Ρεμπέκα Χάνσον: Αντοχή ή ρήγμα στον τσαβισμό μετά τον Μαδούρο

H σύλληψη του Νίκολας Μαδούρο αποτελεί μια ιστορική τομή για το καθεστώς της Βενεζουέλας και ανοίγει ένα πεδίο βαθιάς αβεβαιότητας για το μέλλον του τσαβισμού. Όπως σημειώνει στην Athens Voice η Ρεμπέκα Χάνσον, ειδική σε ζητήματα Λατινικής Αμερικής, πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν μπορεί να συγκριθεί με προηγούμενες κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει το σύστημα εξουσίας στη χώρα.

Ιστορικά, ο τσαβισμός έχει επιδείξει έντονο ένστικτο επιβίωσης, ιδίως σε περιόδους οξείας κρίσης. Πιέσεις από το εξωτερικό, μαζικές διαδηλώσεις, οικονομική κατάρρευση ή διπλωματική απομόνωση, αντί να οδηγήσουν σε διάσπαση, συχνά λειτούργησαν ως μηχανισμός συσπείρωσης. Σε τέτοιες στιγμές, η πίστη της πολιτικής ελίτ και των ενόπλων δυνάμεων σκληραινόταν, επιτρέποντας στο καθεστώς να αντέξει ακόμη κι όταν η κοινωνική του βάση αποδυναμωνόταν. Παραδόξως, η κρίση λειτουργούσε ως παράγοντας εδραίωσης.

Ωστόσο, η πτώση του Μαδούρο συνιστά ρήξη διαφορετικής τάξης μεγέθους. Δεν πρόκειται για μια αμφισβητούμενη εκλογική διαδικασία ή έναν ακόμη κύκλο κοινωνικής αναταραχής. Η φυσική απομάκρυνση του εν ενεργεία προέδρου πλήττει τον πυρήνα ενός εξαιρετικά προσωποποιημένου συστήματος εξουσίας. Ο Μαδούρο δεν ήταν απλώς ένα πρόσωπο-σύμβολο, αλλά ο κεντρικός κόμβος που ισορροπούσε τα ανταγωνιστικά συμφέροντα εντός του τσαβισμού: τους κομματικούς μηχανισμούς, τις υπηρεσίες ασφαλείας και, κυρίως, τον στρατό. Η απουσία του δημιουργεί ένα κενό που δεν μπορεί να καλυφθεί άμεσα από ιδεολογική ρητορική.

Το τι θα ακολουθήσει εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η σύλληψή του. Αν ανώτερα στελέχη του τσαβισμού —ιδίως στους κόλπους του στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας— συμμετείχαν σε διαπραγματεύσεις ή έδωσαν έστω σιωπηρή συναίνεση, τότε η στιγμή αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί για την επαναβεβαίωση του ελέγχου. Σε ένα τέτοιο σενάριο, θα μπορούσε να αναδυθεί ένας «μετα-Μαδούρο» τσαβισμός, πιο συλλογικός στην εικόνα, αλλά ακόμη πιο βαθιά ριζωμένος στους κρατικούς θεσμούς, με τις ελίτ να προστατεύουν τα συμφέροντά τους μέσω ενός αφηγήματος «συνέχειας χωρίς τον Μαδούρο».

Αν, αντίθετα, η απομάκρυνσή του αιφνιδίασε πραγματικά όλες τις εσωτερικές φατρίες, τότε οι επόμενες ημέρες ενδέχεται να αποδειχθούν εξαιρετικά ασταθείς. Εσωτερικές συγκρούσεις, απόπειρες πραξικοπήματος ή εκκαθαρίσεις θα ήταν πιθανές, καθώς διαφορετικοί παίκτες θα επιχειρήσουν να καλύψουν το κενό εξουσίας. Μια τέτοια αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να ανοίξει χώρο και για την αντιπολίτευση — αν και παραμένει αβέβαιο αν θα μπορούσε να τον αξιοποιήσει, δεδομένου του ιστορικού κατακερματισμού της.

Προς το παρόν, δεν υπάρχουν σαφή σημάδια ρωγμών στις ένοπλες δυνάμεις, που παραμένουν ο τελικός ρυθμιστής της εξουσίας. Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι κρίσιμες στρατιωτικές ελίτ ήταν τουλάχιστον συγκαταβατικές, αν όχι ενεργά συμμέτοχες. Αν αυτή η ανάγνωση επιβεβαιωθεί, ο τσαβισμός ενδέχεται να προσαρμοστεί για ακόμη μία φορά στην κρίση — αυτή τη φορά, όμως, χωρίς τον άνθρωπο που τον ενσάρκωσε για περισσότερο από μια δεκαετία.