Η αναπηρία δεν είναι εξαίρεση της δημόσιας πολιτικής – Ένα νέο μοντέλο κοινωνικού κράτους που επενδύει στην αυτονομία και στα δικαιώματα
Υπάρχουν πολιτικές που αποτιμώνται με αριθμούς. Με τους πόρους που διατέθηκαν, τα προγράμματα που υλοποιήθηκαν ή τις μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν. Υπάρχουν, όμως, και πολιτικές που αφήνουν βαθύτερο αποτύπωμα. Γιατί αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο και τη θέση του μέσα σ’ αυτήν. Η πολιτική για τα άτομα με αναπηρία ανήκει σε αυτήν ακριβώς την κατηγορία.
Για χρόνια, η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα περιοριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομική ενίσχυση. Τα επιδόματα ήταν και παραμένουν αναγκαία. Δεν ήταν, όμως, ποτέ αρκετά. Γιατί η ισότητα δεν εξαντλείται σε μια οικονομική παροχή. Η πραγματική ισότητα αρχίζει όταν κάθε άνθρωπος μπορεί να σπουδάζει, να εργάζεται, να μετακινείται, να δημιουργεί οικογένεια, να συμμετέχει στην κοινωνική και οικονομική ζωή χωρίς εμπόδια που δεν επιβάλλει η αναπηρία αλλά η ίδια η οργάνωση της Πολιτείας.
Αυτή ήταν η μεγάλη πρόκληση που βρέθηκε μπροστά μας το 2019. Και αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η σημαντικότερη αλλαγή που συντελέστηκε τα τελευταία χρόνια. Δεν περιοριστήκαμε στο να σχεδιάσουμε περισσότερες παροχές. Επιλέξαμε να αλλάξουμε την ίδια τη φιλοσοφία του κοινωνικού κράτους. Να περάσουμε από μια πολιτική που αντιμετώπιζε την αναπηρία κυρίως μέσα από το πρίσμα της πρόνοιας σε μια πολιτική που δίνει προτεραιότητα στην αυτονομία, στην ισότιμη συμμετοχή και στην άρση των εμποδίων.
Από την πρώτη κιόλας περίοδο διακυβέρνησης, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ανέδειξε την αναπηρία σε ζήτημα οριζόντιας κυβερνητικής πολιτικής. Δεν την αντιμετώπισε ως μια στενή αρμοδιότητα κοινωνικής προστασίας, αλλά ως μια πρόκληση που διαπερνά κάθε πτυχή της δημόσιας διοίκησης. Με τον νόμο 4622/2019 για το Επιτελικό Κράτος δημιουργήθηκαν, για πρώτη φορά, οι προϋποθέσεις για έναν ενιαίο εθνικό σχεδιασμό, ο οποίος οδήγησε στο πρώτο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο τις κοινωνικές υπηρεσίες, αφορά κάθε δημόσια πολιτική που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών
Ήταν μια επιλογή με ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Για πρώτη φορά, η χώρα απέκτησε έναν κεντρικό μηχανισμό συντονισμού, ώστε η αναπηρία να μην αποτελεί υπόθεση ενός υπουργείου, αλλά ευθύνη ολόκληρης της κυβέρνησης. Γιατί η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο τις κοινωνικές υπηρεσίες. Αφορά τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τις μεταφορές, την εργασία, τη στέγαση, την υγεία, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους. Αφορά κάθε δημόσια πολιτική που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών.
Η ουσία αυτής της αλλαγής, όμως, βρίσκεται πολύ πέρα από τα θεσμικά κείμενα. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αλλάζει η καθημερινότητα των ανθρώπων. Ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική έκφραση αυτής της νέας αντίληψης. Δεν πρόκειται απλώς για μια νέα παροχή. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που ενισχύει την ανεξάρτητη διαβίωση, περιορίζει τον κίνδυνο ιδρυματοποίησης και δίνει στους ανθρώπους με αναπηρία τη δυνατότητα να οργανώνουν τη ζωή τους σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες, τις δικές τους επιλογές και τους δικούς τους στόχους.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται η Ψηφιακή Κάρτα Αναπηρίας και η Εθνική Πύλη Αναπηρίας. Η τεχνολογία αξιοποιείται όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως εργαλείο που μειώνει τη γραφειοκρατία, επιταχύνει τις διαδικασίες, διασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών και διευκολύνει την καθημερινή σχέση του πολίτη με το κράτος. Γιατί η αξιοπρέπεια δεν δοκιμάζεται μόνο από τα μεγάλα προβλήματα. Δοκιμάζεται και από την άσκοπη ταλαιπωρία, τις επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και τα διοικητικά εμπόδια που, για χρόνια, θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητα.
