέλευσης (110 εκατομμύρια θεατές την εβδομάδα!). Η εύκολη ανάλυση ήταν ότι ο κόσμος θέλει να ξεχάσει τα προβλήματά του και καταφεύγει στο θέαμα. Και τότε γιατί οι θεατρικές παραγωγές μειώθηκαν τον ίδιο χρόνο στις μισές; Τι βρισκόταν πίσω από την αντοχή του σινεμά, η ανάγκη για απόδραση ή μήπως η τεχνολογία (του ομιλούντος σ’ αυτή την περίπτωση);

Στις ΗΠΑ και πάλι, το 1949, μετά από πενταετή δικαστικό αγώνα, ο Ρούσβελτ κατάφερε να ψηφιστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο ένας αντιμονοπωλιακός νόμος, που υποχρέωνε τα μεγάλα στούντιο να εγκαταλείψουν τα δίκτυα των αιθουσών τους και, από τότε, το αμερικανικό σιρκουί είναι ανεξάρτητο από τη γραμμή παραγωγής (αν αυτό δεν είχε γίνει, το σινεμά θα ήταν εντελώς διαφορετικό). Στην Ευρώπη, σήμερα, ο Μπερλουσκόνι γίνεται πρωθυπουργός και το να έχει κάποιος κάτω απ’ την ίδια στέγη την παραγωγή, τη διανομή και τις αίθουσες, όχι μόνο δεν απαγορεύεται, αλλά είναι ο «σκοπός». Ποιο είναι λοιπόν το λίκνο του καπιταλισμού, οι ΗΠΑ ή η ΕΕ, πόσο απέχει η ελεύθερη αγορά από την ασύδοτη και πόσο υγιές είναι να βρίσκεται στα ίδια χέρια και το καρπούζι και το μαχαίρι; 

Αν υπάρχει κανείς που ενδιαφέρεται να βρει απαντήσεις σ’ αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα, ας κοπιάσει. Γιατί, «κρίση», αν μη τι άλλο, σημαίνει ότι τίποτα δεν είναι πλέον δεδομένο, όλα είναι «σχετικά» και ο καθένας οφείλει να διαλέξει: μπορεί να κάτσει στ’ αυγά του και να περιμένει, ν’ αφεθεί στο χειρότερο ή ν’ αδράξει τη στιγμή κυνηγώντας μια νέα ουτοπία.