Οι ερινύες του χθες της Ελένης Κουτσούδη-Ιόλα: μια προσωπική κατάθεση ψυχής

Υπάρχουν βιβλία που, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, σου αφήνουν μεγάλο αποτύπωμα και νιώθεις πως δεν αρκεί να τα διαβάσεις μόνο μία φορά. Πρόκειται για βιβλία που δεν εντυπωσιάζουν με φλύαρες περιγραφές ή περίπλοκες αφηγήσεις, αλλά με τη δύναμη της αλήθειας τους. Έτσι είναι και οι «Οι ερινύες του χθες» της Ελένης Κουτσούδη-Ιόλα. Ένα μυθιστόρημα μόλις 178 σελίδων, όπου σχεδόν κάθε σελίδα κρύβει πολλαπλά νοήματα, γραμμένα όμως με έναν τρόπο απλό, άμεσο και βαθιά ανθρώπινο, που επιτρέπει στον αναγνώστη όχι μόνο να καταλάβει, αλλά κυρίως να νιώσει.

«Οι ερινύες του χθες» της Ελένης Κουτσούδη-Ιόλα

Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται η Ελπίδα, ένα παιδί που, σε ηλικία μόλις πέντε ετών, επιζεί από ένα τραγικό αυτοκινητιστικό δυστύχημα με 4 νεκρούς μεταξύ των οποίων και η μητέρα της. Από εκείνη τη στιγμή, η ζωή της αλλάζει βίαια και η ίδια μεγαλώνει κουβαλώντας μέσα της ένα αναπάντητο ερώτημα: γιατί έμεινε εκείνη ζωντανή; Η απώλεια, οι ενοχές, η απουσία μητρικής αγάπης και οι σκληρές συμπεριφορές που ακολούθησαν, τραυματίζουν βαθιά τον ψυχισμό της. Το παιδί μαθαίνει να σωπαίνει, να κρύβει τον πόνο του και να «νεκρώνει» τα συναισθήματά του για να μπορέσει να επιβιώσει.

Κι όμως, η ζωή της δεν σταμάτησε εκεί. Η Ελπίδα καταφέρνει να σπουδάσει, να δημιουργήσει οικογένεια, να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Παλεύει ακόμη και με τον καρκίνο δύο φορές και βγαίνει νικήτρια. Το σημαντικότερο όμως δεν είναι οι μάχες που έδωσε, αλλά το ότι αποφάσισε να σταθεί απέναντι στις «Ερινύες» του παρελθόντος της και να μην αφήσει το τραύμα να καθορίσει ολόκληρη τη ζωή της. Βασικό στήριγμά της η θεραπεύτριά της η Αθηνά - ένα όνομα που παραπέμπει στη σοφία, όπως σημείωσε η συγγραφέας.

Στην παρουσίαση του βιβλίου, ψυχολόγοι και ψυχίατροι μίλησαν όχι μόνο για την ιστορία της Ελπίδας και τη φύση του ίδιου του ψυχικού τραύματος, αλλά και με ιδιαίτερη αγάπη, εκτίμηση και συγκίνηση για τη συνάδελφό τους, εκπαιδεύτρια και συγγραφέα Ελένη Κουτσούδη-Ιόλα. Μέσα από προσωπικές αναφορές και βιώματα, περιέγραψαν μία γυναίκα με ενσυναίσθηση, βαθιά κατανόηση και ουσιαστική ανθρωπιά. 

Όπως εξήγησαν στη συνέχεια, το ψυχικό τραύμα δεν μένει ποτέ πραγματικά στο παρελθόν. Συνεχίζει να υπάρχει μέσα στον τρόπο που αγαπάμε, φοβόμαστε, απομακρυνόμαστε ή σωπαίνουμε, ενώ συχνά μεταφέρεται από γενιά σε γενιά όχι μόνο μέσα από γεγονότα, αλλά και μέσα από σιωπές, ενοχές και ανομολόγητες αλήθειες. Όσο παραμένει ανείπωτο, «τρέφεται» από τη μοναξιά και τη σιωπή, και συνεχίζει να δρα υπόγεια: μέσα στο άγχος, στη δυσπιστία, στη σωματική εξάντληση και στις σχέσεις με τους άλλους. Και, όπως επισημάνθηκε, το πιο βαθύ τραύμα δεν είναι μόνο αυτό που συνέβη, αλλά το ότι κάποιος έμεινε μόνος μέσα σε αυτό.

Γι’ αυτό και το βιβλίο αναδεικνύει με ιδιαίτερα ουσιαστικό τρόπο τη σημασία της ψυχοθεραπείας και της ανθρώπινης σύνδεσης. Το τραύμα αρχίζει να επουλώνεται όταν ο άνθρωπος νιώθει ασφαλής να μιλήσει χωρίς φόβο και χωρίς κρίση. Η θεραπεία δεν παρουσιάζεται ως μια εύκολη διαδικασία, αλλά ως ένας προστατευμένος χώρος όπου κάποιος μπορεί, για πρώτη φορά, να βάλει σε λέξεις όσα κουβαλούσε μόνος του για χρόνια, να δώσει νόημα στις σπασμένες εικόνες της μνήμης του και, μέσα από την αφήγηση και το μοίρασμα, να κατανοήσει τα τραύματά του χωρίς αυτά να συνεχίσουν να καθορίζουν ολοκληρωτικά τη ζωή του.

