Η ιστορία δεν είναι γραμμένη από τους νικητές. Είναι γραμμένη από τους άντρες. Οι γυναίκες είναι πάντα απλώς διακοσμητικές στο 90% της ιστορίας — όταν δεν απουσιάζουν τελείως. Κι αυτό το 90% είναι κάποιες «εξαιρέσεις». Πολύ περίεργες εξαιρέσεις. Καθώς μάλιστα τα τεκμήρια αποσιωπούν τη γυναικεία συμβολή στα πράγματα καταστατικά, χρειάζονται τωόντι δεξιότητες ντετέκτιβ για να ανακαλύψει κανείς τις φιμωμένες γυναικείες φωνές της ιστορίας.
Αν κάποιος μπορεί να βοηθήσει εδώ, πιστεύουμε, είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Το θέμα όμως είναι πως ΚΑΙ η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι αντρική υπόθεση. Για δεκαετίες, τα αλγοριθμικά μοντέλα και οι βάσεις δεδομένων δομήθηκαν πάνω σε αντρικά πρότυπα — ενσωματώνοντας, μάλιστα, προκαταλήψεις που έσβηναν εντελώς τις γυναίκες. Οπότε: πρώτα πρέπει να αλλάξει αυτό. Και πρέπει πράγματι να αλλάξει. Όχι γιατί χρειαζόμαστε μια καινούργια ιστορία, αλλά γιατί χρειαζόμαστε μια πιο συμπεριληπτική ιστορία.
Το θέμα όμως είναι πως ΚΑΙ η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι αντρική υπόθεση
Μιλώντας για σύγκλιση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη γυναικεία εμπειρία, δεν μιλάμε για μια απλή τεχνική προσθήκη: κάτι τέτοιο, όταν γίνει ολοκληρωμένα, θα συνιστά μια πράξη ψηφιακής και κοινωνικής αποκατάστασης. Και λέμε «ολοκληρωμένα», γιατί η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει.
Σήμερα, μια νέα γενιά γυναικών δημιουργών και επιστημόνων ανακτά τον έλεγχο των δεδομένων, χρησιμοποιώντας την ΤΝ για να χαρτογραφήσει, να κατανοήσει και να αναδείξει πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης που μέχρι σήμερα παρέμεναν στο περιθώριο της τεχνολογικής προσοχής.
Από τη διάσωση της ιστορικής μνήμης και των αποκλειστικά γυναικείων κωδίκων επικοινωνίας μέχρι την ανατροπή των επενδυτικών στερεοτύπων (όπου μιλάμε για πραγματική κλοπή, για αγυρτεία), η ΤΝ μετατρέπεται βήμα το βήμα σε έναν καθρέφτη που αντανακλά πλέον μια πιο συμπεριληπτική, ήτοι πιο αληθή, πιο «πραγματική» πραγματικότητα. Η γυναικεία οπτική στην Τεχνητή Νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τη γνώση, την ηθική και την καινοτομία, αποδεικνύοντας —και υπενθυμίζοντάς μας— ότι η τεχνολογία είναι πραγματικά ευφυής μόνο όταν είναι καθολική.
