Ο Δημήτρης Στεφανάκης διαβάζει Τόμας Πίντσον

Διάβασα την «Υπεραιχμή» του Τόμας Πίντσον για να δω τι απέγινε τελικά ο ευφυής δημιουργός του «Ουράνιου τόξου της βαρύτητας» ή αλλιώς πώς μπορεί ένας άνθρωπος που τόσο εντυπωσίασε κοινό και κριτικούς στη δεκαετία του ’70, φέρνοντας τα πάνω-κάτω στη λογοτεχνία, να πετύχει κάτι ανάλογο οδεύοντας πια ο ίδιος πανηγυρικά στην όγδοη δεκαετία της ζωής του. Από την ανάγνωση του magnum opus του πριν από κάποια χρόνια είχα αντιληφθεί ότι ο Πίντσον αφηγείται πάντα με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας για κάθε εποχή που επιλέγει – τι άλλο είναι οι γερμανικοί πύραυλοι V-2 που πέφτουν στο Λονδίνο στα τέλη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου; Επίσης δαμάζει τεράστιες μάζες πραγματολογικού υλικού τις οποίες διασπείρει φύρδην μίγδην στην αφήγησή του, τεχνική που θυμίζει κάπως την αντίστοιχη μανιέρα του Πόλοκ στη ζωγραφική. Όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον Πόλοκ έτσι και στην περίπτωση του Πίντσον, διαπιστώνει κανείς μια ανεξήγητη αρμονία στην αταξία των στοιχείων που συνθέτουν το όλον. Η σχολαστική εξειδίκευση και ο πολυεπίπεδος σχολιασμός της Ιστορίας είναι ένα άλλο στοιχείο που διατρέχει το έργο του.

Στο πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του «Υπεραιχμή» –που θα μπορούσε κάλλιστα να είναι και το τελευταίο, αν σκεφτεί κανείς πως δεν μας έχει συνηθίσει μ’ ένα βιβλίο το χρόνο– αυτό που πραγματικά με εντυπωσίασε είναι σε ποιο βαθμό έχει εγκολπωθεί το γλωσσικό και διαλογικό ιδίωμα του σήμερα, ένας άντρας της τρίτης ηλικίας. Πάντοτε πίστευα ότι ένας συγγραφέας γαλουχείται γλωσσικά από το περιβάλλον της νιότης του, ό,τι μπορεί να σημαίνει νιότη... Δεν υπάρχουν μυθιστοριογράφοι που κινούνται με τόση άνεση και πειστικότητα σε διαφορετικές εποχές. Δεν μπορώ να φανταστώ έναν εβδομηνταεξάχρονο που αφομοιώνει το σύγχρονο κόσμο με την ευκολία σχολιαρόπαιδου.

Ο Πίντσον, ωστόσο, αναιρεί τον κανόνα. Γι’ αυτό και μόνο θα άξιζε κανείς να διαβάσει την «Υπεραιχμή», η οποία ορίζεται στη σελίδα 99: « Άγνωστη χρησιμότητα, υψηλό ρίσκο, κάτι που μόνο όσοι είναι εθισμένοι στην πρωτοπορία μπορούν να νιώσουν άνετα μ’ αυτό». Κατά τα άλλα το ορόσημο της 11ης Σεπτεμβρίου παραπέμπει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο βομβαρδισμό του Λονδίνου κι οι σκηνές αποκάλυψης είναι ένα εύρημα που ο ακριβοθώρητος συγγραφέας το δανείζεται απευθείας από τη γαστέρα της μεγάλης λογοτεχνικής παράδοσης. Όλοι οι πιονέροι ήταν άλλωστε κρυφοί λάτρεις των παλιών δασκάλων και μόνο έτσι μπορούσαν να τους «σκοτώνουν» ανενδοίαστα.

Η έγκυρη απόδοση του βιβλίου στα ελληνικά από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ευτύχημα για το βορειοαμερικανό άσο του μεταμοντέρνου, ο οποίος, εκτός από μανιώδεις αναγνώστες, διαθέτει προφανώς και μόνιμους μεταφραστές σε κάθε χώρα.

* Ο Δ. Στ. είναι συγγραφέας, τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδ. Ψυχογιός