Φώτης Σεργουλόπουλος: Την Άνδρο πρέπει να την κατακτήσεις για να ξαναπεράσεις
Στην Άνδρο πάτησα το πόδι μου κυριολεκτικά όταν ήμουν βρέφος λίγων μηνών. Αν και, όταν με ρωτούν για την καταγωγή μου, δεν θα απαντήσω πως είμαι από την Άνδρο, ο τόπος των προγόνων μου είναι αυτό το νησί. Η γιαγιά του παππού μου, το γένος Κοτρωνάκη, ήταν από την Άνδρο, συγκεκριμένα από τα Φάλλικα, το χωριό που, όταν πηγαίνεις για τη Χώρα και γυρίσεις το κεφάλι δεξιά να δεις τη Μονή Παναχράντου που δεσπόζει στο βουνό, βλέπεις να κρέμεται ακριβώς από κάτω. Χτισμένο το 961 από τον Νικηφόρο Φωκά, το μοναστήρι οι Φαλλικιώτες το έχουν κορόνα στο κεφάλι τους, από τότε, φαντάζομαι, που το χωριό έσφυζε από ζωή.
Για να έρθουμε τώρα στα δικά μας, από διηγήσεις του πατέρα μου, που και σ’ αυτόν από διηγήσεις θα έφτασε η ιστορία. Κάποιος συγγενής μας έμπλεξε με κάποιους άλλους μάλλον για τα πολιτικά της εποχής και αναγκάστηκε όλη η οικογένεια να φύγει για την Κωνσταντινούπολη. Επιστρέφουν μετά το ’22, περνούν για λίγο από την Άνδρο αλλά τελικά εγκαθίστανται στην Αθήνα, αφού το σπίτι ήταν ακατοίκητο για πάρα πολλά χρόνια. Κάποιες απόπειρες επισκευών γίνονται από τον παππού, που τις μαρτυρούν φωτογραφίες του πατέρα μου παιδάκι να ποζάρει με τον αδερφό του ντυμένοι με ρουχαλάκια σαφάρι και καπελάκια όπως είχαν οι αρχαιολόγοι στον Ιντιάνα Τζόουνς.
Τίποτα δεν έχει αλλάξει. Οι χαμηλές πόρτες, τα χοντρά ντουβάρια από σχιστόλιθο, φτιαγμένα με μια μαστορική τέχνη που θα ζήλευαν ακόμα και τα χελιδόνια που μας επισκέπτονται κι αυτά τα καλοκαίρια. Έτσι λοιπόν κι εμείς, οικογενειακά και με μεγάλη παρέα, μ’ εμένα μηνών στο πορτ μπεμπέ, κάναμε αυτό το ταξίδι για να περάσουμε τις πρώτες διακοπές στην Άνδρο αφού είχαν γίνει οι βασικές εργασίες. Τότε τα καράβια έδεναν δίπλα στη Χώρα, στο Νημποριό, κι αφού έβγαιναν οι επιβάτες με τις λάντζες στη στεριά, σιγά σιγά έπαιρναν τον δρόμο μέχρι εκεί που πήγαινε και μετά με τα μουλάρια και ποδαράτα ακολουθούσαν τα μονοπάτια που ακόμα και σήμερα είναι ξακουστά στους περιπατητές χάρη στη χαρτογράφησή τους, χαρίζοντας υπέροχες διαδρομές μέσα από τις πεζούλες.
Γέλια, πειράγματα, χάχανα και τραγούδια συνόδευαν τη διαδρομή εκείνη, κι όταν πια κόντευαν να φτάσουν, άρχιζαν τα κορίτσια να ψιθυρίζουν και να λένε, ποιος ξέρει τι ιστορίες, που τις έκαναν να κακαρίζουν. Από τη μία κρατούσε η μητέρα μου και από την άλλη η κολλητή της το καλάθι που με μετέφεραν και, πάνω σε κάποιο χωρατό, ξεκαρδίστηκαν, κι έτσι όπως σκαρφάλωναν τις πεζούλες, με τούμπαραν χωρίς να το καταλάβουν κι έμεινα πίσω, πεσμένο ανάσκελα στο μονοπάτι, χωρίς να βγάλω κιχ, εκεί, μετά τη Γέφυρα του Αλαδινού. Εκατό μέτρα μετά, πήραν χαμπάρι ότι το καλαθάκι μου ήταν ελαφρύτερο κι ότι έλειπα από μέσα. Όταν τους κόπηκε το γέλιο και γύρισαν να δουν τι έχω απογίνει, με είδαν καταμεσής του μονοπατιού μέσα στα άσπρα μου πανάκια να κοιτάω ήρεμα τον ουρανό, ενώ μια φαμίλια από άσπρες χήνες με είχαν κυκλώσει για να περιεργαστούν αυτό που τους φάνηκε να έπεσε απ’ τον ουρανό.
