- CITY GUIDE
- PODCAST
-
22°
Τι ήταν, τελικά, η Φάτα Μοργκάνα, του Νίκου Καββαδία;
Ένα από τα αγαπημένα, μυστηριώδη αριστουργήματα του ποιητή της θάλασσας
Η Φάτα Μοργκάνα, ευρέως γνωστή από τη μελοποίηση της Μαρίζας Κωχ, είναι ένα από τα κορυφαία ποιήματα του ποιητή που γεννήθηκε στις 11 Ιανουαρίου του 1910 στο Χαρμπίν της Μαντζουρίας και πέθανε, απροειδοποίητα, στις 10 Φεβρουαρίου 1975, πριν προλάβει να μπαρκάρει για το τελευταίο του ταξίδι.
Ο Κόλλιας, όπως τον φώναζαν, ασυρματιστής, ποιητής, ταξιδιώτης, μας έδωσε 3 ποιητικές συλλογές και ένα πεζογράφημα, τη Βάρδια, και χάρισε σε γενιές ολόκληρες τον επίμονο νόστο για ταξίδια που δεν πραγματοποίησαν ποτέ.
Λέει, για τη Φάτα Μοργκάνα, η εκπομπή «Παρασκήνιο» της ΕΡΤ:
«Φάτα Μοργκάνα: οπτικό φαινόμενο, ένα είδος αντικατοπτρισμού.
Η «Φάτα Μοργκάνα», ποίημα ερωτικό και αισθησιακό, είναι μια σύνθεση τρίπτυχη, ένα σύμπαν: εισαγωγή, ο κυκλώνας, η αντινομία. (σ.σ. εννοεί το ποίημα «αντινομία» που ακολουθεί τη Fata Morgana στην ίδια ποιητική συλλογή, το Τραβέρσο, που δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του).
Ή αλλιώς: η συνάντηση, η αναστάτωση, η εγκατάλειψη. Γράφτηκε τους τελευταίους μήνες της ζωής του, πάνω στο καράβι Aquarius, και αφιερώνεται στη Θεανώ Σουνά.
Τελειώνει με το σπαρακτικό, εξομολογητικό τετράστιχο:
Ὅταν θὰ σμίξεις μὲ τὸ φῶς ποὺ σὲ βολεῖ
καὶ θὰ χαθεῖς μέσα σὲ διάφανη ἀμφιλύκη
πάνω σὲ πράσινο πετούμενο χαλί,
θὰ μείνει ὁ ναύτης νὰ μετρᾶ τὸ ἄσπρο χαλίκι».

Όμως και ο ίδιος ο ποιητής έχει μιλήσει για τη Φάτα Μοργκάνα, όπως τον κατέγραψε ο Μήτσος Κασόλας στο μαγνητοφωνάκι του, μόλις 47 μέρες πριν πεθάνει. Το απόσπασμα περιέχεται στο βιβλίο του τελευταίου Νίκος Καββαδίας : Γυναίκα, θάλασσα, ζωή. Αφηγήσεις στο μαγνητόφωνο.
To απόσπασμα το βρήκαμε εδώ.
-- Λοιπόν, για να σωπάσουμε όλοι τώρα, παρακαλώ, να ακούσουμε τον φίλο μας τον Καββαδία να μας απαγγέλλει κάποια του ποιήματα, απ' αυτά που θα έχει στη νέα ποιητική συλλογή του.
-- Επιμένεις, Κασόλα; Μα 'γω, όταν τα απαγγέλλω, τα δολοφονώ, αδερφέ μου.
-- Τα θυμάσαι απέξω;
-- Τα θυμάμαι, αλλά ντρέπομαι.
-- Ας ντρέπεσαι, θέλω, όπως σου είπα, να κρατήσω τη φωνή σου στο μαγνητόφωνό μου, να την έχω, μαζί και ό,τι άλλο μας πεις απόψε...