Στην αιχμή αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο κλάδος τής FemTech. Ο όρος (συντομογραφία του Female Technology) αναφέρεται στο σύνολο των λογισμικών, των διαγνωστικών εργαλείων, των προϊόντων και των υπηρεσιών που χρησιμοποιούν την τεχνολογία για τη βελτίωση της γυναικείας υγείας. Ο όρος επινοήθηκε το 2016 από την Ida Tin, ιδρύτρια της εφαρμογής περιόδου Clue, στην προσπάθειά της να δημιουργήσει μια διακριτή κατηγορία στην αγορά που θα διευκόλυνε την επικοινωνία με επενδυτές και τη χρηματοδότηση λύσεων για τις ανάγκες του γυναικείου σώματος. Αν και αρχικά ταυτίστηκε με την αναπαραγωγική υγεία, σήμερα καλύπτει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα τομέων: γονιμότητα και αντισύλληψη, εμμηνόπαυση, ορμονικές διαταραχές, σεξουαλική ευεξία, επιλόχεια φροντίδα και μητρότητα, χρόνιες παθήσεις όπως η ενδομητρίωση και ο καρκίνος του μαστού. Εταιρείες όπως η DeepLook Medical και η DotLab χρησιμοποιούν τη μηχανική μάθηση για να εντοπίσουν παθήσεις που ιστορικά υποδιαγνώσκονταν, όπως ο καρκίνος σε πυκνό ιστό μαστού ή η ενδομητρίωση. Παράλληλα, πλατφόρμες όπως η Allara Health και η Evvy απομακρύνονται από τη λογική της «γενικής ιατρικής», προσφέροντας εξατομικευμένη φροντίδα για το ορμονικό σύστημα και το μικροβίωμα, δίνοντας στις γυναίκες τα εργαλεία να κατανοήσουν καλύτερα το σώμα τους.
Ο όρος επινοήθηκε το 2016 από την Ida Tin, ιδρύτρια της εφαρμογής περιόδου Clue, στην προσπάθειά της να δημιουργήσει μια διακριτή κατηγορία στην αγορά που θα διευκόλυνε την επικοινωνία με επενδυτές και τη χρηματοδότηση λύσεων για τις ανάγκες του γυναικείου σώματος
Ωστόσο, η επίδραση της ΤΝ επεκτείνεται και στην πολιτισμική μας ταυτότητα. Πρωτοβουλίες όπως το Project Vox και η ψηφιακή διαφύλαξη της γραφής Nüshu χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να αποκαταστήσουν τη φωνή γυναικών που η ιστορία τις αποσιώπησε εντελώς: που τις έσβησε. Η τεχνολογία εδώ λειτουργεί σαν αρχειονόμος και σαν μεταφραστής, συνδέοντας το παρελθόν με το μέλλον και διασφαλίζοντας ότι η γυναικεία συμβολή στον πολιτισμό δεν θα χαθεί ξανά.
Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, παραμένει η οικονομική ανισότητα. Παρόλο που το 85% αυτών των καινοτόμων εταιρειών έχουν γυναίκες ιδρύτριες, οι αμιγώς γυναικείες ομάδες λαμβάνουν μόλις το 0,6% της συνολικής VC χρηματοδότησης. Αυτή η πραγματικότητα —που προηγουμένως χαρακτηρίσαμε αγυρτεία— αναδεικνύει την ανάγκη για επενδυτικά σχήματα όπως το SteelSky Ventures και το Female Founders Fund, τα οποία κατανοούν ότι η επένδυση στη γυναικεία τεχνολογία δεν είναι μια «φιλανθρωπική» κίνηση, αλλά η αξιοποίηση μιας αγοράς δισεκατομμυρίων που αγνοήθηκε για πολύ καιρό.
Παρόλο που το 85% αυτών των καινοτόμων εταιρειών έχουν γυναίκες ιδρύτριες, οι αμιγώς γυναικείες ομάδες λαμβάνουν μόλις το 0,6% της συνολικής VC χρηματοδότησης
Η FemTech και η γυναικεία επιχειρηματικότητα στην ΤΝ δεν αφορούν μόνο τις γυναίκες· αφορούν την ποιότητα της επιστήμης και της τεχνολογίας συνολικά. Όταν η καινοτομία σχεδιάζεται από τα άτομα που βιώνουν συγκεκριμένες ανάγκες, το αποτέλεσμα είναι μια πιο δίκαιη, πιο ακριβής και πιο ανθρώπινη ψηφιακή πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αγορά της FemTech αναμένεται να ξεπεράσει σε αξία τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2030, παρουσιάζοντας ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης της τάξεως του 13%-15%. Η άνοδος αυτή τροφοδοτείται από την αυξανόμενη χρήση των wearables και της ΤΝ, καθώς και από τη στροφή προς την προληπτική ιατρική.
