Ελίζαμπετ Στράουτ, Πες μου τα πάντα: Ένα βιβλίο για τις ζωές που δεν γίνονται αφήγημα
Δεν υπάρχει πιο δραματική πλοκή από το ίδιο το ανθρώπινο είδος. Γεννιέται ατελές, ζει ανάμεσα σε άλλους ατελείς, γερνά και πεθαίνει. Η Στράουτ δεν προσπαθεί να το εξηγήσει ούτε να το παρηγορήσει. Το καταγράφει.
«Πες μου τα πάντα» της Ελίζαμπετ Στράουτ: Παρουσίαση του βιβλίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα
Η ηχητική απόδοση είναι προϊόν AI, δημιουργία της Athens Voice
Στη σελίδα 92, στο όγδοο κεφάλαιο, στην πρώτη πρόταση, συμπυκνώνεται όχι μόνο το νόημα του «Πες μου τα πάντα», αλλά ολόκληρη η συγγραφική πρόταση της Ελίζαμπετ Στράουτ. «Η Όλιβ Κίτριτζ σκέφτεται όλες εκείνες τις ζωές γύρω της που ποτέ δεν καταγράφονται».
Αυτό που κάνει η Στράουτ κι αυτό είναι κάτι που αναγνωρίζεται καθολικά από την κριτική των βιβλίων της, είναι να μετατρέπει τη σιωπή σε αφήγηση. Να δίνει χώρο σε ζωές που δεν θεωρούνται άξιες καταγραφής. Χωρίς δραματοποιήσεις, χωρίς ψυχολογικές ερμηνείες, χωρίς εξηγήσεις. Η γραφή της είναι απλή μόνο στην επιφάνεια. Στην ουσία της είναι αυστηρά ελεγχόμενη, χτισμένη πάνω σε παύσεις, ελλείψεις και σε όσα μένουν ανείπωτα.
Υπάρχει μια δολοφονία. Ένα γεγονός που, θεωρητικά, θα μπορούσε να οργανώσει την αφήγηση. Όμως το «Πες μου τα πάντα» αρνείται να κινηθεί ως αστυνομικό. Το έγκλημα δεν είναι άξονας, είναι απλώς ένα ακόμη συμβάν μέσα στη ροή της ζωής. Η συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται για το «ποιος» ή το «πώς», αλλά για το πώς οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν ενώ κάτι έχει ήδη συμβεί.
Οι ήρωές της είναι άνθρωποι στους οποίους δεν συμβαίνει τίποτα το εξαιρετικό. Αποτυχημένοι γάμοι. Διαζύγια. Δεύτερες σχέσεις. Παιδιά που απομακρύνονται από το σπίτι. Καριέρες που ολοκληρώνονται χωρίς χειροκρότημα. Μοναξιά. Ασθένεια. Θάνατος. Όλα όσα συνθέτουν την καθημερινότητα της ανθρώπινης ύπαρξης είναι εδώ παρόντα, χωρίς να ζητούν τη συμπόνια του αναγνώστη.
Ο Μπομπ Μπέρτζες, η Λούσι Μπάρτον και η Όλιβ Κίτριτζ, γνώριμες φιγούρες από το ευρύτερο σύμπαν της Ελίζαμπετ Στράουτ, περνούν όχι ως πρωταγωνιστές με την κλασική έννοια, αλλά ως φορείς συνέχειας. Δεν επιστρέφουν για να κλείσουν αφηγηματικούς κύκλους. Επιστρέφουν για να επιβεβαιώσουν κάτι απλό και συχνά επώδυνο: ότι οι ζωές δεν διαλύονται, απλώς προχωρούν.
Η στάση της Στράουτ απέναντι στους ανθρώπους της είναι βαθιά ηθική χωρίς να είναι διδακτική. Δεν τους κρίνει, δεν τους δικαιώνει, δεν τους εξιδανικεύει. Τους κοιτά με μια σπάνια ενσυναίσθηση που δεν χαρίζεται ούτε στον ίδιο τον αναγνώστη. Οι μικρότητες, οι σνομπ σκέψεις, οι ενοχές και οι σιωπές τους καταγράφονται με την ίδια ακρίβεια, όπως και οι στιγμές τρυφερότητας. Αυτή η ισορροπία είναι που κάνει το «Πες μου τα πάντα» να ξεχωρίζει μέσα στο σύγχρονο λογοτεχνικό τοπίο.
Όσοι αναζητούν πλοκή με την κλασική έννοια θα δυσκολευτούν και ίσως κουραστούν. Το βιβλίο δεν έχει κορύφωση, δεν έχει λύση. Είναι μια παρατεταμένη συνύπαρξη με ανθρώπους που δεν θέλεις να εγκαταλείψεις. Και αυτή ακριβώς η άρνηση της συμβατικής αφήγησης είναι που το καθιστά υψηλή λογοτεχνία.
Δεν υπάρχει πιο δραματική πλοκή από το ίδιο το ανθρώπινο είδος. Γεννιέται ατελές, ζει ανάμεσα σε άλλους ατελείς, γερνά και πεθαίνει. Η Στράουτ δεν προσπαθεί να το εξηγήσει ούτε να το παρηγορήσει. Το καταγράφει. Και αυτή η καταγραφή είναι πράξη βαθιάς λογοτεχνικής ευθύνης.
Το «Πες μου τα πάντα» είναι ένα βιβλίο για τις ζωές που δεν γίνονται αφήγημα. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι ένα βιβλίο απολύτως αναγκαίο. Ένα ήσυχο, επίμονο έργο που υπενθυμίζει ότι, ακόμη κι αν δεν ασχοληθεί κανείς μαζί μας, η ζωή μας άξιζε να ειπωθεί.
17°