-- Θα σας απαγγείλω ένα που έχει τον τίτλο: "Γυναίκα".
Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία.
Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα.
Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία.
Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα.
.................................................
Βαμμένη. Να σε φέγγει φως αρρωστημένο.
Διψάς χρυσάφι. Πάρε, ψάξε, μέτρα.
Εδώ κοντά σου χρόνια ασάλευτος να μένω
ως να μου γίνεις Μοίρα,Θάνατος και Πέτρα.
-- Το σκότωσα, έτσι;
-- Όχι, ίσα ίσα, μια χαρά το είπες. Ωραίο ποίημα. Για κείνη που έχεις μπερδέματα το έγραψες αυτό;
-- Όχι, για κείνη έχω γράψει αυτό που θα σας πω τώρα.
Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό
στάλα τη στάλα συναγμένο απ' το κορμί σου
σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό
που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν.
Στρείδι ωκεάνειο αρραβωνιάζεται το φως.
Γεύση από φλούδι του ροδιού, στυφό κυδώνι
κι ο άρρητος πόνος, πιο πικρός και πιο στυφός,
που εναποθέτανε στα βάζα οι Καρχηδόνιοι.
Πανί δερμάτινο, αλειμμένο με κερί,
οσμή από κέδρο, από λιβάνι, από βερνίκι,
όπως μυρίζει αμπάρι σε παλιό σκαρί
χτισμένο τότε στον Ευφράτη στη Φοινίκη.
Χόρτο ξανθό τρίποδο σκέπει μαντικό.
Κι ένα ποτάμι με ζεστή, λιωμένη πίσσα,
άγριο, ακαταμάχητο, απειλητικό,
ποτίζει τους αμαρτωλούς που σ' αγαπήσαν.
Rosso romano, πορφυρό της Δαμασκός,
δόξα του κρύσταλλου, κρασί απ' τη Σαντορίνη.
Ο ασκός να ρέει, κι ο Απόλλωνας βοσκός
να κολυμπάει τα βέλη του με διοσκορίνη.
Σκουριά πυρόχρωμη στις μίνες του Σινά.
Οι κάβες της Γερακινής και το Στρατόνι.
Το επίχρισμα. Η άγια σκουριά που μας γεννά,
μας τρέφει, τρέφεται από μας, και μας σκοτώνει.
Καντήλι, δισκοπότηρο χρυσό, αρτοφόρι.
Άγια λαβίδα και ιερή από λαμινάρια.
Μπροστά στην Πύλη δύο δαιμόνοι σπαθοφόροι
και τρεις Αγγέλοι με σπασμένα τα κοντάρια.
-- Και, Φάτα Μοργκάνα;
-- Φάτα Μοργκάνα είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει στη Σικελία, στο στενό, ή στη Νάπολη απόξω, νύχτα, τρεις η ώρα, και παρουσιάζει τρεις γυναίκες που χορεύουν στον ορίζοντα. Μετά σβήνει. Κρατά ένα δυο λεπτά, τρεις η ώρα τη νύχτα, πάντα την ίδια εποχή. Καμιά φορά μπορεί να είναι και ηλιακό φαινόμενο και να το βαστάει κάποιο σύννεφο και το παρουσιάζει μετά. Να, κάνει μια αποθήκευση αυτού.
-- Εσύ το είδες αυτό το φαινόμενο;
-- Δύο φορές.
-- Μη μου πεις... Έχουνε σχήμα; Πώς είναι;
-- Έχουνε σχήμα, κανονικό σχήμα, με τα πέπλα τους, τα μαλλιά τους, λυσίκομες, σε ανατριχιάζει αυτό το φαινόμενο.
