Ιμπρεσιονισμός και η millennial ύπαρξή μου: Μήπως όντως γέρασα;

Σήμερα πήγα επιτέλους να δω την έκθεση «Από τον Monet στον Warhol: Τρεις Γενιές, Μία Συλλογή, Ένα Ταξίδι στην Εξέλιξη της Μοντέρνας Τέχνης». Λέω επιτέλους γιατί ενώ δεν έχει ξεκινήσει καιρό (από τις 6 Δεκεμβρίου) και θα εκτίθεται στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή μέχρι και τις 11 Απριλίου, θέλω να πάω από την ημέρα που το είδα, δηλαδή, πριν από τρεις εβδομάδες, και όλο κάτι συνέβαινε: δουλειά, γεγονότα, βαρεμάρα, Netflix, και γενικά πιο εύκολες και βολικές εναλλακτικές απασχόλησης ελεύθερου χρόνου.

Ίσως όμως ήταν εντέλει για καλό γιατί πήγα με μια πολύ καλή μου φίλη η οποία μένει μόνιμα στη Γερμανία και τη βλέπω 2-3 φορές το χρόνο (αν είμαι τυχερή), και ήρθε για τις γιορτές και έτυχε και μπορούσε σήμερα το πρωί.

Αλλά τέλος πάντων τι ακριβώς σημαίνει «πιο βολικές εναλλακτικές;», μπορεί να αναρωτιέστε. Να σας εξηγήσω. Σε τέτοιες «δράσεις» υπάρχουν πολλά ερωτήματα όπως: πόση ώρα θα μας πάρει να πάμε; θα έχει κίνηση εκείνη την ώρα; που θα παρκάρουμε; που έχει ωραίο καφέ εκεί κοντά να πάμε μετά χωρίς να πρέπει να μετακινήσουμε το αυτοκίνητο αλλά να μην περπατήσουμε και πολύ;

Κάπου εκεί, λοιπόν, ενδιάμεσα από τα ερωτήματα αυτά και πολλά άλλα συνειδητοποιώ κάτι που διάβασα χθες σε ένα άρθρο στη New York Times το οποίο μας ανακοινώνει ότι οι Millenials πια «γέρασαν». Το είπα στη φίλη μου την Ελίζα σήμερα μετά την έκθεση ενώ πίναμε καφέ σε μια πολύ ωραία καφετέρια ένα στενό πάνω από το μουσείο. «Μα δεν είμαστε Millenials», μου λέει, «ανήκουμε σε αυτή τη micro-generation μεταξύ της Gen X και των Millenials. Ναι μεν και εγώ αισθάνομαι σε πολλά πράγματα σαν Millenial, αλλά σε άλλα δεν είμαι».

«Ναι,» της λέω «ΟΚ, ποτέιτο-ποτάτο, χονδρικά αυτό είμαστε, και αν και οι απόψεις διίστανται, οι Millenials χρονολογούνται συνήθως από το 1980 μέχρι το 1995. Και το θέμα μας δεν είναι τόσο αυτό, όσο το γεγονός ότι ηλικιακά νομίζω πως όντως γεράσαμε. Τουλάχιστον εμείς που είμαστε στις αρχές. Και ό,τι έλεγε και αυτή η άτιμη αρθρογράφος ίσχυε. Έχει δίκιο.»

Λίγη ώρα πριν θαυμάζαμε και σχολιάζαμε 45 εκπληκτικά έργα νεότερης και σύγχρονης τέχνης τα οποία σε αντίθεση με εμάς τις δόλιες, έχουν αντέξει στο χρόνο, και θα συνεχίσουν να το κάνουν. Παρόλο που τα έργα αυτά διατρέχουν περισσότερα από 12 καλλιτεχνικά ρεύματα―από τα οποία ομολογώ ότι γνώριζα τα μισά―ο ιμπρεσιονισμός πάντα μου άρεσε πολύ χωρίς να μπορώ να προσδιορίσω ακριβώς τον λόγο, από την πρώτη φορά που είδα από κοντά έργα αυτού στο Musée D’ Orsay στο Παρίσι πριν από περίπου 18 χρόνια.

