Ο εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι θέλει να καταστήσει τη Γροιλανδίατμήμα των Ηνωμένων Πολιτειών και δεν αποκλείει να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ή οικονομική ισχύ για να πείσει τη Δανία να την παραδώσει.
Γιατί την θέλει ο Τραμπ;
Ο μεγαλύτερος έλεγχος της Γροιλανδίας θα μπορούσε να είναι χρήσιμος για τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της στρατηγικής της θέσης και των πόρων της: Βρίσκεται κατά μήκος της συντομότερης διαδρομής από την Ευρώπη προς τη Βόρεια Αμερική, ζωτικής σημασίας για το αμερικανικό σύστημα προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την επέκταση της στρατιωτικής τους παρουσίας, συμπεριλαμβανομένης της τοποθέτησης ραντάρ εκεί για την παρακολούθηση των υδάτων μεταξύ του νησιού, της Ισλανδίας και της Βρετανίας, τα οποία αποτελούν πύλη εισόδου για σκάφη του ρωσικού πολεμικού ναυτικού και πυρηνικά υποβρύχια.
Το νησί, του οποίου η πρωτεύουσα Nuuk βρίσκεται πιο κοντά στη Νέα Υόρκη από ό,τι η δανική πρωτεύουσα Κοπεγχάγη, διαθέτει πλούτο σε ορυκτά, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αλλά η ανάπτυξη είναι αργή.
Μια έρευνα του 2023 έδειξε ότι 25 από τα 34 ορυκτά που θεωρούνται «κρίσιμες πρώτες ύλες» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρέθηκαν στη Γροιλανδία. Σε αυτά περιλαμβάνονται υλικά που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες, όπως ο γραφίτης και το λίθιο, και τα λεγόμενα στοιχεία σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες.
Η Γροιλανδία έχει απαγορεύσει την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου για περιβαλλοντικούς λόγους, ενώ η ανάπτυξη του εξορυκτικού της τομέα έχει μπλοκαριστεί από τη γραφειοκρατία και τις αντιδράσεις των αυτοχθόνων.
Αυτό έχει διατηρήσει την οικονομία της Γροιλανδίας εξαρτημένη από την αλιεία, η οποία αντιπροσωπεύει πάνω από το 95% των εξαγωγών, και τις ετήσιες επιδοτήσεις από τη Δανία, οι οποίες καλύπτουν περίπου το ήμισυ του δημόσιου προϋπολογισμού. Συνολικά, η Δανία δαπανά λίγο λιγότερο από 1 δισεκατομμύριο δολάρια κάθε χρόνο για τη Γροιλανδία, ή 17.500 δολάρια για κάθε έναν από τους 57.000 κατοίκους της.
Ποιος στρατός βρίσκεται εκεί;
Ο στρατός των ΗΠΑ διατηρεί μόνιμη παρουσία στην αεροπορική βάση Pituffik στα βορειοδυτικά της Γροιλανδίας. Μια συμφωνία του 1951 μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Δανίας καθιέρωσε το δικαίωμα των Ηνωμένων Πολιτειών να κατασκευάζουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία και να μετακινούν ελεύθερα τις δυνάμεις τους στο έδαφός της, εφόσον η Δανία και η Γροιλανδία ενημερώνονται.
«Ιστορικά, η Δανία φιλοξένησε τον αμερικανικό στρατό στη Γροιλανδία επειδή η Κοπεγχάγη δεν έχει τη δυνατότητα να υπερασπιστεί η ίδια το τεράστιο νησί και λόγω των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας προς τη Δανία μέσω της συμμαχίας του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Kristian Soeby Kristensen, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Στρατιωτικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης.
Ποιο είναι το καθεστώς της τώρα;
Η Γροιλανδία ελέγχεται από τη Δανία εδώ και αιώνες, προηγουμένως ως αποικία και τώρα ως ημικατεχόμενο έδαφος υπό το δανικό βασίλειο. Υπόκειται στο σύνταγμα της Δανίας, πράγμα που σημαίνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο νομικό της καθεστώς θα απαιτούσε συνταγματική τροποποίηση.
Το 2009, το νησί έλαβε ευρεία αυτοδιοικητική αυτονομία, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να κηρύξει την ανεξαρτησία του από τη Δανία μέσω δημοψηφίσματος.
