«Τι να θυμάσαι όταν αρχίζεις να ξεχνάς»: Οδηγός για την άνοια | Προδημοσίευση

Τι αλλάζει όταν εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια απώλειας μνήμης; Μια διάγνωση άνοιας ή Αλτσχάιμερ συχνά φέρνει φόβο, αβεβαιότητα και μια σειρά από δύσκολα πρακτικά ερωτήματα: Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση; Πώς μιλάμε σε έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει προβλήματα μνήμης; Τι χρειάζεται να οργανώσει η οικογένεια και ποιες αλλαγές μπορούν να κάνουν την καθημερινότητα πιο ασφαλή και λειτουργική;

Ο Δρ. Zaldy Tan, ειδικός στη μνήμη και στη νόσο Αλτσχάιμερ και διευθυντής του Προγράμματος Μνήμης και Υγιούς Γήρανσης στο Cedars-Sinai Medical Center, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις μέσα από την ιατρική του εμπειρία, αλλά και μέσα από πραγματικές ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη διάγνωση.

Ένας πρακτικός οδηγός για τη ζωή με την άνοια

Στο βιβλίο του «Τι να θυμάσαι όταν αρχίζεις να ξεχνάς», που θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Anubis τον Οκτώβριο, προσεγγίζει την άνοια όχι μόνο ως μια διαδικασία απωλειών, αλλά και ως μια περίοδο κατά την οποία μπορούν να επαναπροσδιοριστούν προτεραιότητες, να ενισχυθούν οι οικογενειακές σχέσεις και να δημιουργηθούν νέες, πολύτιμες αναμνήσεις.

Η άνοια δεν επηρεάζει μόνο τη μνήμη. Μπορεί να αλλάξει την καθημερινότητα, τις σχέσεις, τους ρόλους και τις ανάγκες τόσο του ανθρώπου που νοσεί όσο και εκείνων που βρίσκονται δίπλα του. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η σωστή ιατρική αξιολόγηση, ο προγραμματισμός για το μέλλον και η υποστήριξη της οικογένειας αποτελούν σημαντικά βήματα για τη διαχείριση της νέας πραγματικότητας.

Στην Ελλάδα, περισσότεροι από 235.000 άνθρωποι ζουν με άνοια, σύμφωνα με στοιχεία του Alzheimer Europe, ενώ ο αριθμός αυτός εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Παράλληλα, κάθε διάγνωση επηρεάζει άμεσα και το οικογενειακό και φροντιστικό περιβάλλον, καθιστώντας την άνοια μια πραγματικότητα που αφορά πολύ περισσότερους ανθρώπους από εκείνον που νοσεί.

Με έμφαση στη γνώση, την έγκαιρη αναγνώριση, την οργάνωση και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής, το «Τι να θυμάσαι όταν αρχίζεις να ξεχνάς» λειτουργεί ως ένας πρακτικός οδηγός για όσους ζουν με απώλεια μνήμης, Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας, αλλά και για τους ανθρώπους που τους στηρίζουν. Το βασικό του μήνυμα είναι ότι η ζωή μετά τη διάγνωση δεν σταματά. Μπορεί να συνεχιστεί διαφορετικά, με νέες προτεραιότητες, ουσιαστικές σχέσεις και χώρο για νέες εμπειρίες.

Με αφορμή τον Παγκόσμιο Μήνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ, που έχει καθιερωθεί τον Σεπτέμβριο, και την Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ στις 21 Σεπτεμβρίου, προδημοσιεύουμε ένα χαρακτηριστικό κεφάλαιο από το βιβλίο.

Παρακάτω, διαβάστε την προδημοσίευση: 

«Τι να θυμάσαι όταν αρχίζεις να ξεχνάς» από τις Εκδόσεις Anubis- Δημιουργώντας νέες αναμνήσεις στα πρώτα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ.