Παρά την υποχρηματοδότηση, οι αποδόσεις των εταιρειών που εστιάζουν στη γυναικεία υγεία αποδεικνύονται εξαιρετικά ανθεκτικές. Στοιχεία δείχνουν ότι οι startups με γυναίκες ιδρύτριες παράγουν περισσότερα έσοδα ανά δολάριο επένδυσης σε σύγκριση με τις αντίστοιχες ανδρικές ομάδες, γεγονός που καθιστά το αδιανόητο αυτό 0,6% της χρηματοδότησης όχι μόνο μείζονα κοινωνική αδικία, αλλά και στρατηγικό επενδυτικό σφάλμα. Η επόμενη φάση της αγοράς θα περιλαμβάνει τη μετάβαση από τις εφαρμογές παρακολούθησης κύκλου σε ολοκληρωμένα οικοσυστήματα «μακροζωίας» (longevity), στα οποία η ΤΝ θα προβλέπει κινδύνους υγείας δεκαετίες πριν την εμφάνισή τους.
Στοιχεία δείχνουν ότι οι startups με γυναίκες ιδρύτριες παράγουν περισσότερα έσοδα ανά δολάριο επένδυσης σε σύγκριση με τις αντίστοιχες ανδρικές ομάδες
Μιλάμε δηλαδή, με άλλα λόγια, για μία πραγματική επανάσταση.
Οι γυναικείες εταιρείες ΤΝ
Παρακάτω, συγκεντρώσαμε τις κυριότερες σχετικές εταιρείες που μπορέσαμε να βρούμε. Η συνολική εικόνα, όπως αμέσως παρατηρεί κανείς, είναι ότι ο πιο ώριμος και σαφώς πιο «γυναικοκεντρικός» χώρος είναι η υγεία. Στην ιστορία (από όπου ξεκίνησε και ο προβληματισμός μας) και τον πολιτισμό, οι εφαρμογές υπάρχουν μεν αλλά είναι λιγότερο θεσμοποιημένες και συχνά εντάσσονται σε ευρύτερα πλαίσια συμπερίληψης και αφήγησης.
Για τον βιαστικό αναγνώστη, ας προσεχθούν, μεταξύ άλλων, και τα εξής:
Η allWomen.tech είναι μια πλατφόρμα εκπαίδευσης ΤΝ για γυναίκες, από γυναίκες. Female-led, όπως λέγεται, 100%. Όλα τα μαθήματα είναι σχεδιασμένα αποκλειστικά για γυναίκες.
Η Vivian Lab είναι η πρώτη ελληνική FemTech startup. Αναπτύσσει AI Coach για εμμηνόπαυση, μακροζωία, γονιμότητα, και σεξουαλική υγεία. Παρέχει εξατομικευμένα πλάνα, τηλεϊατρική, biomarkers κλπ. Έχει ήδη χρηματοδοτηθεί από επενδυτές και αναπτύσσεται γρήγορα. Ιδρύτριες: Τζίνα Τιριακίδου, Έλενα Σκούρα, Όλγα Σκουτέλη. Έχει έδρα στη Γερμανία.
Στον τομέα της ιστορίας (HerStory) δεν υπάρχουν ακόμα εταιρείες που να χρησιμοποιούν AI αποκλειστικά για μια ιστορία από τη γυναικεία σκοπιά (που να κάνουν, π.χ., ανάλυση αρχείων, ψηφιοποίηση γυναικείων βιογραφιών, ιστορικές αφηγήσεις απαλλαγμένες από προκαταλήψεις φύλου κλπ.). Υπάρχουν όμως ποικίλα εργαλεία για έρευνα, αλλά και σημαντικές πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της γυναικείας συνεισφοράς που συχνά παραλείπεται από τα παραδοσιακά αρχεία, όπως το Women's History Museum (πλατφόρμες και συνεργασίες που χρησιμοποιούν AI για την αρχειοθέτηση, την ψηφιοποίηση και την ανάλυση κειμένων, ώστε να εντοπιστούν «αόρατες» γυναίκες στην ιστορία) και το Project Vox (πρωτοβουλία που χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία για την αποκατάσταση της φωνής γυναικών φιλοσόφων στην ιστορία της σκέψης).
