Οι πρόθυμοι της προπαγάνδας

Ο Σάντι Παλάθιος, ένας ισπανός φωτορεπόρτερ που έχει συνεργαστεί με πολλά διεθνή μέσα και έχει τιμηθεί με το World Press Photo, είπε πως στους δρόμους της Μπούκα δεν είδε διαμελισμένα πτώματα. Είδε μόνο άψυχα κορμιά τρυπημένα με μια σφαίρα στο κεφάλι ή στο στήθος. Τι σημαίνει αυτό; Πως οι άμαχοι της Μπούκα, κάποιοι από αυτούς δεμένοι πισθάγκωνα, έπεσαν θύματα μαζικής εκτέλεσης. Σημαίνει όμως και κάτι ακόμη. Πως η πραγματική έκταση της φρίκης ενός πολέμου δεν αποκαλύπτεται παρά μόνο όταν σταματήσουν να πέφτουν οι σφαίρες σαν το χαλάζι. Σημαίνει, με άλλα λόγια, πως έπρεπε να αποσυρθούν οι ρωσικές δυνάμεις από την περιοχή του Κιέβου για να αποκαλυφθεί η θηριωδία τους.

Ένας ιταλός δημοσιογράφος, παλιός ανταποκριτής της εφημερίδας του στη Ρωσία, αναρωτήθηκε πώς μπορεί να μετρηθεί το βάρος της κοινής γνώμης σε μια χώρα χωρίς κοινή γνώμη. Αυτός είναι ο Έτσιο Μάουρο και, όπως όλοι μας, άκουσε το Κρεμλίνο να υποστηρίζει πως η μαζική εκτέλεση αμάχων στην περιφέρεια του Κίεβο δεν είναι παρά προβοκάτσια της Ουκρανίας. Προσοχή, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν αρνείται το έγκλημα. Λέει απλώς πως δεν το έκανε ο ίδιος ως βάρβαρος κατακτητής, αλλά ο πολιορκημένος Ζελένσκι. Σε ποιον απευθύνεται όμως; Σε μια χώρα χωρίς κοινή γνώμη; Ή και σε άλλες χώρες όπου η κοινή γνώμη μετράει και ένα κομμάτι της είναι έτοιμο να χρησιμοποιήσει τους ισχυρισμούς του Κρεμλίνου ως υλικό εύλογης αμφιβολίας;

Είναι και αυτό μια παρενέργεια της «ουδετερότητας». Οι «ουδέτεροι» δεν βλέπουν έναν σφαγέα αλλά πολλούς. Δεν είναι, λένε, μόνο οι Ρώσοι, είναι και οι Αμερικανοί στο Ιράκ, στο Βιετνάμ και το Αφγανιστάν. Δεν βλέπουν μόνο τη προπαγάνδα που αποδίδει τις μαζικές εκτελέσεις και τους μαζικούς τάφους σε ουκρανική προβοκάτσια, βλέπουν και μια δυτική. Κι εκείνος ο Σάντι Παλάθιος, ο ισπανός φωτορεπόρτερ, μπορεί να μην είναι κάποιος που ρισκάρει τη ζωή του για να μάθουμε την αλήθεια, όχι. Μπορεί να είναι μίσθαρνο, να είναι μέσα στο παιχνίδι, να ξέρει πράγματα που γνωρίζουν μόνο στα στρατηγεία της προπαγάνδας. Έτσι δεν λέει η εύλογη αμφιβολία; Πού να ξέρουμε εμείς, μήπως ήμασταν εκεί;

Ο εύκολος συμψηφισμός, η επίκληση της άγνοιας, το καταφύγιο της αοριστίας. Και οι άλλοι τα ίδια κάνουν, δεν είμαστε εκεί για να ξέρουμε, εμείς είμαστε με τον άνθρωπο. Να από τι μπορεί να θρέφεται η βαρβαρότητα. Να γιατί, πολύ πριν από τον Πούτιν, ο Φράνκο τόλμησε να ισχυριστεί πως την Γκερνίκα δεν την είχε ισοπεδώσει η γερμανική Λουτβάφε, αλλά οι «κόκκινοι Βάσκοι με δυναμίτιδα» την ώρα που αποσύρονταν από την πόλη. Γίνεται επειδή Μαρία Ζαχάροβα απευθύνεται και αλλού πέρα από την κοινή γνώμη μιας χώρας όπου έκλεισε και το τελευταίο ανεξάρτητο μέσο ενημέρωσης.

Αυτή είναι η Νοβάγια Γκαζέτα. Και ο Ντμίτρι Μουράτοφ, διευθυντής μιας εφημερίδας που δεν υπάρχει πια, εξηγούσε πως η προπαγάνδα είναι σαν τη ραδιενέργεια. «Δεν γίνεται», έγραψε, «να σταθείς δίπλα στον υποσταθμό 4 του πυρηνικού εργοστασίου του Τσερνόμπιλ και να μην μολυνθείς. Αντιστοίχως, δεν γίνεται να ζεις στη Ρωσία και να ξεφύγεις από την προπαγάνδα».

Δεν μπορούν, φαίνεται, να ξεφύγουν ούτε οι πρόθυμοι της προπαγάνδας. Είναι εκείνοι που θα άκουγαν τον Έτσιο Μάουρο, παλιό ανταποκριτή στη Ρωσία και διευθυντή της «Ρεπούμπλικα» για είκοσι χρόνια, να λέει πως «ως Δυτικοί έχουμε το χρέος να πιστέψουμε πως η αλήθεια θα νικήσει στο τέλος την προπαγάνδα» και θα κουνούσαν ειρωνικά το κεφάλι τους. Στο όνομα της ανέφελης ειρήνης τους και επειδή «βασικά είναι με τον άνθρωπο»…