Χτίζοντας αναμνήσεις

Όποιος έχει αναζητήσει ποτέ καταφύγιο στο σπίτι του περιμένοντας να περάσει μια χιονοθύελλα ή άλλο ακραίο φυσικό φαινόμενο γνωρίζει καλά την αβεβαιότητα, το άγχος και την ανησυχία που συνοδεύουν τέτοιες καταστάσεις. Πόσο θα διαρκέσει η καταιγίδα; Θα κοπεί το ρεύμα; Έχω αρκετό φαγητό και νερό; Θα αντέξει το σπίτι μου την καταιγίδα; Αν και δεν έχουμε κανέναν έλεγχο πάνω στη μητέρα φύση, κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για να προετοιμαστούμε αποθηκεύοντας θρεπτικά τρόφιμα και καθαρό νερό, φροντίζοντας τα παράθυρα και η στέγη του σπιτιού μας να είναι σε καλή κατάσταση. Μαζευόμαστε γύρω από τη φωτιά και βρίσκουμε παρηγοριά στη ζεστασιά και στην ασφάλεια της οικογένειας.

Όπως μια καταιγίδα που πλησιάζει, η άνοια αρχικού σταδίου είναι ένα έναυσμα για να εφοδιαστούμε με τα απαραίτητα εφόδια. Το να έχουμε ένα πνευματικό κελάρι γεμάτο με καλές, υγιείς αναμνήσεις είναι μέρος αυτής της προετοιμασίας και θα βοηθήσει πολύ στην αντιμετώπιση οποιασδήποτε καταιγίδας. Παράλληλα με τη δημιουργία νέων θετικών αναμνήσεων, πρέπει επίσης να εξετάσουμε το απόθεμα των παλιών μας αναμνήσεων -ειδικά εκείνων που είναι θαμμένες ή κρυμμένες από το υποσυνείδητό μας- οι οποίες αξίζουν να ανασυρθούν τώρα ή να απορριφθούν οριστικά.

Αν υπάρχει μια συμβουλή που μπορώ να δώσω σε κάποιον που μόλις έμαθε ότι πάσχει από τη νόσο Αλτσχάιμερ αρχικού σταδίου, είναι να ταξιδέψει, να περάσει χρόνο με αγαπημένα πρόσωπα, να αφοσιωθεί σε ένα χόμπι και να αξιοποιήσει στο έπακρο τη ζωή του. Για να βιώσει κανείς πραγματικά τα ύψη της χαράς ή τα βάθη της θλίψης, χρειάζεται πρόσβαση στις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής. Η σπατάλη αυτού του ανεκτίμητου, φθίνοντος αγαθού, του χρόνου που διαθέτει κανείς ακόμη διαύγεια, είναι ιδιαίτερα ολέθρια όταν η μνήμη κάποιου εξασθενεί.

Μπορεί να φαίνεται παράδοξο πως η νόσος Αλτσχάιμερ αρχικού σταδίου είναι η ιδανική στιγμή για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Είναι βέβαιο ότι οι άνθρωποι με άνοια αρχικού σταδίου είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην πρόσβαση ορισμένων βραχυπρόθεσμων αναμνήσεων, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορούν πλέον να σχηματίσουν μακροπρόθεσμες αναμνήσεις. Αν και χρειάζεται λίγο περισσότερη προσπάθεια -και ίσως ορισμένες λεπτομέρειες των γεγονότων και των συζητήσεων να διαφύγουν- οι άνθρωποι στα αρχικά στάδια της νόσου εξακολουθούν να μπορούν να δημιουργούν ουσιαστικές αναμνήσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Γι’ αυτό, φροντίστε να αξίζουν!