Alife — βελτίωση των αποτελεσμάτων της εξωσωματικής γονιμοποίησης
BeSound — καρκίνος του μαστού σε νεότερες γυναίκες
Gameto — γονιμότητα, υγεία ωαρίων, εμμηνόπαυση
FertilAI (Ισραήλ) — βελτίωση των αποτελεσμάτων της εξωσωματικής γονιμοποίησης
Elektra Health —εμμηνόπαυση
IAMENO — ορμονική υγεία
MotherBeing (ιδρύτρια: Nour Emam) — σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία γυναικών της Μέσης Ανατολής, καλύπτει και πολιτισμικά ταμπού
Lyv Health — ορμονική ισορροπία και ψυχική υγεία μέσω wearables
Prickly Pear Health — wearables και ευεξία
Transhuman Inc. (ιδρύτρια: Amanda Johnstone) — ψυχική υγεία
Confidante — «ενσυναισθητική» AI για μητέρες
Tia — δίκτυο κλινικών με AI για ολιστική παρακολούθηση της γυναικείας υγείας
Natural Cycles — η πρώτη εφαρμογή αντισύλληψης εγκεκριμένη από τον FDA, με AI ανάλυση θερμοκρασίας σώματος και κύκλου
Gabby (Curio Digital Health) — AI πλατφόρμα για τη διαχείριση της επιλόχειας κατάθλιψης
DotLab — βιοδείκτες και machine learning για το πρώτο τεστ αίματος που κάνει διάγνωση ενδομητρίωσης
Ιστορία & Πολιτισμός
Comfort Women Justice Coalition (συνιδρύτριες: Lillian Sing & Julie Tang — σε συνεργασία με το USC Shoah Foundation): AI για τη διατήρηση μαρτυριών επιζωσών γυναικών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ως διαδραστικά ολογράμματα
Nüshu preservation (ακαδημαϊκές πρωτοβουλίες): AI για τη διατήρηση του μοναδικού συστήματος γραφής που δημιούργησαν και χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά γυναίκες (19ος αι., Κίνα)
Women’s History Museum – Digital Initiatives: AI για αρχειοθέτηση, ψηφιοποίηση και ανάλυση κειμένων· εντοπισμός «αόρατων» γυναικών στην ιστορία
Project Vox: ψηφιακά εργαλεία για την αποκατάσταση της φωνής γυναικών φιλοσόφων στην ιστορία της σκέψης
Εκπαίδευση & Ενδυνάμωση
allWomen.tech — πλατφόρμα εκπαίδευσης AI από γυναίκες για γυναίκες
Women in AI — οργανισμός για τη μείωση του έμφυλου χάσματος στην ΤΝ και την προώθηση πιο συμπεριληπτικών δεδομένων
Neurodiversity Media Network — AI για αφήγηση ιστοριών και ενίσχυση υποεκπροσωπούμενων φωνών, συμπεριλαμβανομένων γυναικών
FoundHer House (Σαν Φρανσίσκο) — αποκλειστικά γυναικείο hacker house για γυναίκες που χτίζουν AI startups. (Hacker house: χώρος όπου προγραμματιστές, designers και επιχειρηματίες ζουν και εργάζονται κάτω από την ίδια στέγη).
