Μια πρώτη άμεση αποτίμηση των γεγονότων στη Βενεζουέλα και της συλλήψης του Προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο
Η σύλληψη του – βιαίως, πλέον – πρώην Βενεζολάνου δικτάτορα, Νικολάς Μαδούρο, η εξαγωγή του στις ΗΠΑ, αλλά και η σημειολογική μεταγωγή του στο Γκουαντάναμπ σηματοδοτεί το ξημέρωμα μιας νέας εποχής, τόσο για την αμερικανική εξωτερική πολιτική όσο και για το ίδιο το διεθνές σύστημα στο σύνολό του. Παρότι είναι ακόμη εξαιρετικά νωρίς για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, η συγκεκριμένη επέμβαση αποδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί πρωτίστως να καταστήσει σαφές, στην πράξη, πως τόσο τα πετρελαϊκά αποθέματα της Λατινικής Αμερικής θα τεθούν υπό άμεσο αμερικανικό έλεγχο, όσο και ότι η Λατινική και η Κεντρική Αμερική στο σύνολό τους προορίζονται να μετατραπούν εκ νέου στην «πίσω αυλή» των Ηνωμένων Πολιτειών — σε μια έμπρακτη εφαρμογή, ή αν προτιμά κανείς, σε ένα σύγχρονο «συμπλήρωμα Τραμπ» στο Δόγμα Μονρόε. Κρίσιμα, η συγκεκριμένη αμερικανική πρωτοβουλία αποδεικνύει πως οι μεταψυχροπολεμικές σταθερές όχι απλώς αμφισβητούνται, αλλά ενδέχεται πλέον να έχουν πάψει να ισχύουν εξ ολοκλήρου· σε κάθε περίπτωση, μπορεί κανείς να εξάγει πέντε πρώτα βασικά συμπεράσματα, καθώς ο Νικολάς Μαδούρο οδηγείται στις ΗΠΑ μαζί με τη σύζυγό του.
1. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι το απόλυτο αφεντικό στις ΗΠΑ
Αυτό, φυσικά, σημαίνει ότι όσο οι Δημοκρατικοί προσπαθούν ακόμη να μαζέψουν τα κομμάτια τους και να εντοπίσουν έστω ένα πρόσωπο που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αξιόπιστος πόλος έλξης – τόσο για το εσωτερικό ακροατήριο όσο και για τους Ευρωπαίους επικριτές του Αμερικανού Προέδρου – και να διεκδικήσει την προεδρία απέναντι στον οποίο διάδοχό του κινήματος MAGA κληθεί να αντιμετωπίσει, ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρά σε κινήσεις που δημιουργούν τετελεσμένα, τόσο ως προς την κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής όσο και ως προς την αναπροσαρμογή της ίδιας της ισορροπίας δυνάμεων στο διεθνές σύστημα.
2. Το «Συμπλήρωμα Τραμπ» στο Δόγμα Μονρόε στην πράξη
Δεύτερον, το λεγόμενο «συμπλήρωμα Τραμπ» στο Δόγμα Μονρόε, όπως αυτό αποτυπώθηκε με απόλυτη σαφήνεια στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία δημοσιεύθηκε πριν από λίγες εβδομάδες, αποδεικνύεται πλέον έμπρακτο. Με τη συγκεκριμένη επέμβαση, ο Αμερικανός Πρόεδρος προχωρά ουσιαστικά σε μια de facto ανατροπή του υφιστάμενου βενεζολάνικου καθεστώτος – το οποίο, για όποιον δεν φορά ιδεολογικές παρωπίδες, συνιστά τον ορισμό της δικτατορίας – που μετέτρεψε μια κατά τα άλλα ζάπλουτη χώρα στην επιτομή του failed state. Ταυτόχρονα, ωστόσο, πρόκειται για μια κίνηση στην οποία κανένας Αμερικανός Πρόεδρος δεν είχε τολμήσει να προχωρήσει απερίφραστα μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου· μια κίνηση που, σε έναν βαθμό, αμφισβητεί ακόμη και την ίδια τη μεταψυχροπολεμική παράδοση του Λευκού Οίκου.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, το συμπέρασμα αυτό υποδεικνύει κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: εφόσον ο Αμερικανός Πρόεδρος διακρίνει ένα σαφές και μετρήσιμο στρατηγικό συμφέρον σε μια συγκεκριμένου τύπου παρέμβαση, ακόμη κι αν αυτή φαντάζει εξωφρενική με τα μέχρι πρότινος δεδομένα, δεν πρόκειται να διστάσει να προχωρήσει στα βήματα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων που ο ίδιος έχει θέσει. Αδιαμφισβήτητα,, η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν σταματά στα σύνορα της Βενεζουέλας, ούτε καν στο δυτικό ημισφαίριο. Αντιθέτως, θεωρητικά θα μπορούσε να εφαρμοστεί εκ νέου — με διαφορετικά μέσα και διαφορετικούς βαθμούς έντασης — οπουδήποτε, σε κάθε επίπεδο του διεθνούς συστήματος.