Παίρνοντας ξανά τον λόγο, η Ελένη Κουτσούδη-Ιόλα μίλησε για τη δύναμη της εξομολόγησης και της θεραπείας, τονίζοντας πως «η ίαση, για να έρθει μετά από ένα τραύμα, χρειάζεται ν’ ανοίξουμε την ψυχή μας. Και δεν είναι θέμα ντροπής. Είναι θέμα δύναμης. Χρειάζεται δύναμη να μπορείς να ανοίξεις το στόμα σου».

Λίγα μόλις δευτερόλεπτα αργότερα, απέδειξε η ίδια τη δύναμη αυτών των λόγων, συγκλονίζοντας το κοινό με μια βαθιά προσωπική αποκάλυψη: η Ελπίδα δεν ήταν απλώς η ηρωίδα του βιβλίου της. Ήταν η ίδια.

«Η ζωή της μικρής Ελπίδας είναι η δική μου ζωή», είπε.

Μέσα σε μία μόνο φράση, κάθε σελίδα του βιβλίου απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Οι απώλειες, οι φόβοι, οι ενοχές, οι σιωπές, η μάχη με τον καρκίνο και η επίπονη διαδρομή προς τη συμφιλίωση με το παρελθόν έπαψαν να είναι απλώς μια λογοτεχνική αφήγηση και μετατράπηκαν σε μια αληθινή προσωπική κατάθεση ψυχής.

Η ίδια μίλησε για τη δύναμη της δημιουργικότητας ως μέσο επιβίωσης. Περιέγραψε πως ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής της, ακόμη και περιμένοντας για ιατρικές εξετάσεις ή βιοψίες, κρατούσε μαζί της τις σημειώσεις του βιβλίου που έγραφε. Η γραφή, όπως είπε, τη βοήθησε να μετασχηματίσει τον φόβο σε αισιοδοξία και προσφορά.

Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν και η αναφορά της στη μητέρα της. Μίλησε για μια αυστηρή μητέρα, απέναντι στην οποία μεγάλωσε συχνά αμφιβάλλοντας αν αγαπιέται πραγματικά. Θυμήθηκε πως, παιδί ακόμη, άκουγε συχνά τη μητέρα της να της λέει το παραμύθι της Σταχτοπούτας, προειδοποιώντας την πως «αν πάθω κάτι, θα έχεις κι εσύ μια μητριά σαν της Σταχτοπούτας». Ένας φόβος που ρίζωσε βαθιά μέσα της και τη συνόδευε για χρόνια μετά τον πρόωρο χαμό της μητέρας της.

Χρόνια αργότερα, το 2023, ενώ βρισκόταν μέσα σε έναν μαγνητικό τομογράφο για εξέταση, βίωσε κάτι που τη συγκλόνισε. «Κάποια στιγμή είδα, σαν όραμα, μία τόσο ζωντανή εικόνα, που έμεινα άναυδη. Στο βάθος υπήρχε ένα ονειρεμένο ηλιοβασίλεμα και μπροστά ο μπαμπάς και η μαμά, πιασμένοι χέρι-χέρι και χαμογελούσαν». Εκείνη τη στιγμή, ένιωσε ξαφνικά πως ο πατέρας της «είχε πείσει τη μαμά να μην είναι πια σκληρή μαζί της» και ότι ήταν και οι δύο μαζί εκεί, κοντά της, για τη νέα μάχη που είχε να δώσει. Και τότε συνέβη κάτι που κουβαλούσε μέσα της ολόκληρη ζωή: κατάφερε να τη συγχωρήσει.

Η συγχώρεση αυτή δεν έσβησε το παρελθόν ούτε τον πόνο. Της χάρισε όμως μια βαθιά αίσθηση εσωτερικής ανακούφισης και γαλήνης. Για πρώτη φορά, το τραύμα δεν είχε πια τη δύναμη να την κρατά φυλακισμένη. Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ουσιαστική νίκη απέναντι στις «Ερινύες» του χθες: όχι στο να ξεχάσεις, αλλά στο να μπορέσεις τελικά να συμφιλιωθείς με την ιστορία σου.

Οι «Ερινύες του Χθες» δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα για το ψυχικό τραύμα. Είναι μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία για τη μνήμη, την απώλεια, τη δύναμη της ψυχής και τη δύσκολη αλλά λυτρωτική πορεία του ανθρώπου προς την αυτογνωσία, τη συγχώρεση και την ελπίδα. Ενα βιβλίο για όσους κουβαλούν μέσα τους σιωπηλές ιστορίες και αναζητούν το θάρρος να τις αντικρίσουν.

Ελένη Κουτσούδη-Ιόλα: Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Ελένη Κουτσούδη-Ιόλα, ανιψιά του Αλέξανδρου Ιόλα, γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε Κλινική Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εξειδικεύτηκεστην Οικογενειακή Θεραπεία και ίδρυσε το Θεραπευτικό Εργαστήρι Οικογενειακών Σχέσεων, στο οποίο πρωτοστάτησε για 25 χρόνια. Διεξήγαγε Κλινικά Προγράμματα Συστημικής Προσέγγισης και Αξιολογήσεις Προσωπικότητας σε φοιτητές ψυχολογίας, ενώ μέχρι σήμερα αφιερώνει τον χρόνο της στην εποπτεία ψυχοθεραπευτών.

Από το 2018 ασχολείται και με τη συγγραφή. Το βιβλίο «Ο Θείος Μου Αλέξανδρος Ιόλας – Ο Άνθρωπος πίσω από τον μύθο», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας, είναι το πρώτο της συγγραφικό έργο.