Επενδυτικά Σχήματα / VC
Portfolia: Women’s Health Fund IV
Ingeborg
SteelSky Ventures — χρηματοδότηση τεχνολογιών υγείας με επίκεντρο τη γυναίκα
Female Founders Fund — επενδύει σε γυναίκες που χτίζουν τεχνολογία και AI
Coyote Ventures — επενδύει αποκλειστικά σε καινοτομίες για την υγεία και την ευεξία των γυναικών
Springboard Enterprises Women’s Health Accelerator — συνασπισμός 11 εταιρειών
Μια απαραίτητη συμβολή
Το σημείωμα αυτό, όπως και όλα μου τα «φεμινιστικά κείμενα» γράφτηκε χάρη στην αγαπημένη φίλη και από πολλά χρόνια τώρα συνεργάτρια, Σαπφώ Καρδιακού, σύμβουλο εκδόσεων και αξιολογήτρια πεζογραφίας (μεταξύ πολλών άλλων). Μαζί κάνουμε και το πόντκαστ που ακούτε κάθε Τρίτη. Μάλιστα, η πρώτη παράγραφος («Η ιστορία δεν είναι γραμμένη από τους νικητές. Είναι γραμμένη από τους άντρες. […] Καθώς μάλιστα τα τεκμήρια αποσιωπούν τη γυναικεία συμβολή στα πράγματα καταστατικά, χρειάζονται τωόντι δεξιότητες ντετέκτιβ για να ανακαλύψει κανείς τις φιμωμένες γυναικείες φωνές της ιστορίας») είχε σαν πηγή ένα βιντεάκι στο IG που μου έστειλε, με τη συνέντευξη μίας ιστορικού. Ζήτησα από τη Σαπφώ να κοιτάξει το κείμενο: το έκανε, μου επισήμανε λάθη και αβλεψίες, και το συμπλήρωσε με τα εξής — διαβάστε την:
Κι αν εξανιστάμεθα μπροστά στην αδικία της υπο-χρηματοδότησης των FemTech εταιρειών, πώς αντιδρούμε στην κατάχρηση της ΤΝ από τις υπερ-χρηματοδοτούμενες επιχειρήσεις; Πώς διαμαρτυρόμαστε απέναντι στο Grok, το chatbot τού Έλον Μασκ, που, από τις πρώτες ημέρες του 2026, ένα καινούργιο prompt έθεσε εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια σε κίνδυνο;
Μέσω της ελονμασκικής πλατφόρμας Χ (πρώην Twitter), οι —άντρες— χρήστες (ναι, όχι όλοι οι άντρες αλλά όλοι οι χρήστες της εφαρμογής ήταν αντρικά προφίλ και, όχι, δεν ήταν δέκα-δεκαπέντε νοματαίοι) έδιναν κατά κόρον εντολές στο Grok να αφαιρέσει τα ρούχα από φωτογραφίες γυναικών. Τυχαίες φωτογραφίες, αγνώστων γυναικών σε εκείνους. Αν, αγαπητή μου κυρία, είχατε ανεβάσει μια φωτογραφία κάπου στο internet κρατώντας το αγαπημένο σας βιβλίο, ή πίνοντας τον ζεστό καφέ σας μπροστά σε μια μαγευτική ανατολή ηλίου, ή κατά τη διάρκεια της ομιλίας σας σε μια επαγγελματική εκδήλωση ή σε κάποια ημερίδα, ή αγκαλιά με την κόρη σας στην απονομή του πτυχίου της, υπάρχουν πολλές —πάρα πολλές— πιθανότητες να κυκλοφορεί εκεί έξω η γυμνή εκδοχή της. Πράγματι, μέσα στο χάος του διαδικτύου ενδεχομένως εσείς μόνη, ή μπροστά στο πόντιουμ, ή αγκαλιά με την κόρη σας χορταίνετε τις ορέξεις πάμπολλων υπεράνω υποψίας αρσενικών που ήθελαν να δουν γυμνή μια άγνωστη γυναίκα.