Ο πρωθυπουργός Mute Egede, ο οποίος έχει εντείνει την προσπάθεια για ανεξαρτησία, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το νησί δεν πωλείται και ότι εναπόκειται στον λαό του να αποφασίσει για το μέλλον του.
Πριν από δεκαετίες, οι ΗΠΑ υπό τον τότε πρόεδρο Χάρι Τρούμαν προσπάθησαν να αγοράσουν το νησί ως στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό, αλλά η Κοπεγχάγη αρνήθηκε να το πουλήσει.
Ο Τραμπ προσφέρθηκε να το αγοράσει κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του το 2019, αλλά τόσο η Γροιλανδία όσο και η Δανία απέρριψαν την πρόταση.
Τι θέλει η Γροιλανδία;
Οι σχέσεις μεταξύ της Γροιλανδίας και της Δανίας είναι τεταμένες μετά τις αποκαλύψεις για ιστορικά λάθη των Γροιλανδών κατά την αποικιοκρατία. Η πλειονότητα των κατοίκων της Γροιλανδίας υποστηρίζει την ανεξαρτησία, αλλά είναι διχασμένοι ως προς το χρονοδιάγραμμα και τις πιθανές επιπτώσεις στο βιοτικό επίπεδο.
Οι πολιτικοί της Γροιλανδίας έχουν από το 2019 επανειλημμένα δηλώσει ότι ενδιαφέρονται για την ενίσχυση της συνεργασίας και του εμπορίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, η Άαγια Τσέμνιτς, μέλος του κοινοβουλίου της Γροιλανδίας στη Δανία, δήλωσε ότι η ιδέα μιας αμερικανικής εξαγοράς θα πρέπει να απορριφθεί αποφασιστικά. «Δεν θέλω να γίνω πιόνι στα καυτά όνειρα του Τραμπ να επεκτείνει την αυτοκρατορία του και να συμπεριλάβει τη χώρα μας», έγραψε.
Θα γίνει ανεξάρτητη;
Εάν η Γροιλανδία ανεξαρτητοποιηθεί, θα μπορούσε να επιλέξει να συνδεθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες με τρόπους που δεν θα σταματήσουν να γίνονται αμερικανικό έδαφος.
Ενώ οι κάτοικοι της Γροιλανδίας επιθυμούν την ανεξαρτησία, γνωρίζουν πολύ καλά την οικονομική τους εξάρτηση από τη Δανία. Μια επιλογή θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μιας λεγόμενης «ελεύθερης σύνδεσης» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία θα αντικαθιστούσε τις δανικές επιδοτήσεις με την υποστήριξη και την προστασία των ΗΠΑ σε αντάλλαγμα για στρατιωτικά δικαιώματα, παρόμοια με το καθεστώς των νησιωτικών κρατών του Ειρηνικού, των Νήσων Μάρσαλ, της Μικρονησίας και του Παλάου.
«Η Γροιλανδία συζητά να ανεξαρτητοποιηθεί από τη Δανία, αλλά κανένας Γροιλανδός δεν θέλει απλώς να μεταπηδήσει σε έναν νέο αποικιοκράτη αφέντη», δήλωσε ο Ulrik Pram Gad, ανώτερος ερευνητής και εμπειρογνώμονας για τη Γροιλανδία, ο οποίος δήλωσε ότι οι Γροιλανδοί πιθανότατα θα επιδιώξουν να διασφαλίσουν τη μελλοντική τους ευημερία πριν από οποιαδήποτε ψηφοφορία για ανεξαρτησία.
Τι λέει η Δανία;
Η προσφορά του Τραμπ το 2019 για την αγορά του νησιού απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τη Δανία και χαρακτηρίστηκε «παράλογη» από την πρωθυπουργό Mette Frederiksen. Όταν ρωτήθηκε σχετικά με το ανανεωμένο ενδιαφέρον του Τραμπ αυτή την εβδομάδα, η Frederiksen δήλωσε: «Χρειαζόμαστε πολύ στενή συνεργασία με τους Αμερικανούς».
Και πρόσθεσε: «Από την άλλη πλευρά, θα ήθελα να ενθαρρύνω όλους να σεβαστούν ότι οι κάτοικοι της Γροιλανδίας είναι ένας λαός, είναι η χώρα τους και μόνο η Γροιλανδία μπορεί να καθορίσει και να καθορίσει το μέλλον της Γροιλανδίας».
17°