Και βέβαια δεν είναι απαραίτητο…να μπορείς να προσδιορίσεις γιατί ένα έργο τέχνης―οποιασδήποτε τέχνης―σε συγκινεί, σε ιντριγκάρει, σου κρατάει το βλέμμα και σου καθηλώνει το είναι. Όπως και γιατί αντιθέτως κάτι που σε κάποιον φαντάζει πανέμορφο, εσένα σε αφήνει αδιάφορο, ανεξάρτητα από το αν μπορείς να διακρίνεις τι το κάνει ξεχωριστό ή ιδιαίτερο.

Ενώ μετακινούμασταν από το ένα έργο στο άλλο, η Ελίζα και εγώ φάνηκε να έχουμε το ίδιο γούστο στα περισσότερα, αλλά όχι σε όλα. Για παράδειγμα, ένας πίνακας που απεικόνιζε μια παραλία με λουόμενους ο οποίος άρεσε πολύ σε εκείνη, εμένα με άφησε παγερά αδιάφορη, ενώ προς το τέλος της έκθεσης, ένας μικρός πίνακας του Ρενέ Μαγκρίτ «Το σπίτι», μίλησε στην ψυχούλα μου, ενώ στην Ελίζα πέρασε απαρατήρητος, και μόνο αφού της είπα πόσο πολύ μου άρεσε τον κοίταξε δεύτερη φορά.

Το γήρας, όμως, και η γενιά των Millenials, που κολλάει με την τέχνη και τον ιμπρεσιονισμό;

Η Άννα Σίλμαν λέει στο άρθρο της ότι:

«ένα συναίσθημα που πολλοί millennials νιώθουν τελευταία είναι ότι το 2025 είναι η χρονιά που επίσημα γερνάμε. Αυτή η πραγματικότητα έχει εμφανιστεί εδώ και καιρό, αλλά δεν μπορούμε πλέον να την αρνηθούμε. Οι νεότεροι της γενιάς μας πρόκειται να γίνουν 30 ετών και οι μεγαλύτεροι πλησιάζουν τα 45, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι βρισκόμαστε πλέον στη φάση της ζωής που η ψυχολόγος Κλερ Μέτα (Clare Mehta) έχει ονομάσει «εδραιωμένη ενηλικίωση» (established adulthood), μια απαιτητική περίοδο που μπορεί να περιλαμβάνει τη διαχείριση καριέρας, ενώ παράλληλα φροντίζεις παιδιά και ηλικιωμένους γονείς.»

Συνεχίζει απαριθμώντας κάποια κλισέ/πραγματικότητες της γενιάς μας, και τονίζει το γεγονός ότι ενώ χάρη στην εξέλιξη της αισθητικής ιατρικής φαινόμαστε νέοι και όμορφοι―είμαστε κοινώς κοτσονάτοι―όταν ο γύρω κόσμος αναφέρεται στους «νέους», δεν αναφέρονται πια σε μας. Fair enough, που λένε και στο χωριό μου.

Και κάπου εδώ είναι που μπορούμε να χαράξουμε πολλούς παραλληλισμούς με την τέχνη, και δη τη μοντέρνα. Ο πρώτος είναι το πως αντιλαμβανόμαστε, εκτιμάμε, και ορίζουμε την ομορφιά. Στην κουβέντα μας με την Ελίζα μιλήσαμε για ώρα για το πως δεν εκτιμούσαμε στα 20κάτι μας το αψεγάδιαστο δέρμα μας, και όχι γιατί είμασταν αχάριστες, αλλά γιατί απλά δεν το «βλέπαμε», δεν μας απασχολούσε. Δεν σε απασχολούν πολλά πράγματα όταν είσαι νέος, και θεωρείς πολλά πράγματα δεδομένα, ειδικά όσον αφορά στην εμφάνισή σου.