Διάβασμα, ταξίδια, μάθηση: τώρα ή ποτέ

«Η σωστή ώρα είναι τώρα» λένε πολλοί και αυτό ηχεί ακόμα πιο αληθινό όταν αρχίζουν οι δυσκολίες με τη μνήμη. Σε όλους τους τύπους άνοιας, η δημιουργία νέων αναμνήσεων και η αναδρομή σε παλαιότερες γίνονται πιο αποτελεσματικές και αποδοτικές στα πολύ πρώιμα στάδια. Γι’ αυτό, όταν μια δραστηριότητα ή εμπειρία που επιθυμεί κανείς αναβάλλεται για αργότερα, είναι λιγότερο πιθανό να αποτυπωθεί στη μνήμη, παρόλο που μπορεί να παραμείνει ευχάριστη τη στιγμή που συμβαίνει. Ακόμα και σε αυτό το στάδιο, ωστόσο, θα χρειαστεί λίγο περισσότερη προσπάθεια για να «εντυπωθούν» οι λεπτομέρειες μιας συγκεκριμένης εμπειρίας και να ανακληθούν αργότερα.

Όσο πιο ευχάριστη και ασυνήθιστη είναι μια δραστηριότητα, τόσο πιο πιθανό είναι να μετατραπεί από βραχυπρόθεσμη σε μακροπρόθεσμη ανάμνηση. Αυτό συμβαίνει επειδή οι αναμνήσεις που προκαλούν ισχυρότερα συναισθήματα -γοητεία, έκπληξη, ενθουσιασμό- γίνονται πιο εύκολα μακροπρόθεσμες αναμνήσεις στις οποίες θα έχουμε πρόσβαση στο μέλλον. Όταν είναι δυνατόν, επιλέξτε εμπειρίες που είναι πρωτόγνωρες και ιδιαίτερες αντί για εκείνες που είναι συνηθισμένες και ξεχνιούνται εύκολα. Αντί να δείτε άλλη μια ταινία, δοκιμάστε να παρακολουθήσετε μια θεατρική παράσταση ή μια όπερα. Αντί να πάτε στο συνηθισμένο κινέζικο εστιατόριο, δοκιμάστε το καινούργιο ιταλικό μπιστρό. Αυτή είναι πραγματικά μια εποχή που η ποιότητα πρέπει να ξεπερνά την ποσότητα και το καινούργιο έχει μεγαλύτερη αξία από το γνώριμο.

Για τους περισσότερους από εμάς υπάρχει κάτι που πάντα θέλαμε να κάνουμε, ένα μέρος που σκοπεύαμε να επισκεφτούμε ή κάτι που πάντα σκεφτόμασταν ότι θα ήταν διασκεδαστικό να δοκιμάσουμε έστω και μία φορά. Το αναβάλλουμε για κάποια αβέβαιη στιγμή στο μέλλον επειδή είμαστε πολύ απασχολημένοι με τις τρέχουσες έγνοιες και υποχρεώσεις. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο των προβλημάτων μνήμης είναι που το άτομο πρέπει να σταματήσει να σχεδιάζει για το αόριστο μέλλον και να αρχίσει να ζει τη στιγμή. Διαβάστε (ή ξαναδιαβάστε) ένα βιβλίο, ταξιδέψτε σε νέους προορισμούς, γνωρίστε νέους ενδιαφέροντες ανθρώπους ή επανασυνδεθείτε με παλιούς φίλους και, πάνω απ’ όλα, μάθετε καινούργια πράγματα. Είναι η ώρα – ή τώρα ή ποτέ.

Ταξιδέψτε ανέμελα και αποκτήστε εμπειρίες

Το να αντιμετωπίζει κανείς ήπιες προκλήσεις με τη μνήμη του δε σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψει τα ταξίδια. Με σωστό προγραμματισμό και λίγη ευελιξία, τα ταξίδια μπορεί να παραμείνουν μια ευχάριστη δραστηριότητα που βοηθά στη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Δεν υπάρχουν προκαθορισμένα όρια για ταξίδια στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό, αλλά η έγκαιρη προετοιμασία και η προσαρμογή του δρομολογίου, της διαμονής και των μετακινήσεων μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ελαχιστοποίηση των απρόοπτων προβλημάτων. Ακολουθούν ορισμένες δοκιμασμένες ταξιδιωτικές συμβουλές για όταν ταξιδεύετε με άτομο που παρουσιάζει ήπια γνωστική διαταραχή ή βρίσκεται στα αρχικά στάδια της άνοιας:

1. Σχεδιάστε και προετοιμαστείτε: Η οργάνωση ενός ταξιδιού την τελευταία στιγμή μπορεί να δυσκολέψει ένα άτομο με προβλήματα μνήμης. Γι’ αυτό, είναι προτιμότερο η προετοιμασία να ξεκινά αρκετές εβδομάδες ή ακόμα και μήνες νωρίτερα. Έτσι, θα έχετε τη δυνατότητα να επιλέξετε τις καταλληλότερες πτήσεις, τις θέσεις και τα καταλύματα, καθώς και να κάνετε εγκαίρως κρατήσεις για αξιοθέατα, εστιατόρια και ξεναγήσεις. Μελετήστε φωτογραφίες των σταθμών του μετρό, εκτυπώστε χάρτες και σημειώστε την τοποθεσία του τοπικού νοσοκομείου. Περίπου μια εβδομάδα πριν από το ταξίδι, ξεκινήστε να ετοιμάζετε τις βαλίτσες και βεβαιωθείτε ότι έχετε συμπεριλάβει τα ακόλουθα:

• Απαραίτητα φάρμακα
• Ένα μικρό κουτί πρώτων βοηθειών
• Εκτυπωμένα αντίγραφα διαβατηρίων, προγραμμάτων και τηλεφώνων έκτακτης ανάγκης.

2. Μη βιάζεστε: Τα ταξίδια με πιο αργούς ρυθμούς και με άφθονο χρόνο για να προλάβετε αεροπλάνα, λεωφορεία ή τρένα εξασφαλίζουν μια εμπειρία χωρίς άγχος. Προγραμματίστε να φτάσετε στο αεροδρόμιο τουλάχιστον δύο ή τρεις ώρες πριν από την ώρα επιβίβασης, για να περάσετε από το check-in και τον έλεγχο διαβατηρίων. Οι σιδηροδρομικοί σταθμοί μπορεί να έχουν πολύ κόσμο και η σήμανση μπορεί να είναι ασαφής ή ανύπαρκτη. Αν ο χρόνος είναι περιορισμένος, μπορεί να χάσετε κάποια ανταπόκριση και να δημιουργηθεί αναστάτωση.

3. Ελαχιστοποιήστε τις ανταποκρίσεις: Αν και μπορεί να είναι δελεαστικό να αγοράσετε το φθηνότερο εισιτήριο με δύο ή τρεις ενδιάμεσες πτήσεις, προτιμήστε μια απευθείας πτήση για τον προορισμό σας όποτε είναι εφικτό. Η εύρεση μιας ανταπόκρισης πτήσης ή τρένου σε μια άγνωστη πόλη μπορεί να είναι δύσκολη, ειδικά όταν απαιτείται μεταφορά σε άλλο τερματικό σταθμό ή αεροδρόμιο. Έχετε υπόψη σας ότι ορισμένες ανταποκρίσεις απαιτούν επίσης επιπλέον ελέγχους ασφαλείας και εκ νέου παράδοση αποσκευών. Για διεθνή ταξίδια, οι ουρές στον έλεγχο διαβατηρίων μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλες κατά τις περιόδους αιχμής.