Φυσικά, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δρα εν κενώ εντός του διεθνούς συστήματος, καθώς η συγκεκριμένη επέμβαση δημιουργεί ένα σαφές τετελεσμένο: ο εκλεγμένος ηγέτης της μεγαλύτερης υπερδύναμης του πλανήτη προχώρησε σε μια βίαιη αλλαγή καθεστώτος, ακριβώς επειδή αυτή εξυπηρετούσε συγκεκριμένα και μετρήσιμα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα, τόσο στο δυτικό ημισφαίριο όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, το πιο προσεκτικό και πιστό κοινό των στρατηγικών πρωτοβουλιών του Αμερικανού Προέδρου δεν βρίσκεται ούτε στην Ευρώπη ούτε στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών· αντιθέτως, παρακολουθεί με απόλυτο ενδιαφέρον από τη Μόσχα και το Πεκίνο. Οι δύο έτεροι ηγέτες των δύο υπερδυνάμεων οι οποίες κινούνται στη σκιά των ΗΠΑ – ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν, και ο Κινέζος Πρόεδρος. Σι Τζινπίνγκ – αναμένουν προφανώς να μετρήσουν τις αντιδράσεις του διεθνούς συστήματος, αλλά κυρίως τον βαθμό στον οποίο η Ουάσινγκτον θα καταφέρει να εδραιώσει μια επιθυμητή για τα αμερικανικά συμφέροντα διάδοχη κυβερνητική κατάσταση στο Καράκας.
Πλέον, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει σοβαρά το ενδεχόμενο να επιχειρήσουν να μιμηθούν τον Αμερικανό Πρόεδρο, εφαρμόζοντας αντίστοιχες λογικές ισχύος απέναντι σε στόχους που οι ίδιοι κρίνουν ως στρατηγικής σημασίας. Φυσικά, το ερώτημα που προκύπτει μέσα από αυτή τη συνθήκη αφορά την πιθανή αντίδραση των ΗΠΑ σε μια ενδεχόμενη παρόμοια κίνηση της Μόσχας εναντίον της Ανατολικής Ευρώπης, ή της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα· κρίνοντας από τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, ο Τραμπ είναι πρόθυμος να υιοθετήσει μια επιεική στάση τόσο απέναντι στον Πούτιν, όσο και απέναντι στον Σι, εφόσον οι στρατηγικές τους πρωτοβουλίες δεν αμφισβητούν άμεσα τα αμερικανικά γεωπολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα, αλλά και δεν ανατρέπουν τις τρέχουσες ισορροπίες των δυνάμεων, όπου αυτές ευνοούν τις ΗΠΑ.
5. Η Ευρώπη παραμένει απελπιστικά μόνη
Τέλος, για μία ακόμη φορά, αποδεικνύεται εμμέσως το απογοητευτικό τέλμα στο οποίο βρίσκεται η Ευρώπη, τόσο σε επίπεδο σκληρής όσο και ήπιας ισχύος. Αρκεί κανείς να προχωρήσει σε ένα στοιχειώδες θεωρητικό σενάριο τύπου wargaming για να καταλήξει στο αυτονόητο συμπέρασμα πως, εάν τα στρατηγικά συμφέροντα είτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας απαιτούσαν μια αντίστοιχου τύπου παρέμβαση, αυτή είτε δεν θα λάμβανε ποτέ χώρα είτε, αν τελικώς συνέβαινε, δεν θα αιφνιδίαζε κανέναν, και σίγουρα όχι τους αντιπάλους της Ευρώπης, οι οποίοι θα ήταν απολύτως προετοιμασμένοι.
Η διαπίστωση αυτή δεν συνιστά αξιολογική κρίση για το νομικό ή το ηθικό πλαίσιο εντός του οποίου κινήθηκε η παρέμβαση του Τραμπ· αποτελεί, όμως, μια ψυχρή αποτύπωση της πραγματικότητας στην εποχή της ανοιχτής πλέον σύγκρουσης των υπερδυνάμεων. Υπο τις τρέχουσες γεωπολιτικές συνθήκες, ο μόνος τρόπος για την Ευρώπη να επιβιώσει και να προασπίσει τα δικά της συμφέροντα – τα οποία εμφανώς δεν ταυτίζονται πλέον παρά στον ελάχιστο δυνατό βαθμό με εκείνα που η Ουάσιγκτον και το Λονδίνο θεωρούν κοινά – είναι ένας: η ενίσχυση του γεωπολιτικού της αποτυπώματος ως υπαρξιακός αυτοσκόπος.
13°
