Η εισβολή του Τραμπ στη Βενεζουέλα: Κι αν δεν είναι για το πετρέλαιο;

«Όλα για το πετρέλαιο γίνονται», διαβάζω να συμφωνούν όλοι ομοθύμως σχετικά με την εισβολή του Τραμπ στη Βενεζουέλα – το δήλωσε άλλωστε κι ο ίδιος. Και βεβαίως όλοι θεωρούν πως έχουν δίκιο – μια που όλοι είναι ειδικοί στα πάντα. Και ακούω –στην εκπομπή του Παύλου Τσίμα στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΙ– έναν πράγματι ειδικό: τον κ. Μιχάλη Μαθιουδάκη, ακαδημαϊκό διευθυντή της μη κερδοσκοπικής εταιρίας Greek Energy Forum. Που τι μας λέει; Πως μπορεί μεν η Βενεζουέλα να διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, ωστόσο τα αποθέματα αυτά έχουν την ιδιαιτερότητα να είναι και πολύ δύσκολο να εξορυχθούν και ακόμη δυσκολότερο να μετατραπούν με τη διύλισή τους σε κερδοφόρα εμπορεύσιμα. Ο λόγος; Τα αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους βαρέα έως υπερβαρέα, που για την εκμετάλλευση τους χρειάζονται τεράστιες επενδύσεις (ο κ. Μαθιουδάκης τις υπολόγισε σε 100 δις δολάρια – πράγμα που με τις σημερινές τιμές το καθιστά μη ανταγωνιστικό). Ενώ ταυτοχρόνως επισημαίνει το γεγονός ότι προσπαθούμε να εξηγήσουμε τις σημερινές διεθνείς συνθήκες με όρους του παρελθόντος. (Ολόκληρη η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη εδώ – από 23.50’)

Και η σύμπτωση: από χθες με απασχόλησε ένα ερώτημα – που θα έπρεπε να είναι μάλλον προφανές: Πώς γίνεται μια χώρα με τα πλουσιότερα αποθέματα πετρελαίου να είναι μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου; (Ο μέσος μισθός των Βενεζουελάνων είναι γύρω στα 100 δολάρια τον μήνα). Μη θεωρώντας τον εαυτό μου ειδικό, προσέφυγα στην ΑΙ (στο Copilot) για να μου απαντήσει σ’ αυτό ακριβώς το ερώτημα. Η απάντησή του είναι πολλαπλώς διαφωτιστική. Γιατί από τη μία εξηγεί πως δεν υπάρχει ένας και μοναδικός παράγοντας που συνέβαλε στην οικονομική κατάρρευση της Βενεζουέλας (οι κυρώσεις των ΗΠΑ π.χ., όπως υποστηρίζουν ορισμένοι), ενώ, από την άλλη, επισημαίνει το πού οδήγησε η «σοσιαλιστική» διαχείριση της οικονομίας από τον Τσάβες και τον Μαδούρο. Αν έχετε όρεξη, διαβάστε το. Γιατί από συνθηματολογία των μεν και των δε έχουμε πήξει. Με αποτέλεσμα να έχουμε διασπαστεί σε τρία στρατόπεδα: τους «Τραμπιστές», που επικροτούν την γκανγκστερική εισβολή των ΗΠΑ, τους «Μαδουριστές», που αρνούνται να αναγνωρίσουν πως στη Βενεζουέλα είχε επιβληθεί ένα δικτατορικό καθεστώς και σε μια –μάλλον μικρή– μειοψηφία που απεχθάνεται τόσο τον Τραμπ όσο και τον Μαδούρο ως εχθρούς της Δημοκρατίας. Αλλά αυτά έχουν ήδη καταγραφεί – ας επιστρέψουμε λοιπόν στο πετρέλαιο και στο ερώτημά μας στο Copilot. Ιδού τι μου απάντησε:

«Αυτό το παράδοξο –μια χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο να έχει ένα από τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα– δεν είναι τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς τεχνικών, οικονομικών, πολιτικών και γεωπολιτικών παραγόντων που αλληλοεπιδρούν επί δεκαετίες. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία από τις πηγές που βρήκα φωτίζουν ακριβώς αυτό το πλέγμα αιτιών».

Γιατί η Βενεζουέλα, χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου, παραμένει φτωχή;

1. Η φύση του πετρελαίου της: πολύ βαρύ και δύσκολο στην αξιοποίηση

Οι πηγές επιβεβαιώνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της Βενεζουέλας είναι βαρύ ή υπερβαρύ και απαιτεί:

• ακριβή εξόρυξη
• ειδικές τεχνολογίες
• αναβάθμιση πριν από τη διύλιση

Αυτό το κάνει πολύ ακριβότερο και λιγότερο ανταγωνιστικό χωρίς τεράστιες επενδύσεις.