-- Αλήθεια, με συγχωρείς που σε ξαναρωτάω, το 'χεις δει εσύ αυτό το θέαμα με τα μάτια σου;
-- Ναι, βρε παιδάκι μου, πολλές φορές. Αυτό το θέαμα μάλιστα το είδα, την πρώτη φορά, με έναν Καραντώνη. Αυτός με φώναξε. "Δεν ξέρω τίποτα", μου λέει. Ξάδερφος πρώτος του Αντρέα του ύπαρχου στο καράβι. Αλλά αντικατοπτρισμούς έχω δει πολλές φορές. Έχω δει το Αλγέρι και μετά τους μιναρέδες του στην Ερυθρά. Και λες, αυτό δεν είναι Κάιρο, Αλεξάνδρεια, είναι τ' Αλγέρι, που το ξέρεις. Γιατί μπαίνοντας μετά στο παλιό ντοκ, βλέπεις τι έχει, πόσα φανάρια κλπ.
Η εκπομπή της ΕΡΤ:
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Κλείστε με!», δηλώνει ο χολιγουντιανός σταρ για τη νέα ταινία του Ντενί Βιλνέβ
Έργα τέχνης, χρώματα και στιγμές που συνθέτουν την ατμόσφαιρα της φετινής διοργάνωσης
Έντονα χρώματα, vintage έπιπλα, τολμηρά μοτίβα και αναπάντεχοι συνδυασμοί: Η νέα τάση στη διακόσμηση αποθεώνει την προσωπικότητα και τη δημιουργική ελευθερία
Πώς σχολιάστηκε η πολυσυζητημένη επιλογή από τη βιομηχανία, τους fans και τα κοινωνικά δίκτυα
Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα, μας υποδέχεται με αγαπημένα κομμάτια από το Great American Songbook
Από τη Σμύρνη του 1925 στο TikTok του 2026 με το πείραμα του Νίκου Πέτικα
Ο 40χρονος ηθοποιός διαδέχεται τον Ντάνιελ Κρεγκ ως πράκτορας 007 και μιλά για το όνειρο που γίνεται πραγματικότητα
Το ιδρυτικό μέλος των Van der Graaf Generator θα εμφανιστεί στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος του ΚΠΙΣΝ, με πιάνο, κιθάρα και τραγούδια από διαφορετικές περιόδους της πορείας του
Υπολειμματικές μορφές αστικής ζωής και καλλιτεχνικές δράσεις στο Cine Athenée
Ένα συγκλονιστικό επίτευγμα πολυφωνίας και ανθρωπιάς που κινείται ανάμεσα στο θρίλερ, το κωμικό νουάρ, και την ερωτική παραφυσική μυθοπλασία
Ο Ζευς μεταμορφώθηκε σε Σάτυρο για να προσεγγίσει ερωτικά την Αντιόπη, κόρη του Νυκτέα ή του Ασωπού
Ένα εβδομαδιαίο podcast για το βιβλίο, και τις νέες σειρές και ταινίες.
Aπό τον Λέιζενμπι στον Τζέιμς Μπρόλιν
Ο Νεοϋορκέζος που άλλαξε τα δεδομένα στη φωτογραφία μόδας, μετατρέποντας τις μέχρι τότε στατικές απεικονίσεις σε εικόνες γεμάτες ενέργεια και συναίσθημα
Η ανάληψη του ρόλου του 007 εκτοξεύει την ήδη υψηλή μετοχή του Βρετανού σταρ στο Χόλιγουντ
Πρώτη συμμετοχή σε ταινία μεγάλου χολιγουντιανού στούντιο μετά τη δικαστική διαμάχη με την Άμπερ Χερντ
Ένας από τους εκδότες της ταλαντούχας συγγραφέως αποκαλύπτει ότι ήταν ρατσίστρια και αντισημίτρια
Ο Γιάννης Αποσκίτης γράφει και σκηνοθετεί μια μαύρη φάρσα
Ο Βρετανός ηθοποιός διαδέχεται τον Ντάνιελ Κρεγκ. Ψηφίστε για την επιλογή του και αναδείξτε τον αγαπημένο σας 007.
Ποιοι καλλιτέχνες έμειναν εκτός
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.