4. Απλοποιήστε το πρόγραμμα: Οι υπερβολικές φιλοδοξίες σχετικά με τον αριθμό των αξιοθέατων και των πόλεων που θα επισκεφθείτε μπορεί να προκαλέσουν περισσότερο άγχος παρά απόλαυση. Όταν ταξιδεύετε με ένα άτομο που βρίσκεται στα αρχικά στάδια της άνοιας, προγραμματίστε να μείνετε αρκετές ημέρες σε ένα μέρος, ώστε να του επιτρέψετε να εγκλιματιστεί στη νέα ζώνη ώρας και στην τοποθεσία. Σχεδιάστε να χαλαρώσετε την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα και κανονίστε ξεναγήσεις και δραστηριότητες τη δεύτερη ή την τρίτη ημέρα μετά την άφιξη. Επιλέξτε τις οργανωμένες ξεναγήσεις που έχουν πιο αργό ρυθμό και λιγότερους προορισμούς, αντί για εκείνες που είναι ταχύρρυθμες και με πολλές στάσεις.

5. Προετοιμαστείτε για το ενδεχόμενο να χωριστείτε: Ένα από τα πιο αγχωτικά πράγματα που μπορούν να συμβούν κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού είναι να χωριστείτε από τον ταξιδιωτικό σας σύντροφο σε μια ξένη πόλη. Όταν ο σύντροφος αυτός έχει άνοια, αυτό μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία και ανησυχία. Αν και δεν υπάρχει τρόπος να αποκλειστεί εντελώς το ενδεχόμενο ενός χωρισμού κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να προλάβετε ή να ελαχιστοποιήσετε την αναστάτωση αν συμβεί:

• Ταξιδέψτε ανά τρεις
• Σκεφτείτε τη χρήση συσκευής εντοπισμού
• Φορέστε ένα έντονο πουκάμισο, καπέλο ή φουλάρι
• Να έχετε πάντα μαζί σας στοιχεία ταυτοποίησης
• Κανονίστε από πριν ένα σημείο συνάντησης.

Κάποιοι από τους ασθενείς μου βρέθηκαν σε δύσκολη θέση επειδή θεώρησαν, λανθασμένα, ότι η άνοιά τους ήταν ακόμη αρκετά ήπια και ότι μπορούσαν να ταξιδεύουν όπως παλιά. Άλλοι, πάλι, σταμάτησαν πρόωρα να απολαμβάνουν τα ταξίδια, από φόβο μήπως προκύψει κάποια κρίση ή ένα επείγον ιατρικό περιστατικό.

Με σωστή προετοιμασία και καλό προγραμματισμό, όμως, ένα άτομο με άνοια αρχικού σταδίου μπορεί ακόμη να ταξιδεύει και να δημιουργεί νέες αναμνήσεις για το μέλλον.

Ποιος είναι ο Δρ. Zaldy Tan

Ο Δρ. Zaldy Tan είναι Διευθυντής του Προγράμματος Μνήμης και Υγιούς Γήρανσης στο Ιατρικό Κέντρο Cedars-Sinai, το οποίο αναδείχτηκε από το U.S. News& World Report το 2024 ως το καλύτερο νοσοκομείο στη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ, αλλά κι ως ένα από τα κορυφαία νοσοκομεία της χώρας. Κατέχει την έδρα Νευρολογίας Carmenand Louis Warschaw στο Cedars-Sinai και είναι καθηγητής στην Ιατρική Σχολή David Geffen του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες. Ο Δρ. Zaldy Tan υπήρξε επίσης Ιδρυτικός Διευθυντής της Κλινικής Διαταραχών Μνήμης της Ιατρικής Σχολής του Harvard και του Ιατρικού Κέντρου Beth Israel Deaconess.

Διεξάγει έρευνα στους τομείς της γήρανσης και της άνοιας, η οποία έχει παρουσιαστεί από έγκριτα μέσα, The New York Times, Time, CNN, The Wall Street Journal, NPR, The Washington Post, The Chicago Tribune, Reuters, ABC News και NBC News, ενώ μιλά τακτικά σε σημαντικά εθνικά και διεθνή συνέδρια. Έχει επίσης γράψει το Age-Proof Your Mind, ένα βιβλίο για την υγεία του εγκεφάλου, τη μνήμη και την πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης.