Τα πάντα ρει: Ο Βασίλι Γκρόσμαν στη Ρωσία του Στάλιν

Είχα διαβάσει –όπως όλοι μας– πριν λίγα χρόνια το αριστούργημα του Ρώσου συγγραφέα Βασίλι Γκρόσμαν με τίτλο «Ζωή και πεπρωμένο». Το είχε ολοκληρώσει το 1960 και θεωρήθηκε τόσο επικίνδυνο για  το καθεστώς, ώστε να κατασχεθεί το χειρόγραφο και να ανακοινωθεί στον συγγραφέα από το Κόμμα ότι το μυθιστόρημά του θα έμενε αδημοσίευτο για τα επόμενα τουλάχιστον 200 χρόνια. Ευτυχώς για εμάς τους αναγνώστες, δεν έγινε κάτι τέτοιο.

Το βιβλίο του Γκρόσμαν που μόλις διάβασα, με τίτλο «Τα πάντα ρει» (από τις εκδόσεις Γκοβόστη, σε μετάφραση του πρόωρα χαμένου Γιώργου Μπλάνα), θα κέρδιζε άνετα τα ίδια εύσημα από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος. Μέσα από τις περιπέτειες των ηρώων ετούτου του μυθιστορήματος, ο συγγραφέας αδράχνει την ευκαιρία να μας μιλήσει για τα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης, της μεγάλης Τρομοκρατίας του Στάλιν και για τον κύριο υπεύθυνο –κατά την άποψή του– όλων των δεινών που επισωρεύτηκαν στη Ρωσία, που δεν ήταν άλλος από τον Λένιν.

Ο αναγνώστης βέβαια τα ξέρει όλα αυτά, αλλά μένει για μια ακόμη φορά άφωνος μπροστά στις επινοήσεις του καθεστώτος αλλά και στα βάσανα που χρειάστηκε να υποστεί ο ρώσικος λαός και τα συμπαρακολουθούντα έθνη που βαφτίστηκαν Σοβιετία.

Να τι τραβάει στα βάθη της Σιβηρίας μια δύστυχη εκτοπισμένη: «Υπήρχαν τόσες πολλές σκοτούρες, τόσα πολλά πράγματα να φροντίσει: ένα σχισμένο πουκάμισο, σπυριά που έσπαζαν κι έτρεχαν, ένας πόνος στο στομάχι… Μια μέρα, το δέρμα στις φτέρνες της άρχισε να σχίζεται και τότε περπατούσε κουτσαίνοντας και τα ποδοφάσκια γίνονταν μαύρα από το αίμα. Ύστερα, μια από τις μπότες της άρχισε να διαλύεται. Μετά ήθελε απελπισμένα να πλυθεί και να πλύνει τα πράγματά της· απλά έπρεπε να πάει στο λουτρό αμέσως, έστω και για λίγα μόνο λεπτά, χωρίς να περιμένει την ημέρα που θα ήταν η σειρά της. Κατόπιν, έπρεπε να βρει τρόπο να στεγνώσει το πανωφόρι της, που είχε μουλιάσει στις βροχές… Και ήταν αγώνας να εξασφαλίσει το κάθε μικροπράγμα: ένα τενεκεδάκι ζεστό νερό· λίγη κλωστή ραψίματος· μια βελόνα που θα μπορούσε να νοικιάσει· ένα κουτάλι με άθικτη λαβή· ένα ρετάλι υφάσματος για να το χρησιμοποιήσει σαν μπάλωμα. Και πώς να γλυτώσει από τα κουνούπια; Πώς να προστατέψει το πρόσωπο και τα χέρια της από το κρύο – ένα κρύο που ήταν το ίδιο άγριο με τους φρουρούς του στρατοπέδου;».

Και παρακάτω ο Γκρόσμαν γράφει: «Υπήρχαν ηλικιωμένες γυναίκες με ήρεμα, κουρασμένα  μάτια, που πρωτομπήκαν φυλακή πολύ παλιά, στα χρόνια του Λένιν και που είχαν εκτίσει ολόκληρες δεκαετίες στις φυλακές και τα στρατόπεδα. Ναρόντινικες, Σοσιαλδημοκράτισσες, Μπολσεβίκες. Αυτές οι γυναίκες αντιμετωπίζονταν με σεβασμό από τους φρουρούς, ακόμη και από τις ποινικές. Δεν σηκώνονταν από τα κρεβάτια τους ακόμη κι αν ερχόταν στο στρατώνα ο ίδιος ο επόπτης του στρατοπέδου…» (Διότι, ο παλιός είναι αλλιώς, είναι γνωστά αυτά).

Σε 230 σελίδες ο Ρώσος συγγραφέας μάς μεταφέρει σε έναν άλλο πλανήτη, σε έναν κόσμο που αν έλεγες στους πολίτες του ότι εμάς εδώ μας ενδιαφέρουν πρωτίστως οι τιμές στα ράφια, εκείνοι θα γελούσαν σαρκαστικά.