Γιατί το πελατειακό κράτος πηγαίνει πιο μακριά από τις «εξυπηρετήσεις»; Η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις και η πολιτική βούληση
Περί πελατειασμού και ρουσφετιών πολύ ο λόγος τις τελευταίες μέρες. Κι επειδή όταν μιλούν πολλοί, με διαφορετικές ικανότητες σκέψης και λόγου, προθέσεις και στοχεύσεις ο καθένας, δημιουργείται, αναπόφευκτα, χάος, μάλλον είναι χρήσιμο να αναφέρουμε κωδικοποιημένα μερικές συνέπειες του πελατειασμού, σήμερα, στη δική μας χώρα.
Πριν απ’ αυτό, όμως, δύο σχόλια για τρεις εσκεμμένες δολιχοδρομίες που επιχειρούνται από κυβερνητικούς βουλευτές και στελέχη.
Δολιχοδρομία 1: «Ρουσφέτια υπήρχαν αείποτε - και είχαν ως πυρήνα αλληλοεξυπηρετήσεις μεταξύ πολιτικών και πολιτών». Αποκρύπτεται όμως, ότι πάντα, υπήρχε έντονη κριτική και οι σχετικές πρακτικές από τον Κικέρωνα μέχρι σήμερα, καταδικάζονταν, πάντα για τους ίδιους λόγους: Η επιλεκτική εξυπηρέτηση πολιτών από τους πολιτικούς παραβιάζει τις βασικές αρχές της ισονομίας και της ισοπολιτείας. Επιπλέον, κάθε πελατειακή διευθέτηση δημιουργεί κοινωνικές ανισότητες: Οι μη εξυπηρετούμενοι είναι πάντα περισσότεροι και κάθε πελατειακή εκδούλευση δημιουργεί περισσότερους δυσαρεστημένους από ικανοποιημένους.
Δολιχοδρομία 2: «Οι επιλεκτικές ικανοποιήσεις πολιτών δεν είναι, υποχρεωτικά, παράνομες πράξεις»: Η άσκηση άμεσης η έμμεσης επιρροής για την ικανοποίηση ενός, περισσότερο/λιγότερο παράνομου αιτήματος δεν πρέπει, σύμφωνα με τους υποστηρικτές αυτής τη άποψης, να θεωρείται μεμπτή. Αποκρύπτουν όμως, ότι η σκόπιμη ασάφεια και αμφισημία στους κανόνες (βλ. «παραθυράκια») καθώς και η έλλειψη ισχυρών ελέγχων και μηχανισμών διαφάνειας, διαμορφώνουν ένα πλαίσιο αντιδράσεων και συμπεριφορών που καθιστά «υποχρεωτική» για τους διοικητικούς και πολιτικούς προϊστάμενους όλων των επιπέδων διοίκησης, την ανταπόκρισή τους στις πιέσεις.
Δολιχοδρομία 3: «Δεν υπάρχει κανένας πολιτικός σχηματισμός "αθώος του αίματος" και όσοι κυβέρνησαν έκαναν ρουσφέτια». Αυτό που αποκρύπτεται, εδώ, είναι ότι κάποιοι εξ αυτών προσπάθησαν πολύ περισσότερο από κάποιους άλλους να αντιμετωπίσουν και περιορίσουν την έκταση του πελατειασμού. Οι μνημειώδεις μεταρρυθμίσεις (ΑΣΕΠ, ΚΕΠ, Διαύγεια, Ανεξάρτητες Αρχές) που περιόρισαν ζωτικά τον χώρο των πελατειακών διευθετήσεων προήλθαν από τις αποφάσεις και ενέργειες συγκεκριμένων πολιτικών προσώπων από συγκεκριμένο πολιτικό χώρο. Όχι, δεν είναι όλοι ίδιοι ούτε έκαναν τα ίδια.
Περιορίζεται, όμως, ο πελατειασμός μόνο στις εξυπηρετήσεις των «πελατών» από τους «πάτρωνες» με αντάλλαγμα την ψήφο τους στις εκλογές;
Η επί δεκαετίες επικράτηση σχετικών απόψεων δεν ισχύει πλέον. Η ανάπτυξη της κοινωνικής θεωρίας και της διοικητικής επιστήμης έχουν εισφέρει πολλά νέα εισερχόμενα τα οποία, ωστόσο, λόγω της καχεξίας των διοικητικών επιστημών στη χώρα μας, παραμένουν άγνωστα στο ευρύ κοινό.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η δημόσια διοίκηση αποτελεί ένα σύστημα αλληλεξαρτώμενων μερών, τα οποία ενώ έχουν μια σχετική αυτονομία, εντούτοις υπακούουν σε κοινές στρατηγικές και επιχειρησιακές στοχεύσεις. Το σύστημα λήψης αποφάσεων, οι διαδικασίες και οι δομές εφαρμογής των πολιτικών, οι προϋπολογισμοί, οι παρεχόμενες υπηρεσίες και το ανθρώπινο δυναμικό επηρεάζονται και φθείρονται από τον πελατειασμό. Αυτό μαρτυρούν οι τροπολογίες - τέρατα που δεν υπόκεινται, καν σε διαβούλευση και αποτελούν προσωπικά και ομαδικά ρουσφέτια, τα ποικίλα νομικά πρόσωπα και οργανισμοί που επικαλύπτονται και είναι αναποτελεσματικοί, η γιγαντιαία γραφειοκρατία που απλώς ψηφιοποιείται καθώς και η ατελεύτητη στρατιά των μετακλητών.
Όλα τα προηγούμενα συνηγορούν στο ότι ο πελατειασμός εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό μοτίβο στη βάση του οποίου οικοδομείται και λειτουργεί το σύστημα διακυβέρνησης.
Οι δειλές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων χρόνων δεν μπόρεσαν να περιορίσουν την έκτασή του. Τόσο οι συνεχείς υποδείξεις εθνικών και υπερεθνικών οργανισμών όσο και οι συνεχείς αποκαλύψεις παράνομων πελατειακών διευθετήσεων για τις επιδοτήσεις, επιτάσσουν την αλλαγή πλεύσης: Οι σχετικές μεταρρυθμίσεις είναι και γνωστές και εφικτές. Εκείνο το οποίο αποδεδειγμένα σπανίζει είναι η πολιτική βούληση των κυβερνώντων για την δρομολόγησή τους.
23°
