Το εμβληματικό έργο του Τζεφ Kουνς συναντάται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης με αγαλματίδια που φιλοτεχνήθηκαν 40.000 χρόνια πριν
Πώς ένα έργο που φιλοτεχνήθηκε τον 21ο αιώνα μπορεί να συνομιλεί με παλαιολιθικά αγαλματίδια της εποχής των Παγετώνων, δηλαδή 40.000 χρόνια πριν; Η απάντηση μάς δίνεται στην έκθεση «Jeff Koons: "Αφροδίτη" του Lespugue» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Ο Τζεφ Κουνς έφτιαξε την Αφροδίτη του εμπνευσμένος από την «Αφροδίτη του Lespugue», ένα αγαλματίδιο που δημιουργήθηκε περίπου 28.000 χρόνια πριν και φιλοξενείται στο Musee de l'Homme στο Παρίσι. Την επιμέλεια της έκθεσης έχουν αναλάβει οι επιστημονικοί διευθυντές του μουσείου Καθηγ. Παναγιώτης Π. Ιωσήφ και Ιωάννης Δ. Φάππας.
Στη συνέντευξη Τύπου ο καλλιτέχνης μάς μίλησε για το πώς εμπνεύστηκε το έργο αυτό και πώς ορίζει εκείνος την τέχνη.
Η έκθεση Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Η έκθεση στο Μέγαρο Σταθάτου παρουσιάζεται σε δυο αίθουσες του ισογείου, που βρίσκονται σε δημιουργικό διάλογο μεταξύ τους. Από τη μια έχουμε το φωτεινό και χρωματιστό έργο του Κουνς και από την άλλη την αίθουσα με τα παλαιολιθικά αγαλματίδια που μας πηγαίνουν πίσω στον χρόνο, 40.000 χρόνια πριν, μια περίοδο που ο άνθρωπος δεν ήταν το κυρίαρχο όν πάνω στον πλανήτη και έπρεπε να παλέψει -κυριολεκτικά με τα θηρία ενίοτε- για την επιβίωσή του. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκε τόσο η Αφροδίτη του Lespugue -που ενέπνευσε τον καλλιτέχνη για την Balloon Venus του- όσο και οι υπόλοιπες της έκθεσης.
Εδώ φιλοξενούνται τα 10 αγαλματίδια της παλαιολιθικής εποχής που δανείστηκε το Μουσείο από διάφορα σημεία του κόσμου, ώστε να μπορέσει να πλαισιώσει την «Αφροδίτη» του Τζεφ Κουνς. Μπαίνοντας στην αίθουσα, το λιγοστό φως σε βάζει αμέσως σε μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα. Στόχος είναι ο θεατής να φανταστεί πως βρίσκεται σε μια σπηλιά, όπως και οι άνθρωποι που φιλοτέχνησαν τις Αφροδίτες. Χρειάζεται λίγα δευτερόλεπτα για να συνηθίσεις αυτό το σκοτάδι, αλλά τα αγαλματίδια σου τραβούν αμέσως το βλέμμα και σε προσκαλούν να τα ανακαλύψεις. Ένας πίνακας με πληροφορίες και ένας χάρτης βοηθούν τον επισκέπτη να προσανατολιστεί τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο όπου δημιουργήθηκαν.
Όπως μας ανέφερε ο καθηγ. Παναγιώτης Ιωσήφ,πρόκειται για αγαλματίδια μικρού μεγέθους που δεν γνωρίζουμε ακριβώς τη χρήση τους, αν είχαν δηλαδή λατρευτικό ή άλλο χαρακτήρα. Πάντως το μέγεθός τους εξασφάλιζε την εύκολη μεταφορά τους, κάτι που σίγουρα δεν ισχύει για την Αφροδίτη του Κουνς, που είναι φτιαγμένη από ανοξείδωτο χάλυβα και ζυγίζει πάνω από έναν τόνο.
Η Αφροδίτη του Lespugue
Ένα χώρισμα σαν αφίσα που μας μεταφέρει ακόμη περισσότερο στην ατμόσφαιρα της σπηλιάς, χωρίζει τις υπόλοιπες Αφροδίτες από την «Αφροδίτη του Lespurge» που δεσπόζει μόνη της μέσα στην προθήκη της. Αυτή η αινιγματική και εμβληματική κυρία ανακαλύφθηκε στη Γαλλία το 1922 στη σπηλιά των Rideaux στην επαρχία της Haute Garonne. Και σιγά σιγά έγινε μια απο τις πιο θρυλικές μορφές των γυναικείων αναπαραστάσεων στην ιστορία της τέχνης. Μάλιστα πολλοί την έχουν χαρακτηρίσει ως «Τζοκόντα» της προιστορίας.
Τι καθιστά αυτό το μικροσκοπικό αγαλματίδιο τόσο ελκυστικό; Αποτελεί μια από τις λίγες αναπαραστάσεις της εποχής που παρουσιάζει τόσο ανεπτυγμένη γυναικεία χαρακτηριστικά. Σε αυτήν οι γοφοί, οι γλουτοί αλλά και το στήθος της αποδίδονται εκτός των συνηθισμένων αναλογιών, αμφισβητώντας έτσι την ανατομική πραγματικότητα. Το σκυμμένο της κεφάλι και τα σταυρωμένα στο στήθος της χέρια μαρτυρούν μια εσωτερικότητα που κάνει αυτό το αγαλματίδιο ακόμα πιο θρυλικό.
Γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά την τεχνολογία, την εκμεταλλεύεται προς όφελός του για να φτιάξει ένα έργο εντυπωσιακό, μιμούμενο όλες τις καμπύλες του πρωτότυπου, αλλά φέρνοντάς το στο σήμερα και στη δική του προσωπική «γραφή». Και έπειτα από το σκοτάδι των σπηλαίων, μεταφερόμαστε στο φως και στο επιβλητικό έργο του Τζεφ Κουνς που δεσπόζει μόνο του στην αίθουσα.
