Η εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν δεν αφορά μόνο την Ουγγαρία, αλλά σηματοδοτεί και την αποδυνάμωση ενός άξονα λαϊκιστικής αυταρχικής εξουσίας με διεθνή χαρακτηριστικά
Οι σκηνές στους δρόμους της Ουγγαρίας, με χιλιάδες πολίτες -κυρίως νέους- να γιορτάζουν την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν, ξεπερνούν τη σημασία μιας εκλογικής εναλλαγής. Η εικόνα της κοινωνικής εκτόνωσης αποτυπώνει μια βαθύτερη πολιτική μετατόπιση, τη φθορά και, εν τέλει, την πρώτη ουσιαστική ήττα ενός μοντέλου διακυβέρνησης που για χρόνια παρουσιαζόταν ως ανθεκτικό και αναπαραγόμενο.
Ο Βίκτορ Όρμπαν δεν υπήρξε απλώς ένας μακροβιότερος πρωθυπουργός της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Υπήρξε ο βασικός εκφραστής ενός ανελεύθερου πολιτεύματος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης - ενός υβριδικού καθεστώτος που συνδύασε εκλογική νομιμοποίηση με συστηματική αποδυνάμωση των θεσμικών αντίβαρων. Η πολιτική του σημασία, ωστόσο, υπερέβαινε τα εθνικά όρια.
Η διακυβέρνησή του λειτούργησε ως ευρωπαϊκός κόμβος μιας ευρύτερης πολιτικής σύγκλισης με διεθνή χαρακτηριστικά. Από τη μία πλευρά, η στρατηγική του εγγύτητα με τη Ρωσία του Πούτιν, όχι μόνο σε επίπεδο ενεργειακής πολιτικής αλλά και ως προς την αντίληψη άσκησης της εξουσίας. Από την άλλη, η πολιτική συγγένεια με τον «τραμπισμό» στις Ηνωμένες Πολιτείες, με κοινά στοιχεία την πόλωση, την εργαλειοποίηση της αλήθειας και την απονομιμοποίηση των θεσμών.
Αυτή η άτυπη σύμπλευση Όρμπαν, Πούτιν, Τραμπ δεν αποτέλεσε ποτέ επίσημη συμμαχία. Συγκρότησε, ωστόσο, ένα διακριτό πολιτικό υπόδειγμα: ένα αυταρχικό μοντέλο εξουσίας που αμφισβητούσε τη φιλελεύθερη δημοκρατία όχι μόνο ιδεολογικά αλλά και πρακτικά, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως αποτελεσματική εναλλακτική. Η εκλογική ήττα του Όρμπαν διαταράσσει αυτή τη δυναμική. Η σημασία της δεν έγκειται μόνο στο αποτέλεσμα, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αυτό προέκυψε. Η προεκλογική στρατηγική της κυβέρνησης κινήθηκε, για ακόμη μία φορά, γύρω από μια γεωπολιτική αφήγηση: αντιπαράθεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, επίκληση εξωτερικών απειλών, συσπείρωση μέσω της έντασης. Ωστόσο, η κοινωνική πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική.
Η εξέλιξη αυτή έχει ευρύτερες συνέπειες. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αποδυναμώνεται ένας από τους βασικούς εσωτερικούς παράγοντες που λειτουργούσαν ως δίαυλος επιρροής της αναθεωρητικής Ρωσίας εντός της Ένωσης. Σε διεθνές επίπεδο, πλήττεται η εικόνα του λαϊκιστικού αυταρχικού μοντέλου ως βιώσιμης και επεκτάσιμης μορφής διακυβέρνησης.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν συνεπάγεται την άμεση εξαφάνιση των πολιτικών δυνάμεων που συγκροτούν αυτό το ρεύμα. Σηματοδοτεί, όμως, την απώλεια ενός κρίσιμου στοιχείου: της αίσθησης αναπόφευκτης επικράτησης.
Στην πολιτική, αυτό είναι συχνά το σημείο καμπής.
Τα μοντέλα εξουσίας δεν αποδομούνται μόνο όταν ηττώνται εκλογικά. Αποδομούνται όταν παύουν να λειτουργούν ως παραδείγματα επιτυχούς επικράτησης. Η Ουγγαρία του Όρμπαν υπήρξε, για χρόνια, ένα τέτοιο παράδειγμα. Η εκλογική ανατροπή στη Βουδαπέστη δείχνει ότι αυτός ο κύκλος κλείνει. Και μαζί του, αρχίζει να αμφισβητείται συνολικά μια αντίληψη για την πολιτική που βασίστηκε λιγότερο στη νομιμοποίηση και περισσότερο στον έλεγχο και τον αναθεωρητισμό.
Υπό αυτή την έννοια, το σύνθημα «Έξω οι Ρώσοι» αποκτά διπλή σημασία. Δεν αφορά μόνο τη γεωπολιτική τοποθέτηση της χώρας, αλλά και την απόρριψη ενός πολιτικού προτύπου που συνδέθηκε -έστω και έμμεσα- με μια αντίληψη και άσκηση εξουσίας πιο κοντά στον αυταρχισμό ενάντια στην ευρωπαϊκή φιλελεύθερη δημοκρατία. Η εικόνα των πολιτών που κατακλύζουν τους δρόμους δεν είναι μόνο εικόνα νίκης. Είναι ένδειξη ότι η κοινωνική δυναμική μπορεί, ακόμη, να ανατρέψει παγιωμένα συστήματα εξουσίας και να επαναφέρει τη δημοκρατία στον πυρήνα της. Κι αυτό, σε μια περίοδο διεθνούς ρευστότητας και αναθεωρητισμού, συνιστά από μόνο του σημαντική εξέλιξη με ευρύτερη πολιτική σημασία.
17°