Το ίδιο νήμα διατρέχει και το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το οποίο ψηφίστηκε από τη Βουλή τις προηγούμενες μέρες. Δεν αποτελεί μια μεμονωμένη νομοθετική πρωτοβουλία. Αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας στρατηγικής που εξελίσσεται με συνέπεια από το 2019 μέχρι σήμερα. Ο ίδιος ο τίτλος του –«Προσωπικός Βοηθός, Πρώιμη Παρέμβαση και λοιπές ενεργητικές πολιτικές για άτομα με αναπηρία»– αποτυπώνει τη μετάβαση από μια λογική παθητικής στήριξης σε μια πολιτική ενεργητικής ενδυνάμωσης.
Με τις νέες διατάξεις ενισχύεται ακόμη περισσότερο η αυτονομία των ατόμων με αναπηρία, διευρύνεται η πρόσβασή τους σε υπηρεσίες και παροχές, βελτιώνεται η λειτουργία της Εθνικής Πύλης Αναπηρίας, επιταχύνονται οι διαδικασίες αξιολόγησης και χορήγησης παροχών, καθιερώνεται η Πρώιμη Παρέμβαση ως καθολική δημόσια πολιτική και ενισχύονται οι πολιτικές στέγασης, με στόχο όχι μόνο την προστασία, αλλά κυρίως την ανεξάρτητη διαβίωση και την κοινωνική ένταξη.
Αυτή είναι και η ουσία μιας σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής. Δεν περιορίζεται στην ανακούφιση των δυσκολιών. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε κάθε άνθρωπος να μπορεί να αναπτύξει τις δυνατότητές του. Γι’ αυτό και η πολιτική για την αναπηρία δεν είναι μια ειδική κοινωνική πολιτική. Είναι αναπόσπαστο μέρος του συνολικού οράματος για την Ελλάδα που θέλουμε να οικοδομήσουμε. Μια Ελλάδα χωρίς αποκλεισμούς. Μια Ελλάδα που επενδύει στην ισότητα των ευκαιριών. Μια Ελλάδα που μετρά την πρόοδό της όχι μόνο με τους δείκτες της οικονομίας, αλλά και με το κατά πόσο κάθε πολίτης μπορεί να συμμετέχει ισότιμα στην καθημερινή ζωή.
Γιατί, όταν ένα παιδί λαμβάνει έγκαιρα την υποστήριξη που χρειάζεται, όταν ένας νέος μπορεί να σπουδάσει και να εργαστεί χωρίς περιττά εμπόδια, όταν ένας συμπολίτης μας μπορεί να παραμείνει στο σπίτι του, να κινηθεί με ασφάλεια, να εργαστεί, να δημιουργήσει και να ζήσει με ανεξαρτησία, τότε δεν κερδίζει μόνο εκείνος. Κερδίζει ολόκληρη η κοινωνία. Αυτός είναι ο δρόμος που επιλέξαμε από το 2019. Και το νομοσχέδιο που ψηφίσαμε αποτελεί έναν ακόμη σταθμό σε αυτή τη διαδρομή. Όχι γιατί λύνει όλα τα προβλήματα. Αλλά γιατί επιβεβαιώνει μια σταθερή πολιτική επιλογή: να οικοδομούμε ένα κράτος που δεν περιορίζεται στο να αποζημιώνει τις ανισότητες, αλλά εργάζεται καθημερινά για να τις αίρει.
Γιατί, τελικά, μια χώρα γίνεται πραγματικά ισχυρή όταν κάθε πολίτης της μπορεί να προχωρά μπροστά μαζί με όλους τους άλλους.
17°