2. Κατάρρευση της παραγωγικής ικανότητας

Η κρατική εταιρεία PDVSA ήταν κάποτε από τις ισχυρότερες στον κόσμο. Σήμερα όμως:

• η παραγωγή έχει πέσει κάτω από 1 εκατ. βαρέλια/ημέρα, από πάνω από 3 εκατ. στο παρελθόν
• υπάρχει υποεπένδυση, διαφθορά, φυγή εξειδικευμένου προσωπικού
• οι υποδομές έχουν απαξιωθεί

Αποτέλεσμα: τεράστια αποθέματα, αλλά ανεπαρκής παραγωγή.

3. Πολιτικές αποφάσεις και κρατικοποίηση

Από τη δεκαετία του 2000:

• έγιναν εθνικοποιήσεις
• ακυρώθηκαν συμβόλαια με διεθνείς εταιρείες
• χάθηκαν τεχνογνωσία, κεφάλαια και συνεργασίες που ήταν απαραίτητες για την αξιοποίηση του βαρέος πετρελαίου.

Η αποχώρηση ξένων εταιρειών σήμανε ότι η χώρα δεν μπορούσε πλέον να παράγει το πετρέλαιό της σε βιώσιμη κλίμακα.

4. Διεθνείς κυρώσεις

Οι κυρώσεις –ιδίως των ΗΠΑ– έχουν:

• περιορίσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση
• εμποδίσει την εισαγωγή τεχνολογίας
• δυσκολέψει τις εξαγωγές
• αποθαρρύνει επενδύσεις

Οι πηγές αναφέρουν ότι οι κυρώσεις θεωρούνται από πολλούς βασικός παράγοντας της οικονομικής κατάρρευσης.

5. Υπερεξάρτηση από το πετρέλαιο (Dutch Disease) – Αυτό που χοντρικά θα ονομάζαμε «μονοκαλλιέργεια»

Η Βενεζουέλα δεν διαφοροποίησε ποτέ την οικονομία της:

• το πετρέλαιο αποτελούσε τη συντριπτική πλειονότητα των εξαγωγών
• όταν οι τιμές έπεσαν, η οικονομία κατέρρευσε
• η παραγωγή άλλων τομέων (γεωργία, βιομηχανία) συρρικνώθηκε

Αυτό είναι κλασικό παράδειγμα Dutch Disease.

6. Οικονομική κακοδιαχείριση και υπερπληθωρισμός

Η χώρα βίωσε:

• υπερπληθωρισμό εκατομμυρίων τοις εκατό
• κατάρρευση του νομίσματος
• έλλειψη βασικών αγαθών
• μαζική φτώχεια

Ακόμη και τα έσοδα από το πετρέλαιο δεν μπορούσαν να σταθεροποιήσουν την οικονομία.

7. Γεωπολιτική αστάθεια και κοινωνική κρίση

Η πολιτική πόλωση, η διαφθορά και η θεσμική αποδυνάμωση:

• αποθάρρυναν επενδύσεις
• οδήγησαν σε μαζική μετανάστευση (πάνω από 7 εκατ. άνθρωποι)
• αποδυνάμωσαν την παραγωγική βάση

Η ουσία σε μία πρόταση

Η Βενεζουέλα δεν είναι φτωχή παρά το πετρέλαιό της – είναι φτωχή εξαιτίας του τρόπου που το διαχειρίστηκε.

END

Και για να καταλήγουμε μ’ αυτό το μακρινάρι: Αν αφαιρέσουμε τον στόχο της εκμετάλλευσης του πετρελαίου και, βεβαίως, τα φληναφήματα του Αμερικανού Προέδρου περί «αποκατάστασης της Δημοκρατίας» τι απομένει; Η επίδειξη της στρατιωτικής δύναμης των ΗΠΑ και η, για μια ακόμη φορά,  καταρράκωση του –όσο έχει απομείνει– από το Διεθνές Δίκαιο. Και απέναντι σ’ αυτή την κυνική λογική, που ανατρέπει όλους τους κανόνες ειρηνικής συμβίωσης και που ανοίγει τον δρόμο σε πολλούς πρόθυμους να την ακολουθήσουν –όπως και η αντίστοιχη της εισβολής του Πούτιν στην Ουκρανία– θα έπρεπε να επικεντρωθούμε και να προετοιμαζόμαστε όσο το δυνατόν ταχύτερα να αντιμετωπίσουμε. Και ως χώρα και ως Ευρώπη. Τα υπόλοιπα είναι για να τσακωνόμαστε στα καφενεία.