Όπως ανέφερε ο επιμελητής καθ. Παναγιώτης Ιωσήφ, η έκθεση αυτή φιλοξενεί δυο φαινομενικά ετερόκλητα άκρα (Φως και σκοτάδι), αλλά στην πραγματικότητα τα κοινά είναι πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται εξ αρχής. Ένα μεγάλο σημείο συνάντησης είναι η τεχνογνωσία. Οι παλαιολιθικές Αφροδίτες παρουσιάζουν μια πολύ προηγμένη τεχνοτροπία τόσο ως προς τα υλικά τους όσο και ως προς τον τρόπο που φιλοτεχνήθηκαν. Το να γνωρίζει κανείς εκείνο το διάστημα να επεξεργάζεται το ελεφαντόδοντο δεν ήταν κάτι το προφανές. Οπότε απαιτούσε γνώση και τεχνική. Ενώ παράλληλα, τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν προέκυψαν και αυτά έπειτα από ψάξιμο και μελέτη. Αυτό αποτελεί και ένα κοινό στοιχείο με το έργο του Κουνς.
Όσον αφορά την Αφροδίτη του Κουνς, αυτό που τόνισε ο επιμελητής καθ. Παναγιώτης Ιωσήφ, ήταν η επιμονή στη λεπτομέρεια, η οποία φάνηκε στον ατομικό τομογράφο από όπου πέρασε η Αφροδίτη του. Αυτός έδειξε ότι έχουν δουλευτεί με απίστευτη λεπτομέρεια ακόμη και τα εσωτερικά σημεία του έργου, εκείνα που δεν φαίνονται στον αγοραστή ή τον θεατή, αν και συνήθως οι καλλιτέχνες δεν δουλεύουν αυτά τα μη ορατά σημεία.
«Τζεφ Κουνς: Η τέχνη μου άλλαξε τη ζωή, μου προσέφερε έναν διαφορετικό τρόπο να μοιράζομαι με τους άλλους και να ανοίγομαι στον κόσμο»
Ο Τζεφ Κουνς μίλησε για το πώς εμπνεύστηκε το έργο του αλλά και ποια είναι η σημασία του αντικατοπτρισμού σε αυτό. Αυτό που τον έσπρωξε προς την τέχνη είναι αυτή η ανάγκη του μοιράσματος, της ανταλλαγής πληροφοριών μέσα από το ίδιο -ή παρόμοιο- λεξιλόγιο ακόμη και με έργα που μας ταξιδεύουν χιλιάδες χρόνια πίσω. Άλλωστε η ενασχόλησή του με την τέχνη του διάνοιξε νέους ορίζοντες στο πώς αντιμετωπίζει τα πράγματα, το πώς ανοίγεται στους άλλους ανθρώπους, αλλά και το πώς βλέπει τη δική του ουσία και τις δυνατότητές του ως ον και ως καλλιτέχνης.
Η Αφροδίτη του έχει φτιαχτεί μιμούμενη τις καμπύλες της Αφροδίτης του Lespugue, σε διάλογο με αυτό το εμβληματικό αγαλματίδιο και μέσω της έκθεσης μάς φέρνει πιο κοντά στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, το πώς αντιμετώπιζαν τη ζωή, το πώς έβλεπαν και φιλοτεχνούσαν το γυναικείο σώμα, ίσως και ποια ήταν η θέση τους για την ομορφιά. Σε αυτό το σημείο, ο Παναγιώτης Ιωσήφ συμπλήρωσε ότι οι διαστάσεις στο γυναικείο σώμα των αγαλματιδίων δεν μαρτυρούσαν ακριβώς την εικόνα της εποχής, καθώς μιλάμε για μια περίοδο φτώχειας όπου οι άνθρωποι είχαν πολύ χαμηλό προσδόκιμο ζωής ενώ η πρόσβαση στην τροφή ήταν δύσκολη. Μιλάμε προφανώς για κάτι εξειδανικευμένο, για κάτι επιθυμητό.
Αυτό που τόνισε ο Κουνς στον λόγο του είναι η σημασία του αντικατοπτρισμού τόσο σε αυτό όσο και γενικότερα στα έργα του. Την έννοια του αντικατοπτρισμού την εμπνέεται από την αρχαία φιλοσοφία και τη σημασία του να βλέπει κάποιος μέσα στον εαυτό του. Με τα έργα του μας βάζει να κοιτάμε τον εαυτό μας, ο οποίος αντικατοπτρίζεται σε όλο το μήκος του έργου, όσο ψηλό και αν είναι, όσες διακλαδώσεις και αν έχει. Βάζοντάς μας να δούμε τον εαυτό μας, μας καλεί σε μια ενδοσκόπηση, που μας κάνει πιο εύκολη την επαφή μας με τους άλλους.
Για εκείνον άλλωστε η τέχνη είναι κάτι που βγαίνει από μέσα του, που τον εξιτάρει και του δίνει κίνητρα, είναι μέρος της ζωής του και της ύπαρξής του σε αυτόν τον κόσμο.
Από το μεγάλο αφιέρωμα στον Στίβεν Αντωνάκος και τη μεγάλη έκθεση «Είσαι ό,τι φοράς» στο Μουσείο Μπενάκη μέχρι την ατομική έκθεση του Μιχάλη Κιούση στην Γκαλερί Άλμα
Η έκθεση με τον τίτλο«Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου» εγκαινιάζεται στις 18 Μαρτίου- το εξώφυλλο του καλλιτέχνη στην Athens Voice το 2008
17°
