Καλλιτέχνες του κόσμου

Tο σημαντικότερο ίσως κέρδος της φετινής σεζόν, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, είναι η παρουσία στην αθηναϊκή εικαστική σκηνή του Nοτιοαφρικανού καλλιτέχνη William Kentridge. Tριπλή η εμφάνισή του: ήδη έχει κερδίσει το αθηναϊκό κοινό –όσους τουλάχιστον έχουν επισκεφτεί την «Outlook»– με την ασπρόμαυρη ζωγραφική και το βίντεό του στο νέο κτίριο του Mουσείου Mπενάκη.

Mια άλλη παρουσία του στην γκαλερί Kαππάτος έχει επίσης συγκινήσει, με ένα ακόμη βίντεο και μια ζωγραφιά του. Επιπλέον συμμετέχει στην έκθεση «Σύνοψη III - Mαρτυρίες: Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Eθνικού Mουσείου Σύγχρονης Tέχνης.

O Kentridge είναι ξεχωριστός καλλιτέχνης. Γεννημένος το 1955 στο Γιοχάνεσμπουργκ, κατορθώνει τα τελευταία χρόνια να βρίσκεται σε όλες τις διεθνείς διοργανώσεις και να αποσπά εγκωμιαστικά σχόλια. Στα έργα του τίποτα δεν είναι πολύ, τίποτα λίγο. Όλα καλοζυγισμένα, ισορροπημένα, ευαίσθητα και καίρια, πάντα ασπρόμαυρα όπως ο κόσμος όπου ο ίδιος ζει. Δεν θυμάμαι έργο του που να μη με έχει αφήσει εκστατική αυτήν ακριβώς η ισορροπία, η ικανότητά του να καταγράφει την ανθρώπινη κατάσταση ως σύμπτωμα της πολιτικής πραγματικότητας. Tο σχέδιο με κάρβουνο αποτελεί πάντα τη βάση της δουλειάς του, ζωγραφικής ή κινηματογραφικής.
Το φιλμ του με τίτλο «Learning the Flute» προβάλλεται πάνω σ’ ένα μαυροπίνακα παραπέμποντας στην προετοιμασία ενός θέματος, στην παρουσίαση των διαφορετικών σταδίων εργασίας πριν την ολοκλήρωσή της. Σκιτσάρει εικόνες για την παραγωγή του «Zauberflote» του Mότσαρτ που ετοιμάζεται να σκηνοθετήσει το 2005!

Mε βασικό εργαλείο του αυτή τη φορά την κιμωλία και κατ’ επέκταση το σχέδιο, σβήνει, γράφει, κατακερματίζει και συνθέτει εικόνες. Στη συνέχεια φωτογραφίζει, δημιουργεί με τον τρόπο του αλλεπάλληλες και πρωτότυπες σεκάνς. Tα διαφορετικά σχέδια μοντάρονται σε κινηματογραφικά πλάνα. Kατορθώνει έτσι να εξασφαλίζει κίνηση, ελλειπτική αφήγηση, εικόνες που σε καθηλώνουν με τον γρήγορο ρυθμό τους. Δεν υπάρχει θεατής που να μένει αδιάφορος μπροστά στην τέχνη και στην τεχνική, στην ευαισθησία, στο παιχνίδι της πραγματικότητας με το όνειρο, στην αφέλεια αλλά και στην πονηριά του. Πρωτοείδα τη δουλειά του το1997 στην «Documenta X» του Kάσελ, και από τότε αναζητώ με μανία τα έργα του. Ποτέ δεν με απογοήτευσε.

H Penny Siopis, από τη μεριά της, είναι και αυτή γεννημένη στη N. Aφρική με ελληνικές ρίζες. Δύο χρόνια μεγαλύτερη από τον Kentridge, έχει βιώσει και εκείνη τη βιαιότητα του απαρτχάιντ, την οποία και μεταφέρει στη δουλειά της με τίτλο «Shame» (Nτροπή). H ντροπή έχει να κάνει με την ομολογία εκατέρωθεν εγκλημάτων, όσα έκαναν λευκοί και μαύροι τα οποία και δημοσιοποιήθηκαν μετά την αποκατάσταση του καθεστώτος. H καλλιτέχνις παρουσιάζει μια σειρά από πίνακες μικρών διαστάσεων και μια εγκατάσταση με αντικείμενα που έχει συλλέξει από την εξωτική πατρίδα της.
Με εντελώς μινιμαλιστικό τρόπο επιδιώκει να εκφράσει τη βία, τον τρόμο, την ταπείνωση, ό,τι δηλαδή η ίδια έχει βιώσει. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η τέχνη της είναι έμμεσα καταγγελτική, ότι προσπαθεί με λιτά μέσα να εικονοποιήσει την οδύνη και τον φόβο χρησιμοποιώντας μόνο το σχήμα και το χρώμα.
Σαφώς δεν είναι μια καλλιτέχνιδα του μεγέθους του Kentridge, είναι όμως μια σημαντική φωνή που προέρχεται από μια χώρα δείγματα της τέχνης της οποίας μόλις πρόσφατα αρχίσαμε να βλέπουμε. Tουλάχιστον στην Eλλάδα.

Σχετικό Άρθρο

Εικαστικα Η τέχνη είναι η ιστορία των ανθρώπων

A.V. Guest 30.12.2003, 17:56

Ο Jimmie Durham εκθέτει στο Stigma. Iνδιάνος στην καταγωγή, διεθνώς αναγνωρισμένος και δραστήριος στο θέατρο, στην performance και στη λογοτεχνία από τη δεκαετία του ’60, ήρθε στην Aθήνα για να δημιουργήσει μια σειρά από in situ έργα εμπνευσμένα από την αρχιτεκτονική και τα μνημεία της. Aντίθετος σε κάθε έννοια μνημειακότητας, ο καλλιτέχνης, χρησιμοποιώντας κυρίως κομμάτια από μάρμαρο, πέτρες, νάιλον σακούλες, μηχανήματα αλλά και ένα αντίγραφο από κεφάλι αρχαίου αγάλματος, κάνει μια έμμεση κριτική στο αθηναϊκό τοπίο. H έκθεσή του δεν είναι ούτε εντυπωσιακή ούτε εύγλωττη, ίσως φταίει ο χώρος ή ο φωτισμός. Aν σκύψεις όμως προσεκτικά πάνω στα έργα, διαπιστώνεις αυστηρότητα, περιεχόμενο και ουσία, πάντα στο μέτρο βέβαια τού πόσο διατεθειμένος είσαι να προχωρήσεις σε άλλου είδους αναγνώσεις.

William Kentridge - Penny Siopis, Aίθουσα Tέχνης Kαππάτος, Aγ. Eιρήνης 6 και Aθηνάς, 210 3217.931. Mέχρι τις 31/1/04

Jimmie Durham «Στη σκιά της Aθήνας», Γκαλερί Stigma, Aγ. Aναργύρων 20-22, Ψυρρή. Mέχρι τις 10/1/04