Τίποτα δεν αλλάζει στην Άνδρο. Ακόμα και τώρα, εάν περάσεις από κει, στη στροφή πάντα υπάρχει μια οικογένεια από χήνες, σαν να περιμένουν τα μωρά που έρχονται ουρανοκατέβατα. Όντως δεν αλλάζει τίποτα. Όπως στέκονται αιώνες τα σπίτια όρθια, έτσι περνούν και οι γενιές των ανθρώπων που αγναντεύουν ακριβώς το ίδιο τοπίο, καθισμένοι στο ίδιο πεζούλι.
Η κοινωνική ζωή των γυναικών περιοριζόταν στις επισκέψεις και τις βεγγέρες που έκανε η μία στο σπίτι της άλλης, στη βόλτα στα εμπορικά μαγαζιά και την επίβλεψη των παιδιών στο παιχνίδι τους. Ακόμα και τα λιγοστά αλλά ξακουστά ζαχαροπλαστεία είχαν τόση παραγωγή όση να φτάσει για να έχουν τα σπίτια στα καλέσματα. Γι’ αυτό και για να βρεις μια πάστα έπρεπε να πας νωρίς το πρωί, γιατί μέχρι το μεσημέρι άδειαζαν οι βιτρίνες κι έμεναν μόνο κάτι κουτιά με το όνομα αυτού που είχε κάνει κράτηση, κάνοντας τις πάστες μυθικές, αφού ήταν περιζήτητες και δυσεύρετες. Νουγκατίνα, μιλφέιγ, αμυγδάλου, παστιτσάκια και σοκολατίνα, αυτές είναι όλες κι όλες, και φυσικά τα αμυγδαλωτά και τα καλτσούνια γεμάτα μέλι, καρύδια και λίγο από κουκουνάρι, όλα πασπαλισμένα με μπόλικη άχνη. Τα ίδια γλυκά θα δεις μέχρι και σήμερα.
Τίποτα δεν άλλαξε, και γιατί ν’ αλλάξει άλλωστε. Ολόκληρο το νησί είναι σαν να επισκέπτεσαι δέκα τόπους μαζί. Αν και βρίσκεται στις Κυκλάδες, δεν θα το έλεγες και τυπικό κυκλαδίτικο νησί. Εκεί που φυσάει αφήνει πέτρα ξερή με χαμηλά πουρνάρια, και μόλις πάρεις τη στροφή και κόψει ο αέρας σ’ ένα χώσιμο του βράχου, αρωματικές αγριοσυκιές φυτρώνουν, μοσχοβολώντας καλοκαίρι. Εκεί που αφήνεις πίσω τις χρυσές παραλίες κι ανεβαίνεις προς το βουνό, σκιάζουν τα σύννεφα και πηγές με δροσερά νερά κυλάνε και σου τραγουδούν για να καθίσεις να πιεις έναν καφέ και να γευτείς αμυγδαλωτό. Πλατάνια σε σκεπάζουν και μόλις ξανοιχτείς πίσω απ’ το βουνό μπορεί ο βοριάς να σε οδηγήσει σε ποτάμια με κροκάλες, εκεί που τα τζιτζίκια σκάνε ακόμα και το βράδυ. Να καθίσεις μιας και σ’ έφερε ο δρόμος και πείνασες, να σου προσφέρουν τη φουρτάλια, που θέλει υπομονή, γιατί βράζει στο λάδι το καυτό η πατάτα με τα σύγκλινα που κράτησαν σε τενεκέδες σαν θησαυρό πειρατικό κλεμμένο από τα χοιροσφάγια. Μόνο πρωί να πας στο σπήλαιο με τους σταλακτίτες, γιατί νεράιδες θα σου πάρουν τα μυαλά, σαν της Γριάς που πήδηξε και χάθηκε και τώρα μόνο ο βράχος μένει να φέρει τ’ όνομά της.
Την Άνδρο πρέπει να την κατακτήσεις για να ξαναπεράσεις, κι ας μη σε λένε Λάμπρο.
* Ο Φώτης Σεργουλόπουλος είναι δημοσιογράφος και παρουσιαστής στην τηλεόραση
Ο φαρμακοποιός και ιδρυτής της APIVITA μιλάει για το νησί του Ιπποκράτη, τον φυσικό πλούτο της και τη βαθιά σχέση του νησιού με την υγεία και την ανθρώπινη σοφία
17°