Αν, αγαπητή μου κυρία, είχατε ανεβάσει μια φωτογραφία κάπου στο internet κρατώντας το αγαπημένο σας βιβλίο, ή πίνοντας τον ζεστό καφέ σας μπροστά σε μια μαγευτική ανατολή ηλίου, ή κατά τη διάρκεια της ομιλίας σας σε μια επαγγελματική εκδήλωση ή σε κάποια ημερίδα, ή αγκαλιά με την κόρη σας στην απονομή του πτυχίου της, υπάρχουν πολλές —πάρα πολλές— πιθανότητες να κυκλοφορεί εκεί έξω η γυμνή εκδοχή της
Άρθρο του Guardian αναφέρει ότι τα περισσότερα prompts, οι εντολές που δίνονταν στην ΤΝ από τους χρήστες, περιλάμβαναν την αφαίρεση ρούχων από έφηβες και μικρά κορίτσια, την αντικατάσταση των ρούχων με διάφανα μπικίνι, μπικίνι φτιαγμένα από οδοντικό νήμα, την αλλαγή στάσης σώματος σε σεξουαλικές πόζες που έφταναν μέχρι την προβολή των γεννητικών οργάνων κλπ. κλπ. Όσο ανακάλυπταν την ποικιλία δυνατοτήτων του εργαλείου, οι εντολές αποκτούσαν περισσότερη αρρωστημένη ευρηματικότητα: μπικίνι με σχέδια σβάστικας, σωματικά υγρά πάνω στα γυναικεία σώματα, μελανιές, χτυπήματα, σκισμένα ρούχα…
Γιατί; Γιατί μπορούν! Γιατί ο μισογυνισμός αντιμετωπίζεται μεταξύ αντρών με, «Έλα μωρέ, πλάκα έκανε», «Εντάξει, έτσι τα λέει, αλλά είναι καλό παιδί». Γιατί κανένας δεν τους σταμάτησε! Μάλιστα, κάποιοι τούς διευκόλυναν με δωρεάν προσιτή τεχνολογία: με ΤN διά χειρός ενός δισεκατομμυριούχου. Ενός δισεκατομμυριούχου που προτίμησε να επενδύσει τα αστρονομικά πλούτη του στην αφαίρεση πρωτοβουλίας και στον εξευτελισμό των γυναικών, παρά στην επένδυση σε σωτήριες τεχνολογίες μέσω FemTech.
Γιατί κανένας δεν τους σταμάτησε! Μάλιστα, κάποιοι τούς διευκόλυναν με δωρεάν προσιτή τεχνολογία: με ΤN διά χειρός ενός δισεκατομμυριούχου
Είναι όμως ο Μασκ ο μοναδικός που χρηματοδοτεί οτιδήποτε άλλο παρά ωφέλιμες τεχνολογίες; Είναι η εξαίρεση;
Όχι.
Να σας συστήσουμε έτερο tech bro —ανάμεσα σε πολλούς άλλους—, τον Πάβελ Ντουρόβ. Ο δισεκατομμυριούχος ιδρυτής της εφαρμογής ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram, λοιπόν, θεώρησε κοινωνική υποχρέωση, κατά τα λεγόμενά του, να γίνει δωρητής σπέρματος σε «υγιείς και μορφωμένες» γυναίκες κάτω των τριάντα επτά ετών, για την καταπολέμηση της παγκόσμιας υπογεννητικότητας, κληροδοτώντας «μερίδιο» της περιουσίας του στους απογόνους του ΤΡΙΑΝΤΑ χρόνια ΜΕΤΑ τον θάνατό του. Η πίτα άθικτη, ο σκύλος χορτάτος, το κοινό καλό ζημιωμένο. Ένας ζάμπλουτος άντρας έκανε εγωκεντρική θεώρηση των πραγμάτων και απεφάνθη ότι πραγματική επένδυση στις γυναίκες δεν είναι η εξεύρεση θεραπειών απέναντι στις παθήσεις που κοστίζουν ζωές και υποβιβάζουν το βιοτικό επίπεδό τους, αλλά η διαιώνιση του δικού του γενετικού υλικού μέσω των γυναικείων σωμάτων.
Φυσικά και ζούμε σε μια καθοριστική εποχή για την οικειοποίηση της ΤΝ, για την εξατομίκευσή της. Πόσο χρησιμεύει, παρ’ όλα αυτά, η αυθωρεί διάθεσή της προτού θεσπιστεί ένα νομικό και ηθικό πλαίσιο; Και γιατί, προς το παρόν, ωφελεί τον μισό πληθυσμό του πλανήτη βλάπτοντας τον άλλο μισό;
Στην Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων του Μετρό «Σύνταγμα» θα υπάρχουν εκθέματα διαστημικής τεχνολογίας, όργανα που έχουν κατασκευαστεί για διαστημικές αποστολές, καθώς και διαδραστική γωνιά
17°