Ακόμα και αν είσαι άνθρωπος που υπεραναλύεις―και πιστέψτε με, είμαστε και οι δύο τέτοιο άνθρωποι―και κριτικάρεις τον εαυτό σου σε άδικο σημείο, η έλλειψη ρυτίδων όταν είσαι 25 δεν είναι κάτι που σου περνάει από το μυαλό, όπως δεν είναι και το πόση ώρα θα σου πάρει να πας κάπου και αν θα βρεις να παρκάρεις.

Δεν είναι λοιπόν η ομορφιά που δεν σε απασχολεί: είναι ο χρόνος.

Και ο χρόνος δεν είναι τα λεπτά που θα φας στην κίνηση, ή το πόση ώρα θα είσαι όρθιος στη συναυλία και θα πονέσει η μέση σου, ή πόσο μακριά είναι εκείνο το καινούργιο εστιατόριο που σε καλέσανε στην άλλη άκρη της Αθήνας, αλλά η γνώση του πόσο πολύτιμος είναι, και η εσωτερική καθημερινή πάλη για το που θες να τον ξοδέψεις: αυτόν τον λίγο χρόνο που έχεις, όχι γιατί θα πεθάνεις αύριο―το οποίο, ΟΚ, μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή σε οποιαδήποτε ηλικία―αλλά γιατί αν βγάλεις τον ύπνο, τη δουλειά, τη φασίνα, τις μετακινήσεις, και τις διάφορες υποχρεώσεις (οικογενειακές και μη), εντέλει, δεν σου μένει πολύ…μέσα στην ημέρα, στο σαββατοκύριακο, στο μήνα, στο χρόνο. Ακόμα και την ώρα που ξοδεύεις για να διαβάσεις τα λόγια μου την έχεις ζυγίσει με κάποιο τρόπο.

Όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες, των οποίων τα έργα κοιτούσαμε όση ώρα είμασταν μέσα στο μουσείο, πάλευαν με τον ίδιο δαίμονα: το χρόνο. Πειραματίζονταν με καινούριες τεχνικές και χρώματα, με πινελιές και μοτίβα, για να αποτυπώσουν τον κόσμο που έβλεπαν από διαφορετικές οπτικές. Απέρριψαν τον ρεαλισμό και στράφηκαν αλλού για την «αλήθεια», νιώθοντας μέσα τους ότι υπάρχουν και άλλες διαστάσεις σε αυτό που κοιτάς κατάματα.

Και όταν είσαι νέος τείνεις να κοιτάς μόνο κατάματα, όχι περιφερειακά. Ο καλλιτέχνης όμως συνήθως επιθυμεί να αποτυπώσει αυτό που έχει μπροστά του, από αλλού. Να σου δείξει αυτό που βλέπει, εκείνος από μέσα του. Να φιλτράρει τη φωτογραφία μέσα από το πινέλο του. Όχι για να το δεις αλλιώς, αλλά για να το δεις.

Ένας πίνακας που μου άρεσε ιδιαίτερα είναι «Η λεωφόρος Clichy» (1887) του Louis Anquetin, από τον οποίο μάλιστα εμπνεύστηκε ο Βίνσεντ Βαν Γκόγκ για να δημιουργήσει το γνωστό του έργο «Εξώστης καφενείου τη νύχτα». Στάθηκα λεπτά ολόκληρα να τον κοιτάω, και να θαυμάζω το πως με χρώμα απόδωσε το φως που διαχέεται στο δρόμο από το μαγαζί στα αριστερά. Το πως οι γραμμές που τράβηξε με το πινέλο του το κάνουν να φαίνεται σαν βιτρό. Το πως η οπτική του μαρτυρά τι είδε, ή την ανάμνηση της εικόνας που ο αμφιβληστροειδής του συγκράτησε.

Δυστυχώς η φωτογραφία τον αδικεί, όπως πολύ συχνά μας αδικούν και οι αναμνήσεις μας.

Είναι πολύτιμος ο χρόνος, αλλά είναι και όμορφος. Και όταν αρχίζεις να τον υπολογίζεις, ξέρεις ότι γέρασες. Ό,τι καμιά φορά συμβαίνει και με την τέχνη.